🌿 Dichlorometan (chlorek metylenu) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa bez wzbogacania albo z wzbogacaniem próbki przy użyciu disiarczku węgla; NDS 88 mg/m³, NDSCh 353 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04110-01:1977 (wycofana 27-11-2012)
Krótko: o co chodzi
Krajowa norma z 1977 roku o oznaczaniu chlorku metylenu (dichlorometanu) w powietrzu na stanowiskach pracy dwiema metodami chromatografii gazowej: bez wzbogacania próbki i z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska, wycofana 27-11-2012); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla dichlorometanu PN-Z-04437:2011 (karta bez pola „Zastępuje”). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na dichlorometan w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04437:2011.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska, wycofana 27-11-2012)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla dichlorometanu PN-Z-04437:2011 (karta bez pola „Zastępuje”)
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04110-01:1977, wersja polska; publikacja 16-12-1977, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30
- Metody (z karty PKN): a) chromatografia gazowa bez wzbogacania; b) z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla; arkusz -02:1983 (toluen lub kumen) wycofany 15-08-2014
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 16-12-1977, data wycofania 27-11-2012, 4 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Aktualna norma dla dichlorometanu to PN-Z-04437:2011 („Oznaczanie dichlorometanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”, publikacja 12-09-2011, 6 stron, bez adnotacji o wycofaniu; zakres: węgiel aktywny lub zmodyfikowany, desorpcja disiarczkiem węgla, 8,8 mg/m³); jej karta nie ma pola „Zastępuje”. Drugi arkusz tej serii, PN-Z-04110-02:1983 (wzbogacanie przy użyciu toluenu lub kumenu), jest wycofany od 15-08-2014, a obejmująca dichlorometan PN-Z-04325:2006 — od 17-10-2022.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Przedmiotem normy jest oznaczanie chlorku metylenu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki, b) chromatografii gazowej ze wzbogacaniem próbki przy użyciu dwusiarczku węgla.” Karta nie podaje oznaczalności, sorbentu, detektora ani objętości powietrza.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 165 „Dichlorometan” [75-09-2]: NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty PN-Z-04437:2011 (8,8 mg/m³) to 1/10 NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.
DRUGIE ŹRÓDŁA PRZEBIEGU (liczby tych źródeł, nie tej normy). Procedura A. Woźnicy (CIOP-PIB; Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2009, nr 1(59)) ma oznaczalność 8,8 mg/m³ — tę samą co karta PN-Z-04437:2011: rurka z dwiema warstwami węgla aktywnego (200 mg i 50 mg), do 6 l powietrza ze strumieniem nie większym niż 1 l/h, próbki w zamrażalniku trwałe 6 dni, desorpcja disiarczkiem węgla i GC-FID. W powołaniach normatywnych procedura wymienia tylko PN-Z-04008-7, nie tę normę. Metoda NIOSH 1005 (dichlorometan) stosuje dwie rurki z węglem z łupin kokosa (100 mg i 50 mg), strumień 0,01–0,2 l/min, desorpcję 1 ml disiarczku węgla i GC-FID.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04110-01:1977 nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, sposobu pobierania próbki bez wzbogacania, sorbentu metody z wzbogacaniem, objętości ani strumienia powietrza, detektora, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że PN-Z-04437:2011 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią. Liczby procedury CIOP-PIB i metody NIOSH nie są liczbami tej normy.
Zasada metody
Chlorek metylenu oznacza się chromatografią gazową — w próbce powietrza bez wzbogacania albo po wzbogaceniu z użyciem dwusiarczku węgla (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165). Oznaczalności, sorbentu i detektora karta nie podaje.
Zastosowania
- Ocena narażenia na dichlorometan w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04437:2011
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla dichlorometanu PN-Z-04437:2011 (karta bez pola „Zastępuje”) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04110-01:1977, wersja polska; publikacja 16-12-1977, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30 |
| Metody (z karty PKN) | a) chromatografia gazowa bez wzbogacania; b) z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla; arkusz -02:1983 (toluen lub kumen) wycofany 15-08-2014 |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165 |
| Procedura CIOP-PIB 2009 (oznaczalność jak PN-Z-04437:2011) | węgiel aktywny 200/50 mg; do 6 l, ≤ 1 l/h; disiarczek węgla; GC-FID; 8,8 mg/m³ |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska, wycofana 27-11-2012)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorku metylenu — Oznaczanie chlorku metylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for methylene chloride content — Determination of methylene chloride at workplaces by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: PN-Z-04110-01:1977 wycofana 27-11-2012; aktualna PN-Z-04437:2011 (stan na 18.11.2026).
-
Wybór metody
Metoda a) bez wzbogacania próbki albo b) z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla (karta PKN).
-
Analiza chromatograficzna
Chromatografia gazowa próbki powietrza albo roztworu po wzbogaceniu (karta PKN).
-
Wynik i ocena
Stężenie dichlorometanu w mg/m³; porównanie z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Chromatograf gazowy | Obie metody normy (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy | — |
| Zestaw do pobierania powietrza | Do metody bez wzbogacania i z wzbogacaniem (karta PKN); rodzaju i objętości normy nie znamy | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Dichlorometan — substancja wzorcowa | 75-09-2 | Do krzywej wzorcowej; stężeń roztworów normy nie znamy |
| Disiarczek węgla | 75-15-0 | Do metody z wzbogacaniem próbki (karta PKN); objętości normy nie znamy |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2009)
- UWAGA MERYTORYCZNA: dichlorometan ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04110-01:1977 (wersja polska, wycofana 27-11-2012) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorku metylenu — Oznaczanie chlorku metylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for methylene chloride content — Determination of methylene chloride at workplaces by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Chlorek metylenu oznacza się chromatografią gazową — w próbce powietrza bez wzbogacania albo po wzbogaceniu z użyciem dwusiarczku węgla (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 27-11-2012, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla dichlorometanu PN-Z-04437:2011 (karta bez pola „Zastępuje”); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04110-01:1977, wersja polska; publikacja 16-12-1977, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Metody (z karty PKN): a) chromatografia gazowa bez wzbogacania; b) z wzbogacaniem przy użyciu dwusiarczku węgla; arkusz -02:1983 (toluen lub kumen) wycofany 15-08-2014; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Chromatograf gazowy, Zestaw do pobierania powietrza.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena narażenia na dichlorometan w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04437:2011.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2009); UWAGA MERYTORYCZNA: dichlorometan ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04110-01.