🌿 Cynk przyswajalny w glebie mineralnej — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), PN-R-04016
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie cynku przyswajalnego w glebie mineralnej płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową przy długości fali 213,8 nm, z oceną zawartości według tabeli z normy. Badanie wykonuje się według normy PN-R-04016:1992 (wersja polska); STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena zasobności gleb mineralnych w cynk przyswajalny — tabela klas z normy dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich, Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich inny wyciąg (0,5 mol/dm³ HCl) i inne liczby graniczne.
W skrócie
- Norma: PN-R-04016:1992 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma
- Wydanie (z karty PKN): PN-R-04016:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 2 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10
- Technika i długość fali (z karty): płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, 213,8 nm, lampa z katodą cynkową, płomień acetylen–powietrze
Przegląd
STATUS (stan na 17.11.2026). Karta PKN PN-R-04016:1992 (wersja polska, publikacja 30-06-1992, 2 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10) ma nagłówek „Wycofana” i datę wycofania 15-11-2012; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN na hasła „przyswajalnego” i „przyswajalnej” (odczyt 17.11.2026) pokazuje tylko normy tej samej serii — PN-R-04016 … PN-R-04025 z lat 1992–1997 i zmiany PN-R-04020:1994/Az1:2004 oraz PN-R-04022:1996/Az1:2002 — następcy nie ma. Wycofaną normę PKN nadal sprzedaje (plik i papier). Przepisu, który powoływałby tę normę jako metodę badania, nie ustaliliśmy. Tekstu normy nie mieliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Zasada metody polega na selektywnej absorbcji promieniowania o długości fali 213,8 nm, emitowanego przez lampę z katodą cynkową przez atomy cynku powstające podczas rozpylania badanego roztworu w płomieniu acetylenowo-powietrznym. Podano ocenę zawartości cynku (w tabeli)”. Karta nie mówi, czym sporządza się wyciąg z gleby — to podaje publikacja KSChR (niżej).
WYCIĄG I TECHNIKA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński (Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza), „Zasobność gleb Polski w mikroelementy”, Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013, s. 121–131: próbki gleby do badań mikroelementów stacje pobierały zgodnie z PN-R-04031:1997, a miedź, cynk, mangan, żelazo i bor oznaczały po ekstrakcji roztworem kwasu solnego o stężeniu 1 mol/dm³; cynk w glebach mineralnych — techniką AAS (tabela 8). Wspólny roztwór 1 mol/dm³ HCl wprowadzono w 1986 r. z inicjatywy IUNG; autor: „Mimo szerokiej krytyki, metoda została znormalizowana i do chwili obecnej jest stosowana w praktyce”. W latach 1965–1983 cynk wyciągano według Sommera i Weara 0,1 N kwasem solnym i oznaczano kolorymetrycznie. Wynik to zawartość „przyswajalna” w znaczeniu umownym — to, co przechodzi do tego wyciągu, a nie całkowita zawartość pierwiastka w glebie.
OCENA ZAWARTOŚCI — TABELA Z NORMY, WEDŁUG TEJ PUBLIKACJI. Tabela 5 publikacji („Źródło: PKN, 1992”), mg cynku na kg gleby: gleba bardzo lekka — zawartość niska poniżej 0,7, średnia 0,7–3,3, wysoka powyżej 3,3; lekka — poniżej 1,4, 1,4–6,3, powyżej 6,3; średnia — poniżej 4,6, 4,6–20,5, powyżej 20,5; ciężka — poniżej 11,5, 11,5–51,1, powyżej 51,1. W latach 2009–2012 według tej oceny zawartość niską miało 17 %, średnią 59 %, a wysoką 24 % gleb przebadanych przez stacje (tabela 9 publikacji). Autor pisze w 2013 r., że są to „aktualnie obowiązujące liczby graniczne”; czy stacje stosują je w tej postaci dziś — nie ustaliliśmy. Dla gleb organicznych publikacja podaje osobną tabelę 7 z innym wyciągiem (0,5 mol/dm³ HCl): cynk niski poniżej 20,0, średni 20,0–40,0, wysoki powyżej 40,0 mg/kg — to nie jest zakres tej normy.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Masy próbki, objętości i czasu ekstrakcji, sposobu przygotowania gleby, warunków pracy spektrometru poza długością fali i płomieniem z karty, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji — tekstu normy nie mieliśmy, a publikacja KSChR tego nie opisuje.
