🌿 Dibenzo(a,h)antracen w powietrzu na stanowiskach pracy — sączek z włókna szklanego, ekstrakcja cykloheksanem, roztwór w acetonitrylu, wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofluorymetryczną lub spektrofotometryczną; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,10 µg/m³, NDS 0,004 mg/m³ (4 µg/m³), notacja „skóra”; PN-Z-04240-4:1999

Środowisko PN-Z-04240-4

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Określono metodę oznaczania dibenzo/ah/antracenu polegającą na przepuszczeniu badanego powietrza przez sączek z włókna szklanego, ekstrakcji oznaczanego związku z sączka cykloheksanem, odparowaniu rozpuszczalnika, rozpuszczeniu suchej pozostałości w acetonitrylu i ilościowym oznaczaniu dibenzo/ah/antracenu techniką wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofluorymetryczną lub spektrofotometryczną. Najmniejsze stężenie dibenzo/ah/antracenu, jakie można oznaczyć stosując tę metodę, wynosi 0,10 mikrog/m3” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). W odróżnieniu od arkusza 2 (benzo(a)piren) karta podaje jedno najmniejsze oznaczalne stężenie, bez rozróżnienia detektorów. Tekstu normy (5 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne – nr 3(25) 2000”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 147: „Dibenzo[a,h]antracen [53-70-3]” — NDS 0,004 mg/m³ (4 µg/m³), bez NDSCh, notacja „skóra”. Poz. 569: „Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) – jako suma iloczynów stężeń i współczynników rakotwórczości 9 rakotwórczych WWA” — NDS 0,002 mg/m³, notacja „skóra”; według przypisu 25 współczynnik rakotwórczości dibenzo[a,h]antracenu wynosi 5, benzo[a]pirenu — 1. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,10 µg/m³, to 2,5 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04240-4:1999 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 09-02-1999, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04240” (04.10.2026) pokazuje pięć arkuszy serii „Badania zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych”: bez etykiety „Wycofana” — 2:1999 (benzo/a/piren), 4:1999 (dibenzo/ah/antracen) i 5:2006 (dziewięć WWA na stanowiskach pracy); z etykietą „Wycofana” — 3:1999 i 1:1996 („Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 15549:2008”). Arkusze 2 i 5 opisują osobne wpisy tej bazy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04240-4 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 12.02.2026 do 22.07.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Pozycja AB 746 (wyd. nr 38 z 22.07.2026) jest zapisana pogrubioną kursywą — akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu od 17.04.2026 r. do 16.10.2026 r.; w kopii bazy przy numerze stoi gwiazdka („PN-Z-04240-4:1999 *”). Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04240-4:1999”, bez dokumentów obok. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04240-4”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026. W dokumentach PCA AB 213, AB 746 i AB 886 pozycja stoi tuż pod pozycją z arkuszem 2 (benzo(a)piren).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 213, AB 719 i AB 746 — próbki pobrane na filtry, AB 886 — na rurki sorpcyjne. Wielkość: stężenie (zawartość) dibenzo(a,h)antracenu. Zakresy: AB 746 — 0,080–13,89 µg/m³ i 0,050–10 µg w próbce (zawieszone), AB 886 — 0,00003–0,030 mg/m³ (0,03–30 µg/m³) i 0,02–22 µg w próbce, AB 213 — 0,010–10 µg w próbce, AB 719 — 0,0000050–0,00400 mg w próbce. Technika: wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją fluorescencyjną (HPLC-FLD) — wszystkie 4 laboratoria (AB 886 przy benzo(a)pirenie podaje samo „HPLC”, przy dibenzo(a,h)antracenie — HPLC-FLD).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — jednostki: NDS jest w mg/m³ (0,004), zakresy laboratoriów — raz w µg/m³ (AB 746), raz w mg/m³ (AB 886), raz tylko w masie w próbce (AB 213, AB 719); przy przeliczaniu łatwo o błąd o trzy rzędy wielkości. Drugie — dwie wartości odniesienia: wynik dla dibenzo(a,h)antracenu porównuje się z jego NDS (poz. 147), a do wskaźnika WWA (poz. 569) wchodzi z współczynnikiem 5 — pięciokrotnie większą wagą niż benzo(a)piren; sam ten arkusz nie daje wskaźnika WWA, potrzebne są wszystkie dziewięć związków. Trzecie — granica oznaczalności: według karty 0,10 µg/m³; AB 746 (0,080 µg/m³) i AB 886 (0,03 µg/m³) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Czwarte — próbnik: karta mówi o sączku z włókna szklanego, a AB 886 podaje rurki sorpcyjne — czy to warunki normy, z karty nie wynika. Piąte — zawieszenie: pozycja AB 746 zawieszona do 16.10.2026 r.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, objętości cykloheksanu i acetonitrylu, kolumny, fazy ruchomej, długości fal wzbudzenia i emisji ani obliczeń.

Zasada metody

Powietrze ze stanowiska pracy przepuszcza się przez sączek z włókna szklanego; dibenzo(a,h)antracen ekstrahuje się z sączka cykloheksanem, rozpuszczalnik odparowuje, pozostałość rozpuszcza w acetonitrylu i oznacza wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofluorymetryczną lub spektrofotometryczną (karta PKN). Wynik porównuje się z NDS 0,004 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,10 µg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — dibenzo(a,h)antracen — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów (jedna pozycja zawieszona)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,004 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 147 wykazu); do wskaźnika WWA (poz. 569) z współczynnikiem 5

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04240-4:1999

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych — Oznaczanie dibenzo/ah/antracenu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for polycyclic aromatic hydrocarbons content — Determination of dibenzo/ah/anthracene at workplaces by high-performance liquid chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Powietrze przez sączek z włókna szklanego (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja z sączka cykloheksanem, odparowanie rozpuszczalnika, rozpuszczenie suchej pozostałości w acetonitrylu (karta PKN).

3. Analiza

   HPLC z detekcją spektrofluorymetryczną lub spektrofotometryczną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie dibenzo(a,h)antracenu; porównanie z NDS 0,004 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447) — uwaga na jednostki µg/m³ i mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Dibenzo(a,h)antracen — notacja „skóra” w wykazie NDS; cykloheksan i acetonitryl — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik dla samego dibenzo(a,h)antracenu nie zastępuje wskaźnika WWA (poz. 569), w którym związek ma współczynnik 5; pozycja AB 746 zawieszona do 16.10.2026 r.

Najczęstsze pytania