🔥 Części lotne w węglu kamiennym i koksie — metoda wagowa, ogrzewanie bez dostępu powietrza w 900 °C przez 7 min; ISO 562:2024 (polska PN-ISO 562:2000 wycofana 14-12-2010)

Petrochemia ISO 562

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres ISO 562:2024 według katalogu evs.ee (odczyt 08.10.2026), w całości: „This document specifies a method of determining the volatile matter of hard coal and of coke. It is not applicable to brown coals and lignites.” (nasz przekład: dokument określa metodę oznaczania części lotnych w węglu kamiennym i w koksie; nie ma zastosowania do węgli brunatnych i lignitów). Tekstu wydania 2024 nie mieliśmy. Treść metody czytamy we fragmencie próbnym poprzedniego wydania, ISO 562:2010, od okładki do punktu 5.5 i rysunku 1 (piec), ze spisem treści; rozdziałów 6–10 (przygotowanie próbki, wykonanie, obliczenia, precyzja, sprawozdanie) nie mamy. Zakres ISO 562:2010 brzmi tak samo jak zakres wydania 2024 (różni się tylko słowem „International Standard” zamiast „document”).

WEDŁUG TEKSTU ISO 562:2010 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5). Normę przygotował ISO/TC 27 „Stałe paliwa mineralne”, podkomitet SC 5 „Metody analizy”; wydanie 2010 zastąpiło ISO 562:1998 i było jego niewielką zmianą („minor revision”). Wprowadzenie: części lotne to ubytek masy, pomniejszony o ubytek z wilgoci, gdy węgiel lub koks ogrzewa się bez dostępu powietrza w warunkach znormalizowanych; badanie jest umowne (empiryczne) — dla odtwarzalności trzeba ściśle trzymać szybkość ogrzewania, temperaturę końcową i czas; powietrze trzeba wykluczyć, żeby nie dopuścić do utleniania, dlatego pasowanie pokrywki tygla jest krytyczne; wilgoć próbki oznacza się równocześnie, żeby wprowadzić poprawkę; masę może tracić także substancja mineralna próbki. Zasada (3): naważkę ogrzewa się bez dostępu powietrza w 900 °C przez 7 min, a procent masowy części lotnych oblicza się z ubytku masy po odjęciu ubytku z wilgoci. Powołania (2): ISO 687 (wilgoć w próbce analitycznej koksu) i ISO 11722 (wilgoć w próbce analitycznej węgla kamiennego, suszenie w azocie). Odczynnik (4.1): cykloheksan cz.d.a. — jego roli w czytanym fragmencie nie opisano. Aparatura (5): piec elektryczny ze strefą stałej temperatury 900 °C ± 5 °C, który po włożeniu zimnego stojaka z tyglami odzyskuje 900 °C w ciągu 4 min; strefa co najmniej 160 mm × 100 mm przy wielu tyglach albo o średnicy 40 mm przy jednym; termoelement nieosłonięty z drutu nie grubszego niż 1 mm, ze złączem w połowie odległości między dnem tygla a dnem pieca; tygiel cylindryczny z pokrywką z topionej krzemionki, razem 10–14 g, luz poziomy między tyglem a pokrywką nie większy niż 0,5 mm (para docierana i oznaczona wspólnym znakiem); przy węglach silnie spiekających się tygle mogą mieć do 45 mm wysokości; stojak z drutu żaroodpornego z krążkami ceramicznymi; waga z odczytem do 0,1 mg.

