🔥 Ciepło spalania brutto wyrobów (PCS) w bombie kalorymetrycznej — badanie reakcji na ogień, wyroby jednorodne i niejednorodne, ciepło netto (PCI) z obliczeń; PN-EN ISO 1716:2018-08

Budownictwo PN-EN ISO 1716

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 1716:2018-08, w całości: „W niniejszej Normie Międzynarodowej opisano metodę określania ciepła spalania brutto (QPCS) wyrobów w stałej objętości, w bombie kalorymetrycznej. Metoda badania jest przewidziana do stosowania do produktów stałych. UWAGA Wyroby ciekłe mogą być badane z wykorzystaniem podobnej aparatury i stosując warunki opisane w ASTM D240[1] oraz z wykorzystaniem aparatury według ISO 1928[3] w warunkach opisanych w IEC 61039[2]. W Załączniku A opisano metodę obliczania ciepła spalania netto (QPCI), gdy jest to wymagane. Informacje o precyzji metody badań podano w Załączniku B” (na karcie bez kropki). Treść metody czytamy we fragmencie próbnym ISO 1716:2018 od okładki do początku punktu 7.1, ze spisem treści; nie mamy punktów 7.2–11 ani załączników.

WEDŁUG TEKSTU ISO 1716:2018 (przedmowa, rozdziały 1–7.1). Normę przygotował ISO/TC 92 „Fire safety”, podkomitet SC 1 „Fire initiation and growth”; wydanie czwarte (2018-05) zastąpiło trzecie (ISO 1716:2010). Powołania (2): ISO 554 (atmosfery normalne do kondycjonowania i badań) i EN 13238 (kondycjonowanie i dobór podłoży w badaniach reakcji na ogień wyrobów budowlanych). Definicje (3): wyrób jednorodny — z jednego materiału o jednakowej gęstości i składzie; wyrób niejednorodny — złożony z więcej niż jednego składnika, istotnego albo nieistotnego; składnik nieistotny — warstwa o masie powierzchniowej poniżej 1,0 kg/m² i grubości poniżej 1,0 mm, składnik istotny — co najmniej 1,0 kg/m² albo co najmniej 1,0 mm (przylegające do siebie warstwy nieistotne ocenia się łącznie); składnik nieistotny wewnętrzny jest z obu stron pokryty składnikiem istotnym, zewnętrzny — nie; ciepło spalania Q wyraża się w MJ/kg, a określenie „wartość kaloryczna” norma oznacza jako przestarzałe; QPCS — ciepło przy spalaniu całkowitym i całkowitym skropleniu powstałej wody; QPCI — przy wodzie w postaci pary, może być obliczone z QPCS; gęstość powierzchniowa — masa na jednostkę powierzchni, w kg/m². Zasada (4): próbkę o określonej masie spala się w warunkach znormalizowanych, w stałej objętości, w atmosferze tlenu, w bombie kalorymetrycznej wzorcowanej spalaniem certyfikowanego kwasu benzoesowego; ciepło spalania oblicza się z obserwowanego przyrostu temperatury z uwzględnieniem strat ciepła i ciepła parowania wody; metoda daje wartość bezwzględną dla wyrobu i nie uwzględnia jego zmienności. Aparatura (5): bomba o objętości (300 ± 50) ml, masie najwyżej 3,25 kg i grubości ścianki co najmniej 1/10 średnicy wewnętrznej, z pokrywą (z uszczelnieniami) wytrzymującą ciśnienie wewnętrzne 21 MPa, z wnętrzem odpornym na korozję od produktów spalania także przy próbkach bogatych w siarkę; kalorymetr z izolowanym płaszczem wodnym, co najmniej 10 mm wolnej przestrzeni wokół naczynia kalorymetrycznego, w układzie adiabatycznym albo izotermicznym (izotermiczny wymaga poprawek z 9.2), naczynie z polerowanego metalu, mieszadło o stałej prędkości; pomiar temperatury z rozdzielczością 0,005 K; tygiel z metalu — np. platyny, niklu albo stali nierdzewnej — albo z kwarcu, płaskodenny, o średnicy 25 mm i wysokości 14–19 mm (zalecana ścianka 1,0 mm dla metalu, 1,5 mm dla kwarcu); czasomierz z dokładnością 1 s na godzinę; obwód zapłonu najwyżej 20 V; manometr i zawór iglicowy na zasilaniu tlenem, rozdzielczość 0,1 MPa; dwie wagi — analityczna z rozdzielczością 0,1 mg i druga 0,1 g; przyrząd do formowania „papierosa” (forma i trzpień metalowy, nie z aluminium) i przyrząd do pastylek. Aparaturę z 5.1–5.4 można mieć w wersji automatycznej albo półautomatycznej — odstępstwa od tych punktów ocenia użytkownik. Odczynniki (6): woda destylowana albo demineralizowana; tlen bez domieszek palnych, o czystości co najmniej 99,5 % (tlen z elektrolizy może zawierać wodór i wtedy się nie nadaje); kwas benzoesowy o gwarantowanym cieple spalania jako wzorzec kalorymetryczny; środek wspomagający spalanie o znanym cieple spalania, np. olej parafinowy; podklejona bibułka papierosowa o wymiarach co najmniej 55 mm × 50 mm i znanym cieple spalania; drut zapłonowy z czystego żelaza o średnicy 0,1 mm (inne metale, jeżeli przepalają się same po zamknięciu obwodu, a ich ciepło spalania jest znane), który przy tyglu metalowym nie może dotykać tygla — stąd owinięcie nicią z białej bawełny celulozowej. Próbki (7.1): każdy składnik wyrobu ocenia się osobno, z regułami dla składników nieistotnych; jeżeli wyrobu niejednorodnego nie da się łatwo rozdzielić, składniki dostarcza osobno zleceniodawca badania.

