🌿 Cyjanowodór w powietrzu — norma z 1970 roku, której karta PKN nie ma pola „Zakres” (metody nie da się ustalić z karty); w zakresach akredytacji metoda spektrofotometryczna albo potencjometryczna; NDS cyjanowodoru i cyjanków (w przeliczeniu na CN) 1 mg/m³, NDSP 5 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04053:1970 (wycofana 10-04-2006)

Środowisko PN-Z-04053

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Karta PKN PN-Z-04053:1970 nie ma pola „Zakres” — jedyną informacją o treści jest tytuł „Oznaczanie zawartości cyjanowodoru w powietrzu”. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy, więc nie wiemy, jaką metodę opisuje: ani sposobu pobierania próbki, ani techniki pomiaru, ani oznaczalności. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie ma pozycji dla cyjanowodoru ani cyjanków.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 126). „Cyjanowodór i cyjanki – w przeliczeniu na CN”, notacja „skóra”: cyjanowodór [74-90-8] — NDS 1 mg/m³ (0,9 ppm), NDSP 5 mg/m³ (4,5 ppm), bez NDSCh; cyjanek sodu [143-33-9] i cyjanek potasu [151-50-8] — NDS 1 mg/m³, NDSP 5 mg/m³, frakcja wdychalna.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04053:1970 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 22-04-1970, data wycofania 10-04-2006, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04053:1958”; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04053” pokazuje dwie pozycje, obie „Wycofana”: wydanie 1970 i „Szybka metoda oznaczania zawartości cyjanowodoru w powietrzu” z 1958 r. Pod hasłem „cyjanowodoru” wszystkie 8 pozycji ma etykietę „Wycofana” — nie ma wśród nich aktualnej normy dla cyjanowodoru w powietrzu.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04053 stoi w 6 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 16.04.2026 do 23.07.2026 — wszystkie wydane 20 lat po wycofaniu normy) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie laboratoria piszą „PN-70/Z-04053”; AB 719 w jednej pozycji „z wyłączeniem pkt. 2.4”, AB 1004 w jednej „z wyłączeniem pkt. 7”. Zakładka „Laboratoria”: „PN-70/Z-04053” pokazuje 4 laboratoria, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytanie zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Metoda spektrofotometryczna: AB 647 — środowisko pracy, próbki powietrza pobrane do roztworu pochłaniającego, cyjanowodór 0,075–5 mg/m³ (0,066–4,5 ppm; 0,3–20,0 µg w próbce); AB 719 — dwie pozycje, zawartość cyjanowodoru 0,00030–0,0240 mg w próbce: środowisko pracy (próbki na filtrach, filtrach preparowanych, rurkach sorpcyjnych preparowanych z żelem krzemionkowym lub w płuczkach; „w przeliczeniu na CN”) oraz środowisko ogólne — gazy odlotowe („z wyłączeniem pkt. 2.4”); AB 882 — środowisko pracy, cyjanowodór i cyjanki w przeliczeniu na CN, 0,09–10,4 mg/m³ (0,080–9,24 ppm; 0,0006–0,063 mg w próbce), razem z procedurą PB-09 wydanie 2 z dnia 01.08.2023 r. Metoda potencjometryczna: AB 1004 — cyjanowodór i cyjanki w przeliczeniu na CN⁻, razem z instrukcją ILR 16 wydanie 1 z dn. 01.03.2021 r.: środowisko pracy, próbki pobrane do roztworu pochłaniającego, 0,1–20 mg/m³ (0,09–17,8 ppm; 0,0005–0,1 mg w próbce), oraz gazy odlotowe, 0,02–33,33 mg/m³ („z wyłączeniem pkt. 7”).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — nieznana metoda normy: karta nie ma zakresu, a laboratoria stosują pod tym samym numerem dwie różne techniki (spektrofotometrię i potencjometrię) i różne sposoby pobierania; z zapisu „PN-70/Z-04053” nie wynika, którą metodą wykonano oznaczenie. Drugie — co się mierzy: NDS dotyczy „cyjanowodoru i cyjanków – w przeliczeniu na CN”, a AB 647 podaje sam cyjanowodór, AB 882 i AB 1004 — cyjanowodór i cyjanki; wynik dla samego cyjanowodoru nie obejmuje cyjanków we frakcji wdychalnej. Trzecie — jednostki: AB 719 podaje zakres tylko w mg w próbce (0,00030–0,0240 mg), bez mg/m³ — porównanie z NDS 1 mg/m³ zależy od objętości pobranego powietrza, której zakres akredytacji nie podaje. Czwarte — status: norma wycofana od 2006 r., bez aktualnej następczyni w katalogu PKN, a 4 laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r. Piąte — przedmiot: AB 719 i AB 1004 stosują normę także do gazów odlotowych, dla których NDS nie jest wartością odniesienia, wyłączając punkty normy, których treści nie znamy. Szóste — notacja „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy, a karta nie ma zakresu — nie podajemy metody normy, odczynników, sposobu pobierania, oznaczalności ani obliczeń; nie oceniamy, która z technik stosowanych przez laboratoria odpowiada normie. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04053:1970 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Karta PKN PN-Z-04053:1970 „Oznaczanie zawartości cyjanowodoru w powietrzu” nie ma pola „Zakres”, więc zasady metody NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy. W aktualnych zakresach akredytacji laboratoria powołujące tę normę stosują metodę spektrofotometryczną (AB 647, AB 719, AB 882) albo potencjometryczną (AB 1004). Norma jest wycofana (10-04-2006) i nie ma wskazanej następczyni.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — cyjanowodór oraz cyjanowodór i cyjanki w przeliczeniu na CN (AB 647, AB 719, AB 882, AB 1004); gazy odlotowe (AB 719, AB 1004); mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 1 mg/m³ i NDSP 5 mg/m³ cyjanowodoru i cyjanków w przeliczeniu na CN, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 126)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04053:1970

Tytuł (PL)

Oznaczanie zawartości cyjanowodoru w powietrzu

Title (EN)

Determination of hydrogen cyanide content in air

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04053:1970 wycofana 10-04-2006, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Sposobu z normy NIE PODAJEMY; laboratoria pobierają do roztworu pochłaniającego, do płuczek, na filtry lub rurki (zakresy akredytacji).

3. Pomiar

   Techniki normy NIE PODAJEMY; w zakresach akredytacji spektrofotometria albo potencjometria.

4. Wynik i ocena

   Wynik w przeliczeniu na CN wobec NDS 1 mg/m³ i NDSP 5 mg/m³; notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Cyjanowodór i cyjanki — wzorce i próbki pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta normy nie ma zakresu, a laboratoria stosują pod jednym numerem spektrofotometrię i potencjometrię; norma wycofana od 2006 r. bez następczyni

Najczęstsze pytania