Zasada metody
Według karty normy cynk w roztworze z próbki gleby oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową: atomy cynku powstające w płomieniu acetylenowo-powietrznym pochłaniają promieniowanie o długości fali 213,8 nm z lampy z katodą cynkową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) roztwór to wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³, wspólny dla cynku, miedzi, manganu i żelaza. Wynik w mg/kg ocenia się według tabeli z normy, osobnej dla czterech kategorii ciężkości gleby.
Zastosowania
- Ocena zasobności gleb mineralnych w cynk przyswajalny — tabela klas z normy dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich
- Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich inny wyciąg (0,5 mol/dm³ HCl) i inne liczby graniczne
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 17.11.2026) | wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-R-04016:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 2 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10 |
| Technika i długość fali (z karty) | płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, 213,8 nm, lampa z katodą cynkową, płomień acetylen–powietrze |
| Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty) | kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny wyciąg dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r. |
| Granice klas — gleba bardzo lekka / lekka (mg/kg) | bardzo lekka: niska < 0,7, średnia 0,7–3,3, wysoka > 3,3; lekka: < 1,4, 1,4–6,3, > 6,3 |
| Granice klas — gleba średnia / ciężka (mg/kg) | średnia: niska < 4,6, średnia 4,6–20,5, wysoka > 20,5; ciężka: < 11,5, 11,5–51,1, > 51,1 |
Norma
- Numer normy
- PN-R-04016:1992 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego cynku
- Title (EN)
- Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available zinc content
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 15-11-2012, bez wskazania następcy (stan na 17.11.2026). Oznaczenie z rokiem: PN-R-04016:1992.
-
Pobranie próbki i wyciąg
Próbki według PN-R-04031:1997; wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³ (publikacja KSChR). Masy próbki, czasu i sposobu wytrząsania NIE PODAJEMY.
-
Pomiar
Cynk w wyciągu — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa przy 213,8 nm, płomień acetylen–powietrze (karta).
-
Ocena zawartości
Wynik w mg/kg; klasę (niska, średnia, wysoka) odczytuje się z tabeli dla kategorii ciężkości gleby.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej z atomizacją w płomieniu | Karta: płomień acetylenowo-powietrzny, pomiar przy 213,8 nm. Pozostałych warunków NIE PODAJEMY | — |
| Lampa z katodą cynkową | Z karty — źródło promieniowania 213,8 nm | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Kwas solny, roztwór 1 mol/dm³ | 7647-01-0 | Roztwór ekstrakcyjny według publikacji KSChR (2013), nie według karty |
| Roztwory wzorcowe cynku | — | Do kalibracji spektrometru. Stężeń i przygotowania NIE PODAJEMY |
| Acetylen i powietrze | 74-86-2 | Gazy płomienia (z karty) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karta charakterystyki kwasu solnego i instrukcja producenta spektrometru dla gazów płomienia
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-R-04016:1992 (wersja polska) — „Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego cynku”. Tytuł angielski: „Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available zinc content”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy cynk w roztworze z próbki gleby oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową: atomy cynku powstające w płomieniu acetylenowo-powietrznym pochłaniają promieniowanie o długości fali 213,8 nm z lampy z katodą cynkową. Według publikacji Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (2013) roztwór to wyciąg z gleby mineralnej kwasem solnym 1 mol/dm³, wspólny dla cynku, miedzi, manganu i żelaza.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 17.11.2026): wycofana 15-11-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; następcy w katalogu PKN nie ma; Wydanie (z karty PKN): PN-R-04016:1992, wersja polska; publikacja 30-06-1992, 2 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10; Technika i długość fali (z karty): płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, 213,8 nm, lampa z katodą cynkową, płomień acetylen–powietrze; Wyciąg (według publikacji KSChR 2013, nie z karty): kwas solny 1 mol/dm³ — wspólny wyciąg dla Cu, Zn, Mn i Fe w glebach mineralnych, od 1986 r.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej z atomizacją w płomieniu, Lampa z katodą cynkową.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena zasobności gleb mineralnych w cynk przyswajalny — tabela klas z normy dla gleb bardzo lekkich, lekkich, średnich i ciężkich; Nie dla gleb organicznych: publikacja KSChR podaje dla nich inny wyciąg (0,5 mol/dm³ HCl) i inne liczby graniczne.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Wykazu zagrożeń normy nie znamy — obowiązują karta charakterystyki kwasu solnego i instrukcja producenta spektrometru dla gazów płomienia.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-R-04016.