STATUS (stan na 08.10.2026). Karta PKN PN-EN ISO 1716:2018-08 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: tytuł „Badania reakcji na ogień wyrobów -- Określanie ciepła spalania brutto (wartości kalorycznej)”, publikacja 28-08-2018, 42 strony, grupa cenowa S, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 180 Bezpieczeństwa Pożarowego Obiektów, „Wprowadza: EN ISO 1716:2018 [IDT], ISO 1716:2018 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 1716:2010 - wersja angielska, PN-EN ISO 1716:2010 - wersja polska, PN-EN ISO 1716:2010/Ap1:2013-07 - wersja angielska”, ICS 13.220.50 i 91.100.01. Ostatnia wersja polska, PN-EN ISO 1716:2010 (publikacja 22-01-2013, 31 stron), ma etykietę „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 1716:2018-08 - wersja angielska” i datę wycofania 28-08-2018; wcześniejsza PN-EN ISO 1716:2004 („Badania reakcji na ogień wyrobów budowlanych -- Określanie ciepła spalania”, ISO 1716:2002) jest wycofana od 01-01-2011. Wyszukiwarka PKN, hasło „ISO 1716” (08.10.2026): 8 pozycji, w tym pięć wydań tej normy, z których aktualna jest tylko wersja angielska wydania 2018, oraz PN-EN 1716:2002 — inna norma o tym numerze („Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych -- Zawory siodłowe z polietylenu (PE) -- Metoda badania odporności na uderzenie zamontowanego zaworu siodłowego”). Katalog evs.ee: ISO 1716:2018 obowiązuje od 04.05.2018, w historii ISO 1716:2010.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji i aktualne dokumenty PCA, odczyt 08.10.2026). Jako metoda badania norma stoi w 11 pozycjach u 9 laboratoriów, tak samo w kopii bazy i w aktualnych dokumentach PCA (wydania od 16.07.2025 do 13.07.2026); żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (zawieszenia części zakresu AB 054 jej nie obejmują). Zapis: „PN-EN ISO 1716” bez roku — 9 pozycji (AB 008, AB 011 dwie, AB 023 dwie, AB 054, AB 304, AB 1280, AB 1501); „PN-EN ISO 1716:2018-08” obok „EN ISO 1716:2018” — AB 1777; u AB 014 w jednej komórce „PN-EN ISO 1716:2010” i „PN-EN ISO 1716:2018” razem z Międzynarodowym Kodeksem Stosowania Procedur Prób Ogniowych (rezolucja MSC.307(88), część 5). U ośmiu laboratoriów pozycja ma znak „N” — metoda stosowana w działaniach właściwych dla notyfikacji według rozporządzenia (UE) nr 305/2011; bez tego znaku są pozycje AB 304 oraz po jednej pozycji AB 011 (elementy murowe) i AB 023 (kable i przewody). Osobno, w części zakresów zestawiającej zasadnicze charakterystyki wyrobów budowlanych ze specyfikacjami technicznymi, „EN ISO 1716” stoi przy charakterystyce „Reakcja na ogień” u ośmiu z tych laboratoriów (AB 008, AB 011, AB 014, AB 023, AB 054 — w zapisie „EN 1716”, AB 1280, AB 1501, AB 1777); w kopii bazy razem z takimi pozycjami jest 15 rekordów (14 z zapisem „ISO 1716” i rekord AB 054 z „EN 1716”). Rekord AB 041 z zapisem „PN-EN 1716” przy odporności na uderzenia dotyczy normy o zaworach siodłowych z polietylenu, nie tej. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 1716”) pokazuje 9 laboratoriów i 11 pozycji metody; hasło nie wciąga norm o innym numerze.

