🍎 Oznaczanie cyklaminianu w żywności metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej — cyklaminian sodu ekstrahuje się z próbki wodą (produkty płynne i dające klarowny roztwór — rozcieńczenie do ok. 400 mg/l; produkty półstałe, czekolada i emulsje tłuszczowe — klarowanie odczynnikami Carreza, przy czekoladzie i majonezie po odtłuszczeniu eterem naftowym), 20 ml roztworu przeprowadza się kwasem siarkowym i podchlorynem sodu w N,N-dichlorocykloheksyloaminę, ekstrahuje n-heptanem i oznacza w układzie faz odwróconych (C18, metanol–woda 80:20) z detekcją UV przy 314 nm; kalibracja wzorcem zewnętrznym, wynik jako kwas cykloheksylosulfamowy w mg/kg lub mg/l bez miejsc po przecinku, PN-EN 12857

Chemia żywności PN-EN 12857

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 12857:2000, czyli EN 12857:1999 (tekst angielski; plik jest skanem — strony czytane jako obrazy): strona tytułowa EN, spis treści, przedmowa i rozdziały 1–9 (do sprawozdania z badania, str. 7 EN). Załączników A (oznaczanie chloru czynnego w roztworach podchlorynu), B (rysunki — przykładowy chromatogram), C (dane precyzji) i D (bibliografia) próbka nie zawiera; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU EN 12857:1999. Normę przygotował CEN/TC 275 „Analiza żywności — Metody horyzontalne” (sekretariat DIN), zatwierdził CEN 16.04.1999; normy krajowe miały ją wprowadzić najpóźniej w październiku 1999. Zakres (1): metoda HPLC oznaczania cyklaminianu sodu w żywności; zwalidowana w badaniu międzylaboratoryjnym według ISO 5725:1986 na lemoniadzie, napoju z soku pomarańczowego, jogurcie owocowym i bitej śmietanie w sprayu; według doświadczeń metoda nadaje się też do korniszonów, wiśni w puszce, ananasa, nektaru pomarańczowego, dżemu morelowego i jeżynowego, nektaru wiśniowego, cukierków twardych, jogurtów owocowych i truskawkowych, twarożku owocowego, deseru ryżowego z jabłkami i rodzynkami, proszku budyniowego czekoladowego i waniliowego, lodów waniliowych i lodów marakuja–pomarańcza. Powołanie (2): EN ISO 3696 (woda do analiz). Zasada (3): cyklaminian sodu ekstrahuje się z próbki wodą, przeprowadza w N,N-dichlorocykloheksyloaminę i oznacza HPLC na kolumnie z fazą odwróconą z detekcją UV przy 314 nm. Odczynniki (4): czystość analityczna, woda co najmniej stopnia 1 według EN ISO 3696; metanol i n-heptan do HPLC; eter naftowy o temperaturze wrzenia 40–60 °C; siarczan sodu bezwodny (w razie potrzeby przemyty n-heptanem); roztwór węglanu sodu 50 g/l; roztwór podchlorynu sodu z 1,7 % chloru czynnego (rozcieńczony z handlowego, zawartość chloru sprawdzana regularnie, np. według załącznika A); kwas siarkowy 50 % (ułamek masowy); roztwory wzorcowe — ok. 898 mg cyklaminianu sodu w 200 ml (kwas cykloheksylosulfamowy 800 mg/200 ml), rozcieńczenia 0,25; 1; 2,5; 5; 10 i 20 ml do 100 ml dają 10, 40, 100, 200, 400 i 800 mg/l kwasu; przypis do 4.8: współczynnik przeliczenia cyklaminianu sodu na kwas cykloheksylosulfamowy 0,8909; roztwór Carreza nr 1 — 15 g heksacyjanożelazianu(II) potasu w 100 ml; nr 2 — 30 g siarczanu cynku w 100 ml; faza ruchoma — metanol i woda 80 + 20 (objętościowo), przesączona (np. 0,45 µm) i odgazowana, w razie potrzeby z niewielką zmianą proporcji; roztwór kondycjonujący EDTA 10 g/l; celuloza w proszku (≥ 99,9 %, przemyta kwasem). Aparatura (5): chromatograf z detektorem UV przy 314 nm (najlepiej z matrycą diod); kolumna z fazą odwróconą, np. RP C18, 5 µm, 250 mm × 4 mm, z przedkolumną RP C18 (zalecaną zwłaszcza dla próbek stałych); kryterium przydatności kolumny — rozdzielenie piku