🌿 Dichlorometan (chlorek metylenu) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa bez wzbogacania albo z wzbogacaniem próbki przy użyciu disiarczku węgla; NDS 88 mg/m³, NDSCh 353 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04110-01:1977 (wycofana 27-11-2012)

Środowisko PN-Z-04110-01

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Przedmiotem normy jest oznaczanie chlorku metylenu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki, b) chromatografii gazowej ze wzbogacaniem próbki przy użyciu dwusiarczku węgla.” Karta nie podaje oznaczalności, sorbentu, detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy. Artykuł CIOP „Dichlorometan – metoda oznaczania” (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2009, nr 1(59), s. 135–140) w powołaniach normatywnych wymienia tylko PN-Z-04008-7 i tej normy nie przywołuje.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 165: „Dichlorometan [75-09-2]” — NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Karta tej normy oznaczalności nie podaje; karta PN-Z-04437:2011 — 8,8 mg/m³, czyli 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 16-12-1977, data wycofania 27-11-2012, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta PN-Z-04437:2011 („… Oznaczanie dichlorometanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) nie ma nagłówka „Wycofana” ani pola „Zastępuje”: publikacja 12-09-2011, 6 stron, węgiel aktywny lub zmodyfikowany, desorpcja disiarczkiem węgla, oznaczalność 8,8 mg/m³. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04110” — 3 arkusze serii „Badania zawartości chlorku metylenu”: -00:1977 (zakres normy), -01:1977 i -02:1983, wszystkie z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „dichlorometanu” — 4 pozycje, z czego o powietrzu na stanowiskach pracy tylko PN-Z-04437:2011; wśród 50 pierwszych wyników hasła „chlorku metylenu” normy o tej substancji w powietrzu to tylko ta wycofana seria. PN-Z-04437:2011 i arkusz -02:1983 (toluen, kumen) opisują osobne wpisy tej bazy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04110-01 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 29.01.2026 i 22.07.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-77/Z-04110.01” — AB 746; „PN-77/Z-04110/01” — AB 875. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: każda z tych postaci pokazuje 1 laboratorium, a hasło „PN-Z-04110-01” — żadnego; tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Żadne z tych 2 laboratoriów nie powołuje PN-Z-04437:2011, którą według kopii bazy ma w zakresie 6 innych laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane do rurek (na rurki) z sorbentem. Wielkość: stężenie (zawartość) dichlorometanu. Zakresy: AB 746 — 0,62–707 mg/m³ (0,18–200 ppm; 0,010–5,0 mg w próbce); AB 875 — 2,5–200 mg/m³ (0,05–4 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 27-11-2012 ta norma nie obowiązuje, a aktualna PN-Z-04437:2011 istnieje; sprawozdanie powinno wprost odnotować normę wycofaną. Drugie — która z dwóch metod: norma zawiera metodę bez wzbogacania i z wzbogacaniem disiarczkiem węgla, a laboratoria piszą tylko o próbkach na rurkach z sorbentem — z zakresu nie wynika, którą metodę normy stosują. Trzecie — NDSCh: górna granica AB 875 (200 mg/m³) leży poniżej NDSCh 353 mg/m³, a AB 746 (707 mg/m³) — powyżej; przy ocenie wobec NDSCh zakres AB 875 może być za wąski. Czwarte — dwa arkusze jednej serii: arkusz -02:1983 to inna metoda z innymi rozpuszczalnikami; numer arkusza w sprawozdaniu przesądza, którą metodę zastosowano. Piąte — wyszukiwanie: hasło „PN-Z-04110-01” nie pokazuje żadnego laboratorium.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, sorbentu, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że PN-Z-04437:2011 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią.

Zasada metody

Chlorek metylenu (dichlorometan) w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową — metodą bez wzbogacania próbki albo metodą z wzbogacaniem przy użyciu disiarczku węgla (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana od 27-11-2012; aktualna dla dichlorometanu jest PN-Z-04437:2011.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — dichlorometan — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04437:2011 — u 6 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04110-01:1977

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorku metylenu — Oznaczanie chlorku metylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for methylene chloride content — Determination of methylene chloride at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Metoda bez wzbogacania próbki albo z wzbogacaniem przy użyciu disiarczku węgla (karta PKN); kryteriów wyboru NIE PODAJEMY.

2. Pobieranie

   Szczegółów NIE PODAJEMY — karta ich nie opisuje.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie dichlorometanu w mg/m³; porównanie z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Dichlorometan i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 27-11-2012 — aktualna jest PN-Z-04437:2011; górna granica AB 875 (200 mg/m³) leży poniżej NDSCh 353 mg/m³

Najczęstsze pytania