STATUS (stan na 08.10.2026). Karta PKN PN-ISO 562:2000 (wersja polska) ma etykietę „Wycofana” bez pola „Zastąpiona przez”: tytuł „Węgiel kamienny i koks -- Oznaczanie zawartości części lotnych”, publikacja 24-02-2000, wycofanie 14-12-2010, 12 stron, grupa cenowa F, Sektor Górnictwa, KT 220 Naturalnych Paliw Stałych, „Wprowadza: ISO 562:1998 [IDT]”, ICS 73.040 i 75.160.10. Zakres z karty, w całości: „Opisano metodę oznaczania części lotnych w węglach kamiennych i koksie. Podano zasadę metody, odczynniki, aparaturę, sposób przygotowania próbki do badań, sposób postępowania i przedstawiania wyników, dokładność metody i sporządzanie protokołu badań” (na karcie bez kropki). Wyszukiwarka PKN, hasło „ISO 562” (08.10.2026): 29 pozycji, z numerem 562 tylko ta jedna. Katalog evs.ee: ISO 562:2024 obowiązuje od 26.08.2024 i zastąpiło ISO 562:2010 (obowiązującą od 04.06.2010). Polskiego wydania ISO 562:2010 ani ISO 562:2024 w katalogu PKN nie ma; obok tej normy laboratoria stosują krajową PN-G-04516:1998, opisaną w osobnym wpisie tej bazy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji i aktualne dokumenty PCA, odczyt 08.10.2026). Numer ISO 562 stoi w 20 rekordach u 13 laboratoriów (poza nimi numer 562 mają w kopii bazy tylko inne normy: ASTM E562-19E01 — zawartość ferrytu delta w złączach spawanych, AB 1700, i ASTM D 562 — lepkość materiałów do poziomego oznakowania dróg, AB 424); w aktualnych dokumentach PCA (wydania od 09.04.2024 do 22.09.2026) — w 20 wierszach u tych samych laboratoriów; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (bez pogrubionej kursywy). Postaci: „ISO 562:2024” — AB 300 (4 wiersze), AB 313 (3, w dwóch obok PN-G-04516:1998 i ASTM D 3175-18) i AB 1913 (2); „ISO 562:2024-08” — AB 079 oraz AB 081 i AB 103, u dwóch ostatnich w jednej komórce z PN-G-04516:1998; „ISO 562:2024-02” — AB 949, w jednej komórce z PN-G-04516:1998; „ISO 562:2010” — AB 550, AB 860, AB 898 (obok PN-G-04516:1998) i AB 914 (2 wiersze); „PN-ISO 562:2000” — AB 005 i AB 054, czyli wydanie wycofane od 2010 r. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „ISO 562” pokazuje 9 laboratoriów; AB 081 i AB 103 są widoczne dopiero pod hasłem „PN-G-04516”, a hasło „PN-ISO 562” pokazuje AB 005 i AB 054 razem z trzema laboratoriami, które mają w zakresie normę o innym numerze (PN-ISO 5628:1995).