cyklaminianu do linii podstawowej; gdy detektor diodowy albo pomiar przy drugiej długości fali wykaże interferencje, trzeba wybrać inne warunki chromatografii; łaźnia ultradźwiękowa, homogenizator, łaźnia wodna 60 °C, wirówka co najmniej 1400 g, rozdzielacze, sączki karbowane, opcjonalnie filtry rozdzielające fazy. Przygotowanie roztworów (6.1): produkty płynne i dające klarowny roztwór (np. klarowne soki, przesączona zalewa z korniszonów, cukierki twarde) — rozcieńczenie wodą do ok. 400 mg/l cyklaminianu albo bezpośrednio do derywatyzacji; produkty półstałe (np. nabiał, desery, śmietana w sprayu, mętne soki, dżemy) — ok. 15 g w kolbie 100 ml z 80 ml wody, 10 min w łaźni ultradźwiękowej, po 1–2 ml roztworów Carreza nr 1 i nr 2, dopełnienie wodą, sączenie z odrzuceniem pierwszych 10 ml; czekolada — ok. 15 g stopione w 60 °C, dwukrotna ekstrakcja tłuszczu 25 ml eteru naftowego z wirowaniem, odparowanie reszty eteru, 30 ml wody, przeniesienie do kolby 100 ml, Carrez nr 1 i nr 2 po 1 ml, 20 °C, dopełnienie, sączenie; emulsje tłuszczowe (np. majonez) — ok. 15 g z 2,5 g celulozy, dwukrotnie 25 ml eteru naftowego, 40 ml wody, potem jak przy czekoladzie; przy nierozpuszczalnej pozostałości beztłuszczowej powyżej ok. 3 g zaleca się wirowanie i dwukrotne przemycie osadu przed sączeniem; do derywatyzacji bierze się 20 ml. Derywatyzacja (6.2): ostrzeżenie — powstaje chlor, praca pod sprawnym wyciągiem; 20 ml roztworu próbki albo wzorca w rozdzielaczu z 1 ml kwasu siarkowego, 10,0 ml n-heptanu i 2,5 ml podchlorynu sodu wytrząsa się energicznie 1 min, dolną warstwę wodną odrzuca, warstwę heptanową przemywa 25 ml roztworu węglanu sodu (30 s), suszy 1 g siarczanu sodu (przy emulsji ok. 7 g albo filtr rozdzielający fazy) i sączy; roztwory po derywatyzacji są trwałe 24 h w +4 °C. Identyfikacja (6.3): przez czas retencji wobec wzorca, równoczesny nastrzyk albo dodatek wzorca do próbki i zapis widma w odpowiednim zakresie długości fali; odstęp między nastrzykami wzorców co najmniej 15 min, między próbkami odpowiednio długi (np. 30 min); dla kolumny z 5.1.2 sprawdzone warunki: przepływ 1,0 ml/min, nastrzyk 20 µl, 314 nm; kondycjonowanie codziennie: 10 min wodą, 30 min roztworem EDTA, 10 min wodą. Oznaczanie (6.4): metoda wzorca zewnętrznego — pola lub wysokości pików wobec wzorca o najbliższej wartości albo krzywa kalibracji (stężenie kwasu cykloheksylosulfamowego w mg/l), ze sprawdzeniem liniowości. Obliczenia (7): w lub ρ = A1 · V1 · m1 · F / (A2 · V2 · m0) · 1000 (wzorzec zewnętrzny; V1 i V2 po 100 ml, m1 — masa cyklaminianu we wzorcu w mg, m0 — masa lub objętość porcji, F — współczynnik dodatkowych rozcieńczeń) albo w lub ρ = ρcs · V1 · F / m0 (krzywa kalibracji); wynik w mg/kg albo mg/l kwasu cykloheksylosulfamowego, bez miejsc po przecinku; uwaga w 7.3: współczynnik przeliczenia cyklaminianu sodu na kwas cykloheksanosulfamowy 0,8906. Precyzja (8): dane z badania międzylaboratoryjnego (załącznik C) mogą nie dotyczyć innych zakresów stężeń i matryc; powtarzalność r i odtwarzalność R: lemoniada (średnia 435,9 mg/l) — r 16,7, R 38,1 mg/l; napój z soku pomarańczowego (178,3 mg/l) — r 15,4, R 24,4 mg/l; śmietana w sprayu (280,9 mg/kg) — r 26,0, R 49,7 mg/kg; jogurt owocowy (647,6 mg/kg) — r 42,4, R 168,4 mg/kg. Sprawozdanie (9): identyfikacja próbki, powołanie normy, data i sposób pobrania (jeśli znane), daty przyjęcia i badania, wyniki z jednostkami, obserwacje i operacje nieujęte w metodzie.