🌿 Cykloheksanon w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa ze spektrometrią mas według karty normy, najmniejsze oznaczalne stężenie 2 mg/m³, NDS 40 mg/m³, PN-Z-04447

Środowisko PN-Z-04447

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania zawartości cykloheksanonu (nr CAS: 108-94-1) w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie cykloheksanonu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 2 mg/m3" (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje sorbentu, objętości i przepływu powietrza, sposobu desorpcji, kolumny ani wzorcowania. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE. Według rozporządzenia MRPiPS z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, załącznik, poz. 130) dla cykloheksanonu [108-94-1] NDS wynosi 40 mg/m³, a NDSCh 80 mg/m³; wykaz podaje przy nim notację „skóra" (wchłanianie przez skórę może być tak samo istotne jak droga oddechowa). Najmniejsze oznaczalne stężenie z karty — 2 mg/m³ — to 1/20 NDS.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-Z-04447:2014-06 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 05-06-2014, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; norma krajowa, karta nie ma pól „Wprowadza" ani „Zastępuje". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04447" (30.09.2026) pokazuje tylko to jedno wydanie. Starsza norma na tę substancję — PN-Z-04087:1976 „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie zawartości cykloheksanonu na stanowiskach pracy metodą kolorymetryczną" — jest WYCOFANA: karta (wersja polska, odczyt 30.09.2026) podaje publikację 22-10-1976, „Data wycofania: 17-10-2011", 3 strony, „Zastępuje: PN-Z-04087:1965", bez pola „Zastąpiona przez"; wyszukiwarka pod hasłem „PN-Z-04087" pokazuje tylko te dwa wydania. Karta PN-Z-04447:2014-06 nie ma pola „Zastępuje", więc katalog nie łączy tych dwóch norm.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04447: 12 pozycji u 11 laboratoriów — tyle samo wystąpień w aktualnych dokumentach PCA. Zapis „PN-Z-04447:2014-06" u 10 laboratoriów, AB 1144 — „PN-Z-04447-06:2014". Procedura obok normy — AB 300 (IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025), AB 562 (PB_42 edycja 5 z 2022-08-16), AB 882 (PB-01 wyd. 5 z 12.01.2026 przy GC-FID i PB-10 wyd. 1 z 31.08.2022 przy GC-MS), AB 1207 (PB-06A wyd. 7 z 20.01.2025) i AB 1854 (instrukcja robocza IR-23 wyd. 3 z 05.01.2023). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04447" i pokaże wszystkie 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 11. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 24.11.2025 do 08.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda z 21 par liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Powietrze na stanowiskach pracy — wszystkie 11 laboratoriów; AB 1207 także powietrze atmosferyczne i pomieszczeń. Technika: GC-FID — 10 laboratoriów (AB 300, AB 562, AB 581, AB 622, AB 632, AB 746, AB 882, AB 1144, AB 1642, AB 1854), GC-MS — AB 1207 i druga pozycja AB 882. Zakresy stężenia (10 laboratoriów; AB 1854 podaje tylko masę w próbce, (35 – 818) μg): dolne od 0,062 mg/m³ (AB 746), 0,10 mg/m³ (AB 1642) i 0,17 mg/m³ (AB 1207) do 4,0 mg/m³ (AB 632) i 5 mg/m³ (AB 562); górne od 160 mg/m³ (AB 632, AB 746) do 1300 mg/m³ (AB 1207) i 4000 mg/m³ (AB 562). Poniżej 2 mg/m³ — oznaczalności z karty — zaczyna zakres 7 z 10 laboratoriów (AB 300, AB 622, AB 746, AB 882, AB 1144, AB 1207, AB 1642); AB 581 zaczyna od 2,75, AB 632 od 4,0, a AB 562 od 5 mg/m³.

