🔥 Ciepło spalania i wartość opałowa paliw stałych — PN-G-04513:1981 (norma WYCOFANA, nadal wymieniona w rozporządzeniu)

Petrochemia PN-81/G-04513

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, W CAŁOŚCI: „Podano zasadę metody, przepisy bezpieczeństwa, rodzaj aparatury, przyrządów i materiałów oraz odczynników i roztworów, sposób przygotowania próbki do badań i wykonanie oznaczenia, obliczanie wyników. Określono dopuszczalne różnice między wynikami oznaczeń i sposób przeliczania wartości opałowej".

NORMA WYCOFANA — A PRZEPIS JĄ NADAL WYMIENIA. Karta PKN (odczyt 23.09.2026) ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 17-12-2012"; wiersza „Zastąpiona przez" nie ma. Tymczasem rozporządzenie Ministra Energii z 27 września 2018 r. w sprawie metod badania jakości paliw stałych (tekst jednolity: Dz.U. 2021 poz. 1366) w punkcie 5.3 załącznika stanowi, że sposób wykonania oznaczenia wartości opałowej „określa norma PN-ISO 1928:2002 albo PN-G-04513:1981". Rozporządzenie zmieniające z 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 2661) zastąpiło te wyrazy wyrazami „PN-ISO 1928:2002, PN-G-04513:1981 albo PN-ISO 1928:2020-05" — dopisało nowe wydanie PN-ISO 1928, a wycofanej normy krajowej nie skreśliło. Na potrzeby tego rozporządzenia norma z 1981 roku jest więc nadal jedną z trzech wymienionych dróg.

CO O METODZIE MÓWI SAM PRZEPIS. Punkt 5.1 załącznika: wartość opałową „określa się metodą kalorymetryczną polegającą na oznaczaniu ciepła spalania próbki analitycznej w stałej objętości w bombie kalorymetrycznej skalibrowanej w oparciu o testy spalania wzorcowego kwasu benzoesowego". Punkt 5.2: wartość opałową „wylicza się w oparciu o oznaczone ciepło spalania pomniejszone o ciepło parowania wody wydzielonej podczas spalania paliwa i powstałej z wodoru zawartego w paliwie". To są zdania rozporządzenia, nie normy — tekstu PN-G-04513 nie mamy.

JAK TĘ NORMĘ ZAPISUJĄ ZAKRESY. Wszystkie 56 zapisów używa starego schematu „PN-81/G-04513", podczas gdy karta PKN prowadzi normę jako „PN-G-04513:1981". W 27 z 56 pozycji (u 18 z 36 laboratoriów) w tym samym wierszu zakresu stoi też PN-ISO 1928:2020-05 — w 7 w tym samym zapisie, w 20 jako osobny zapis; laboratoria trzymają obie drogi, które wymienia przepis. Wydanie międzynarodowe ISO 1928:2025 pojawia się w 4 pozycjach u 3 laboratoriów: AB 313 („ISO 1928:2025", dwie pozycje), AB 883 i AB 103 („ISO 1928:2025-08"). Badanie nazywa się „Ciepło spalania" (wielkość mierzona) i „Wartość opałowa (z obliczeń)"; w jednym zapisie także „Przybliżona zawartość wodoru (z obliczeń)". Technika — „Metoda kalorymetryczna". Przedmiot: głównie węgiel kamienny, także węgiel brunatny i koks; jeden zapis dotyczy biomasy stałej, a jeden odpadów o podanych kodach, m.in. popiołów i żużli (AB 688).

WPISY POKREWNE W TEJ BAZIE: PN-ISO 1928 (ta sama wielkość dla paliw stałych mineralnych), PN-EN ISO 18125 (biopaliwa stałe) i PN-EN ISO 21654 (stałe paliwa wtórne); z tej samej rodziny norm krajowych — PN-80/G-04511 (wilgoć) i PN-G-04516 (części lotne).

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (11 stron, KT 220 Naturalnych Paliw Stałych). Dlatego NIE PODAJEMY masy próbki, parametrów bomby, poprawek, wzorów przeliczeniowych ani dopuszczalnych różnic między wynikami — karta mówi tylko, że norma je zawiera.

SKALA POWOŁAŃ (pomiar 23.09.2026). Klucz „PN-81/G-04513" dopasowuje się po początku zapisu i obejmuje wszystkie powołania: 36 laboratoriów / 56 pozycji — tyle samo, co po wszystkich postaciach zapisu.

Zasada metody

Według rozporządzenia w sprawie metod badania jakości paliw stałych (załącznik, pkt 5.1–5.2): ciepło spalania próbki analitycznej oznacza się w stałej objętości w bombie kalorymetrycznej skalibrowanej spalaniem wzorcowego kwasu benzoesowego, a wartość opałową wylicza się z ciepła spalania pomniejszonego o ciepło parowania wody wydzielonej podczas spalania i powstałej z wodoru zawartego w paliwie. Szczegółów wykonania według PN-G-04513 NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mamy.

Zastosowania

• Badanie jakości paliw stałych na potrzeby rozporządzenia w sprawie metod badania jakości paliw stałych (załącznik, pkt 5.3)
• Ciepło spalania i wartość opałowa węgla kamiennego, węgla brunatnego i koksu (przedmioty z zakresów akredytacji)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-G-04513:1981 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Paliwa stałe — Oznaczanie ciepła spalania i obliczanie wartości opałowej

Title (EN)

Solid fuels — Determination of gross calorific value and calculation of net calorific value

Procedura krok po kroku

1. Wybór drogi

   Rozporządzenie wymienia PN-ISO 1928:2002, PN-G-04513:1981 albo PN-ISO 1928:2020-05 — zapisz w sprawozdaniu, którą zastosowano.

2. Oznaczenie ciepła spalania

   W bombie kalorymetrycznej w stałej objętości, na próbce analitycznej (pkt 5.1 rozporządzenia). Masy próbki i parametrów NIE PODAJEMY.

3. Obliczenie wartości opałowej

   Od ciepła spalania odejmuje się ciepło parowania wody wydzielonej podczas spalania i powstałej z wodoru zawartego w paliwie (pkt 5.2 rozporządzenia). Wzorów z normy NIE PODAJEMY.

4. Zapis w sprawozdaniu

   Norma jest wycofana — przy powołaniu podaj pełne oznaczenie PN-G-04513:1981 (w zakresach: PN-81/G-04513).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Karta wymienia w normie przepisy bezpieczeństwa — ich treści NIE PODAJEMY
• Bomba kalorymetryczna jest naczyniem ciśnieniowym — obsługa wyłącznie według instrukcji producenta aparatu

Najczęstsze pytania