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „12857”, 03.10.2026) jedynym wynikiem jest PN-EN 12857:2002 (wersja polska, „Wprowadza: EN 12857:1999 [IDT]”), bez adnotacji o wycofaniu. Karta: data publikacji 06.05.2002, 15 stron, KT 235 Analizy Żywności, ICS 67.050, bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 12857:1999 ma status „Published”, etap 90.93 („Decision to confirm”), z datą zakończenia przeglądu 30.09.2026; pole „Withdrawal Date 31-Oct-1999” na tej karcie to termin wycofania sprzecznych norm krajowych, nie wycofanie EN 12857.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 12857 stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów: AB 377, AB 400, AB 451, AB 583. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 451 wyd. nr 26 z 24.11.2025, AB 377 wyd. nr 29 z 12.12.2025, AB 583 wyd. nr 22 z 29.01.2026, AB 400 wyd. nr 37 z 07.08.2026) numer stoi w 4 wierszach u tych samych 4 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN 12857:2002” (AB 451, AB 583), „PN - EN 12857:2002” ze spacjami (AB 377) i „PN-EN 12857” bez roku razem z procedurą PB-262 w elastycznym zakresie akredytacji (AB 400). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN 12857”) pokazuje 3 laboratoria — AB 400, AB 451, AB 583 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026; AB 377 ma zapis ze spacjami wokół łącznika, więc nie trafia do wyników dopasowania po początku zapisu. Innych dokumentów odniesienia przy cyklaminianie (wyszukanie po „cyklamin”, 03.10.2026) kopia bazy nie zawiera.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: koncentraty spożywcze, napoje bezalkoholowe (gazowane, niegazowane, soki, syropy), suplementy diety (AB 377); napoje bezalkoholowe, suplementy diety (AB 451); napoje bezalkoholowe, wyroby cukiernicze, suplementy diety (AB 583); żywność — elastyczny zakres, „zawartość dodatków do żywności” (AB 400). Cecha i zakres: kwas cyklaminowy (50–2000) mg/kg w próbkach stałych i (10–800) mg/l w płynnych oraz cyklaminian sodu (56–2245) mg/kg i (11–898) mg/l (AB 377); kwas cyklaminowy (18–534) mg/l lub mg/kg (AB 451); cyklaminian (10–2000) mg/l lub mg/kg (AB 583). Technika: HPLC-DAD (AB 377, AB 400), HPLC-UV/VIS (AB 451), HPLC-UV (AB 583).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wielkości: norma podaje wynik jako kwas cykloheksylosulfamowy (7.1–7.3), a wzorzec waży się jako cyklaminian sodu; współczynnik przeliczenia stoi w normie dwa razy z różną czwartą cyfrą — 0,8909 w przypisie do 4.8 i 0,8906 w uwadze do 7.3; AB 377 podaje zakresy osobno dla kwasu i dla cyklaminianu sodu (np. 2000 i 2245 mg/kg). Przy matrycy: walidację przeprowadzono na lemoniadzie, napoju z soku pomarańczowego, jogurcie owocowym i śmietanie w sprayu, a dane precyzji mogą nie dotyczyć innych matryc i zakresów (1, 8.1); lista matryc z doświadczenia nie wymienia suplementów diety, które mają w zakresach trzy laboratoria. Przy przygotowaniu: czekolada i majonez wymagają odtłuszczenia eterem naftowym przed klarowaniem (6.1.3, 6.1.4), a przy dużej pozostałości nierozpuszczalnej (powyżej ok. 3 g) zaleca się wirowanie, by uwzględnić objętość osadu. Przy derywatyzacji: roztwór podchlorynu ma mieć 1,7 % chloru czynnego, sprawdzane regularnie (4.6); roztwory po derywatyzacji są trwałe tylko 24 h w +4 °C (6.2). Przy chromatografii: interferencje wykryte detektorem diodowym albo przy drugiej długości fali wymagają innych warunków (5.1.2), a zbyt krótki odstęp nastrzyków grozi pomyleniem pików z wcześniejszych próbek (6.3). Przy zakresie: dane precyzji obejmują poziomy 178,3–647,6 mg/l lub mg/kg; laboratoria podają zakresy od 10 do 2000 mg/l lub mg/kg.