OBOK TEJ NORMY. Cykloheksanon w powietrzu na stanowiskach pracy bez tej normy oznacza 18 laboratoriów: według wycofanej PN-76/Z-04087 — AB 964 (metoda spektrofotometryczna, (3,0 – 300) mg/m³); według metody z kwartalnika „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2007, nr 1 (51), s. 141–147 — AB 647 ((4 – 160) mg/m³) i AB 1226; według procedur własnych — AB 481 (TSO/PB-08), AB 632 (PB-32 — osobna pozycja o tym samym zakresie co pozycja z tą normą), AB 719 (PA-14), AB 802 (PB-06/09, (0,69 – 160) mg/m³), AB 849 (PB-29, (1,00 – 1440) mg/m³), AB 863 (PB-07), AB 869 (EKOLAB/LB/PB-08), AB 875 (PB 025, cykloheksanon i styren), AB 886 (PB-02, (0,22 – 500) mg/m³), AB 940 (PB-17 i PB-23), AB 1024 (PB P-05), AB 1037 (QLB-04), AB 1065 (PB-06, GC-MS) i AB 1183 (PB-02, GC-MS) — w większości w jednej pozycji z innymi rozpuszczalnikami; w zakresie elastycznym — AB 934. Pozycja AB 1226 jest ZAWIESZONA od 10.06.2026 do 07.12.2026 (pogrubiona kursywa i przypis w aktualnym dokumencie PCA, odczyt 30.09.2026); pozostałe wiersze stoją bez zawieszenia. Uwaga na podobne nazwy: w tych samych pozycjach wielu laboratoriów stoją cykloheksan (PN-Z-04151-02, osobny wpis w Bazie Wiedzy) i cykloheksanol.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — technika: karta opisuje chromatografię gazową ze spektrometrią mas, a 10 laboratoriów podaje przy tej normie detektor płomieniowo-jonizacyjny; z karty nie wynika, czy norma dopuszcza FID — zapytaj, według którego punktu laboratorium pracuje i jak potwierdziło oznaczalność przy swoim detektorze. Drugie — dolna granica: 7 laboratoriów zaczyna zakres poniżej 2 mg/m³ z karty (najniżej od 0,062 mg/m³), więc wynik z dolnej części zakresu opiera się na walidacji laboratorium, nie na samej normie; AB 562 zaczyna od 5 mg/m³, czyli powyżej 1/10 NDS (4 mg/m³). Trzecie — notacja „skóra": pomiar stężenia w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę, które według wykazu może być równie istotne. Czwarte — podobne nazwy: cykloheksanon (NDS 40 mg/m³), cykloheksanol (NDS 10 mg/m³) i 2-metylocykloheksanon (NDS 50 mg/m³) mają osobne pozycje w wykazie — w sprawozdaniu liczy się pełna nazwa i numer CAS [108-94-1].

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (8 stron). Nie podajemy sorbentu i jego ilości, objętości i przepływu powietrza, roztworu do desorpcji, kolumny i warunków rozdziału, jonów do oznaczania, wzorcowania, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty PKN cykloheksanon z powietrza stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową ze spektrometrią mas; najmniejsze oznaczalne stężenie w warunkach normy wynosi 2 mg/m³. Sposobu pobierania i przygotowania próbki oraz warunków rozdziału NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Cykloheksanon w powietrzu na stanowiskach pracy — w zakresach 11 laboratoriów (NDS 40 mg/m³, NDSCh 80 mg/m³, notacja „skóra")
• Powietrze atmosferyczne i pomieszczeń — AB 1207 (GC-MS)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04447:2014-06 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie cykloheksanonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of cyclohexanone at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-Z-04447:2014-06 aktualna (stan karty na 30.09.2026).

2. Pobieranie próbki

   Powietrze ze stanowiska pracy; sorbentu, objętości i przepływu NIE PODAJEMY.

3. Przygotowanie próbki

   NIE PODAJEMY — karta nie opisuje desorpcji.

4. Analiza

   Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas według karty; najmniejsze oznaczalne stężenie 2 mg/m³.

5. Wynik

   Stężenie w mg/m³ do porównania z NDS 40 mg/m³ i NDSCh 80 mg/m³ (notacja „skóra"); wzoru NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Cykloheksanon ma w wykazie NDS notację „skóra" — przy pracy z substancją wzorcową i roztworami rękawice ochronne i praca pod wyciągiem
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta normy mówi o spektrometrii mas, a większość laboratoriów podaje przy niej detektor płomieniowo-jonizacyjny — sprawdź w sprawozdaniu technikę i granicę oznaczalności

Najczęstsze pytania