CO BADAJĄ LABORATORIA (dokumenty PCA). Wielkość: zawartość części lotnych, metoda wagowa — wszystkie. Przedmiot: węgiel kamienny i koks; AB 313 także koks naftowy; AB 550 stosuje ISO 562:2010 tylko do koksu („Zawartość części lotnych w koksie”, 0,1–10,0 %), a do pozostałych paliw — PN-G-04516:1998 (2,50–65,00 %). Zakresy w %: 0,1–10,0 (AB 550), 0,1–40,0 (AB 103), 0,10–50,00 (AB 081), 0,40–48,90 (AB 005), 10,0–45,0 (AB 898), 20,00–50,00 (AB 949, węgiel brunatny), u AB 313 trzy zakresy: 1,00–43,0 (węgiel kamienny), 0,10–5,20 (koks) i 0,3–22,5 (koks naftowy); pozostałe laboratoria zakresu nie podają.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — węgiel brunatny: norma wprost go wyklucza, a u czterech laboratoriów pozycja z tą normą obejmuje węgiel brunatny — u AB 005 (PN-ISO 562:2000, przedmiot „węgiel kamienny, węgiel brunatny, koks z węgla kamiennego”) oraz u AB 081 i AB 103, gdzie ISO 562 stoi w jednej komórce z PN-G-04516:1998, a z dokumentu nie wynika, która norma dotyczy którego paliwa; najostrzej u AB 949 — przedmiotem tej pozycji jest wyłącznie węgiel brunatny, więc ISO 562 stojąca w komórce obok PN-G-04516:1998 może tam dotyczyć tylko węgla brunatnego; wynik dla węgla brunatnego według ISO 562 jest poza zakresem tej normy. Drugie — dwie normy w jednej komórce: PN-G-04516:1998 i ISO 562 to różne dokumenty, więc sprawozdanie powinno wskazać, według którego oznaczono części lotne. Trzecie — wydanie: „PN-ISO 562:2000” to wycofane wydanie polskie z ISO 562:1998; zapis „ISO 562:2024-08” i „ISO 562:2024-02” dotyczy tego samego wydania 2024 (miesiąca publikacji ISO z tych zapisów nie potwierdziliśmy). Czwarte — szczelność tygla: według wprowadzenia do normy pasowanie pokrywki jest krytyczne, bo dopuszczenie powietrza utlenia próbkę i zmienia ubytek masy. Piąte — wilgoć: części lotne to ubytek masy POMNIEJSZONY o wilgoć oznaczoną według ISO 687 (koks) albo ISO 11722 (węgiel kamienny); pominięcie tej poprawki zawyża wynik.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mieliśmy tekstu ISO 562:2024 i nie wiemy, co zmieniło się względem wydania 2010. Nie mamy rozdziałów 6–10 wydania 2010 — nie podajemy masy naważki, przygotowania próbki, przebiegu oznaczenia, roli cykloheksanu, wzoru, precyzji ani zawartości sprawozdania.

Zasada metody

Naważkę próbki analitycznej węgla kamiennego albo koksu ogrzewa się w zamkniętym tyglu kwarcowym bez dostępu powietrza w piecu o temperaturze 900 °C przez 7 min; części lotne to procentowy ubytek masy pomniejszony o wilgoć oznaczoną równolegle według ISO 687 (koks) lub ISO 11722 (węgiel kamienny) (ISO 562:2010, rozdział 3). Badanie jest umowne — wynik zależy od szybkości ogrzewania, temperatury końcowej, czasu i szczelności tygla. Norma nie obejmuje węgli brunatnych i lignitów.

Zastosowania

• Węgiel kamienny — zawartość części lotnych, metoda wagowa; w aktualnych zakresach akredytacji 13 laboratoriów
• Koks z węgla kamiennego (u AB 313 także koks naftowy) — części lotne, u AB 550 tylko dla koksu (0,1–10,0 %)
• Badanie towarzyszące oznaczeniu wilgoci w próbce analitycznej (ISO 687 dla koksu, ISO 11722 dla węgla kamiennego)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

ISO 562:2024

Tytuł (PL)

Węgiel kamienny i koks — Oznaczanie zawartości części lotnych (tytuł polskiego wydania PN-ISO 562:2000)

Title (EN)

Hard coal and coke — Determination of volatile matter

Procedura krok po kroku

1. Wilgoć

   Oznaczyć wilgoć w próbce analitycznej równocześnie z częściami lotnymi: ISO 687 dla koksu, ISO 11722 dla węgla kamiennego (powołania normy).

2. Przygotowanie pieca

   Ustalić położenie stojaka w strefie 900 °C ± 5 °C i sprawdzić temperaturę termoelementem nieosłoniętym (5.1, 5.2).

3. Ogrzewanie

   Naważkę w tyglu z dopasowaną pokrywką ogrzewać bez dostępu powietrza w 900 °C przez 7 min (rozdział 3); masy naważki i przebiegu (rozdział 7) NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Części lotne = ubytek masy w procentach pomniejszony o wilgoć; wzoru (rozdział 8) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca przy piecu o temperaturze 900 °C — rękawice i szczypce do tygli, osłona twarzy
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma nie obejmuje węgla brunatnego i lignitu; wydanie polskie PN-ISO 562:2000 jest wycofane od 14-12-2010 — aktualne jest ISO 562:2024 bez wydania polskiego

Najczęstsze pytania