CZEGO NIE PODAJEMY. Procedury oznaczania chloru czynnego (załącznik A), przykładowego chromatogramu (załącznik B), szczegółowych danych precyzji (załącznik C) ani bibliografii nie przytaczamy — leżą poza próbką. Nie podajemy najwyższych dopuszczalnych poziomów cyklaminianu z przepisów o dodatkach do żywności.

Zasada metody

Cyklaminian sodu ekstrahuje się z próbki wodą — po rozcieńczeniu, klarowaniu odczynnikami Carreza albo po odtłuszczeniu eterem naftowym — a 20 ml roztworu zakwasza kwasem siarkowym i utlenia podchlorynem sodu w obecności n-heptanu, przeprowadzając cyklaminian w N,N-dichlorocykloheksyloaminę przechodzącą do heptanu. Warstwę heptanową przemytą węglanem sodu i osuszoną siarczanem sodu rozdziela się na kolumnie z fazą odwróconą (C18, metanol–woda 80:20) i mierzy absorbancję przy 314 nm. Stężenie kwasu cykloheksylosulfamowego wyznacza się metodą wzorca zewnętrznego albo z krzywej kalibracji, w mg/kg lub mg/l.

Zastosowania

• Cyklaminian w żywności: walidacja na lemoniadzie, napoju z soku pomarańczowego, jogurcie owocowym i śmietanie w sprayu; według doświadczeń także w przetworach owocowych, dżemach, nektarach, cukierkach, deserach i lodach (1)
• Produkty płynne, półstałe, czekolada i emulsje tłuszczowe — osobne sposoby przygotowania (6.1)
• Napoje bezalkoholowe, koncentraty spożywcze, wyroby cukiernicze, suplementy diety, żywność — pozycje w zakresach akredytacji 4 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12857:2002

Tytuł (PL)

Artykuły żywnościowe — Oznaczanie zawartości cyklaminianu — Metoda wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Title (EN)

Foodstuffs — Determination of cyclamate — High performance liquid chromatographic method

Procedura krok po kroku

1. Roztwór próbki

   Płynne — do ok. 400 mg/l; półstałe — 15 g, woda, ultradźwięki, Carrez; czekolada i majonez — odtłuszczenie eterem naftowym (6.1). PN-EN 12857:2002 bez adnotacji o wycofaniu w PKN (03.10.2026).

2. Derywatyzacja

   20 ml + kwas siarkowy + n-heptan + podchloryn, 1 min; przemycie węglanem sodu, osuszenie siarczanem sodu; pod wyciągiem (6.2).

3. Chromatografia

   Kondycjonowanie kolumny wodą i EDTA; nastrzyk 20 µl, 1,0 ml/min, 314 nm; identyfikacja czasem retencji i widmem (6.3).

4. Kalibracja

   Wzorzec zewnętrzny albo krzywa kalibracji z roztworów 10–800 mg/l, sprawdzenie liniowości (6.4).

5. Wynik

   Wzór (1) albo (2), mg/kg lub mg/l kwasu cykloheksylosulfamowego, bez miejsc po przecinku (7).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Derywatyzacja wydziela chlor — wyłącznie pod sprawnym wyciągiem (ostrzeżenie w 6.2)
• Eter naftowy, n-heptan i metanol — łatwopalne; podchloryn i kwas siarkowy — żrące

Najczęstsze pytania