CO BADAJĄ LABORATORIA (dokumenty PCA). Wielkość: ciepło spalania brutto (PCS); AB 1280 także ciepło spalania netto, AB 023 z dopiskiem „wzrost temperatury”, AB 014 w MJ/m². Przedmiot: wyroby budowlane — gonty asfaltowe, płyty faliste bitumiczne, wyroby włóknisto-cementowe (AB 008); elementy murowe i wyroby do izolacji cieplnej (AB 011); kable i przewody elektryczne oraz wyroby budowlane, konstrukcyjne i wykończeniowe (AB 023); materiały budowlane (AB 054); materiały wyposażeniowe i dekoracyjne w budownictwie lądowym i morskim (AB 304); wyroby budowlane (AB 1280); materiały i wyroby budowlane izolacyjne, konstrukcyjne, wyposażeniowe i dekoracyjne oraz wyroby chemiczne w stanie stałym i ciekłym (AB 1501, obok PN-C-04375-1); materiały i wyroby budowlane (AB 1777); materiały wykończeniowe grodzi, sufitów i pokładów oraz pierwotne pokrycia pokładów (AB 014). Technikę kalorymetryczną wymieniają wprost AB 054, AB 1501 i AB 1777.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — ciecze: metoda jest przewidziana dla wyrobów stałych; dla cieczy uwaga do zakresu wskazuje warunki z ASTM D240 i IEC 61039 z aparaturą według ISO 1928. U AB 1501 przedmiot obejmuje wyroby chemiczne w stanie ciekłym, a obok ISO 1716 stoi PN-C-04375-1 — z zakresu nie wynika, według którego dokumentu bada się ciecze. Drugie — wyrób niejednorodny: każdy składnik ocenia się osobno, z regułami dla składników nieistotnych; ciepło spalania jednego składnika nie jest ciepłem spalania wyrobu. Trzecie — wartość bezwzględna: norma zaznacza, że wynik nie uwzględnia zmienności wyrobu. Czwarte — brutto i netto: QPCS (woda skroplona) i QPCI (woda w postaci pary, obliczana według załącznika A) to różne liczby, a „wartość kaloryczna” z tytułu to określenie, które sama norma oznacza jako przestarzałe. Piąte — jednostka: norma wyraża ciepło spalania w MJ/kg i definiuje gęstość powierzchniową w kg/m² (z osobnym punktem 7.3 o jej oznaczaniu); AB 014 podaje wynik w MJ/m², razem z kodeksem FTP — jak liczy się tę wartość, z czytanego fragmentu nie wynika. Szóste — wydanie: większość laboratoriów pisze numer bez roku, AB 014 powołuje w jednej komórce wydania 2010 i 2018, a wersja polska istnieje tylko dla wycofanego wydania 2010. Siódme — tlen: tlen z elektrolizy może zawierać wodór i według normy nie nadaje się do badania.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 7.2–11: pobierania próbek (materiały sypkie, wyroby nakładane w postaci ciekłej, wyroby cienkowarstwowe), oznaczania gęstości powierzchniowej, rozdrabniania, rodzaju próbki, kondycjonowania, liczby próbek, oznaczania masy, metody tygla i metody „papierosa”, wzorcowania (równoważnik wodny, warunki ponownego wzorcowania), przebiegu badania, poprawek, wzorów dla próbki i dla wyrobu jednorodnego i niejednorodnego, sprawozdania ani warunków ważności wyników; nie mamy też załączników A–D (ciepło spalania netto, precyzja, graficzne wyznaczanie poprawki na stygnięcie kalorymetru, przykład wyrobu niejednorodnego).

Zasada metody

Próbkę o określonej masie spala się w stałej objętości, w atmosferze tlenu, w bombie kalorymetrycznej wzorcowanej spalaniem certyfikowanego kwasu benzoesowego; ciepło spalania brutto (QPCS, w MJ/kg, przy całkowitym skropleniu wody) oblicza się z przyrostu temperatury z uwzględnieniem strat ciepła i ciepła parowania wody (ISO 1716:2018, rozdział 4). Każdy składnik wyrobu niejednorodnego ocenia się osobno; ciepło spalania netto (QPCI, woda w postaci pary) oblicza się z wartości brutto według załącznika A. Metoda jest przewidziana dla wyrobów stałych i daje wartość bezwzględną, bez uwzględnienia zmienności wyrobu.

Zastosowania

• Wyroby budowlane w badaniach reakcji na ogień — ciepło spalania brutto; w aktualnych zakresach akredytacji 9 laboratoriów, u ośmiu w działaniach notyfikowanych (znak „N”)
• Kable i przewody elektryczne (AB 023), materiały wyposażeniowe i dekoracyjne (AB 304)
• Materiały wykończeniowe i pokrycia pokładów statków — razem z Międzynarodowym Kodeksem Stosowania Procedur Prób Ogniowych, część 5 (AB 014)
• Ciepło spalania netto z obliczeń według załącznika A, gdy jest wymagane

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 1716:2018-08 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 1716:2018 [IDT] i ISO 1716:2018 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania reakcji na ogień wyrobów — Określanie ciepła spalania brutto (wartości kalorycznej)

Title (EN)

Reaction to fire tests for products — Determination of the gross heat of combustion (calorific value)

Procedura krok po kroku

1. Ocena składników

   Ustalić, czy wyrób jest jednorodny; w wyrobie niejednorodnym ocenić każdy składnik osobno według reguł dla składników nieistotnych (poniżej 1,0 kg/m² i 1,0 mm); składniki, których nie da się łatwo rozdzielić, dostarcza osobno zleceniodawca (3.3–3.8, 7.1).

2. Przygotowanie próbek

   Pobranie, gęstość powierzchniowa, rozdrabnianie, kondycjonowanie, liczba i masa próbek oraz metoda tygla albo „papierosa” — punkty 7.2–7.10, których nie mamy; ich treści NIE PODAJEMY.

3. Wzorcowanie

   Bombę wzorcuje się spalaniem certyfikowanego kwasu benzoesowego (rozdział 4); wyznaczania równoważnika wodnego i warunków ponownego wzorcowania (8.2) NIE PODAJEMY.

4. Spalanie

   Spalić próbkę w stałej objętości w atmosferze tlenu i zarejestrować przyrost temperatury (rozdział 4); ciśnienia tlenu i przebiegu badania (8.3) NIE PODAJEMY.

5. Obliczenia

   Ciepło spalania brutto z przyrostu temperatury z uwzględnieniem strat ciepła i ciepła parowania wody; przy kalorymetrze izotermicznym poprawki z 9.2; ciepło netto według załącznika A. Wzorów NIE PODAJEMY.

6. Sprawozdanie

   Wskazać wydanie normy; zawartości sprawozdania i warunków ważności wyników (rozdziały 10–11) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badania ogniowe mogą być niebezpieczne: mogą wydzielać się gazy toksyczne lub szkodliwe, możliwy jest wybuch, zagrożenia niesie też usuwanie pozostałości — norma wymaga oceny ryzyka, pisemnych instrukcji i przeszkolenia personelu (ISO 1716:2018, ostrzeżenia)
• Bomba pracuje w tlenie pod ciśnieniem — pokrywa z uszczelnieniami musi wytrzymywać 21 MPa (5.1)
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda dla wyrobów stałych; wyrób niejednorodny ocenia się składnik po składniku; QPCS i QPCI to różne wielkości; wersja polska istnieje tylko dla wycofanego wydania 2010

Najczęstsze pytania