⚗️ Chrom ogólny w wodzie i ściekach — metoda kolorymetryczna z dwufenylokarbazydem, zakres stężeń 0,01–10 mg/l; w zakresach akredytacji metoda spektrofotometryczna; PN-C-04604-02:1977 (norma wycofana)

Fizykochemia PN-77/C-04604/02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznaczania zawartości chromu ogólnego w wodzie i ściekach, w zakresie stężeń 0,01÷10 mg/l.” Metodę określa tytuł: kolorymetryczna z dwufenylokarbazydem. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy.

STATUS (stan kart na 13.10.2026). Karta PN-C-04604-02:1977 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 21-05-1977, „Data wycofania: 14-11-2012”, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, „Zastępuje: PN-C-04604-02:1972 - wersja polska”, ICS 13.060.50; pola „Zastąpiona przez” nie ma. Arkusz 00 serii, „Postanowienia ogólne i zakres normy” („Przedmiotem normy są metody oznaczania zawartości chromu (Cr ogólnego, Cr3+ trójwartościowego, Cr6+ sześciowartościowego) w wodzie i ściekach”), wycofano tego samego dnia. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-C-04604” (13.10.2026) zwraca 11 pozycji serii, wszystkie wycofane, m.in. arkusz 07:1977 (chrom ogólny metodą manganometryczną), arkusz 08:1977 (chrom sześciowartościowy i trójwartościowy) i arkusz 09:1990 (chrom(VI) metodą półilościową z testem kolorymetrycznym). Normy, która zastąpiłaby ten arkusz, nie wskazujemy.

W PRZEPISIE. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków (Dz.U. 2019 poz. 1311; w bazie ELI Sejmu status „obowiązujący”, wejście w życie 16.07.2019). Załącznik nr 4, tabela II, poz. 28 — najwyższa dopuszczalna wartość chromu ogólnego w ściekach przemysłowych: 1 mg Cr/l dla przemysłu garbarskiego, 0,5 mg Cr/l dla pozostałych rodzajów ścieków; załącznik nr 6, poz. 9 (ścieki z oczyszczania gazów odlotowych z termicznego przekształcania odpadów): chrom i jego związki w przeliczeniu na chrom 0,5 mg/l. Załącznik nr 12 „Metodyki referencyjne analizy próbek ścieków oraz wód opadowych lub roztopowych”, poz. 18 „Chrom ogólny”: absorpcyjna spektroskopia atomowa z atomizacją bezpłomieniową (PN-EN ISO 15586) i płomieniową (PN-EN 1233), atomowa spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (PN-EN ISO 11885) i spektrometria mas z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (PN-EN ISO 17294-2); tego arkusza tam nie ma. Poz. 19 „Chrom sześciowartościowy”: spektrofotometria absorpcyjna cząsteczkowa (fotokolorymetria) — PN-C-04604-8 — i chromatografia jonowa — PN-EN ISO 10304-3. Objaśnienia do załącznika: metodę referencyjną dobiera się spośród metodyk znormalizowanych, a zakres oznaczania w normie ma odpowiadać zakresowi stężeń w badanym ścieku; jeżeli wskazaną normę zastąpiono i wycofano, za zalecaną uznaje się nową Polską Normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z serwera produkcyjnego, odświeżona 12.10.2026). Numer 04604/02 stoi w 7 rekordach u 7 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 12–13.10.2026; wydania od 03.12.2024 — AB 986 — do 12.08.2026 — AB 199) — w 6 wierszach u 6 laboratoriów. Siódmego, AB 396, nie potwierdzamy: jego strona w wykazie BIP PCA (odczyt 12.10.2026) podaje „Data ważności akredytacji: 06-08-2026” i nie ma odnośnika do dokumentu zakresu. Przeszukanie wszystkich pobranych dokumentów PCA nie dało laboratoriów spoza kopii bazy, żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą, w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-77/C-04604/02” — AB 447, AB 739, AB 986; „PN-77/C-04604.02” — AB 199 (obok PN-77/C-04604.08), AB 396, AB 932; „PN-77/C-04604-02” — AB 1436. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od hasła: „PN-77/C-04604/02” — 3 laboratoria, „PN-77/C-04604.02” — 3, „PN-77/C-04604-02” — 1 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 13.10.2026; ta strona szuka hasłem „PN-77/C-04604/02”, więc w zakładce widać 3 z 7 laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: ścieki — AB 396, AB 447, AB 739; woda, ścieki — AB 199, AB 932, AB 986, AB 1436. Cecha: chrom ogólny — AB 396, AB 739, AB 932, AB 986, AB 1436; „stężenie chromu” — AB 447; chrom(VI) — AB 199 (razem z arkuszem 08). Technika: metoda spektrofotometryczna — wszystkie. Zakresy: 0,005–1,4 mg/l — AB 199; 0,01–10 mg/l — AB 396; 0,010–10,0 mg/l — AB 447, AB 932; 0,02–10 mg/l — AB 739; 0,020–10,0 mg/l — AB 986; 0,02–2,0 mg/l — AB 1436.

OBOK TEJ NORMY. W pozycji z tą normą: arkusz 08 (PN-77/C-04604.08) — AB 199. W osobnych pozycjach: chrom(VI) według arkusza 08 — AB 396 (kopia bazy), AB 447, AB 739, AB 986, AB 1436, a chrom(III) z obliczeń według arkusza 08 — AB 396, AB 447, AB 986, AB 1436; chrom(VI) według PN-EN ISO 18412:2007 — AB 199 (5,0–50 µg/l) i AB 1436 (woda, 0,004–0,25 mg/l); chrom według PN-EN 1233:2000 metodą FAAS — AB 1436 (0,50–50,0 mg/l); chrom ogólny i chrom(VI) procedurą własną PB 037 (kulometria przepływowa, 0,005–1,0 mg/l) — AB 932. Chrom w wodzie i ściekach oznacza w kopii bazy 166 laboratoriów (pozycje z chromem w opisie badania lub parametrach, bez ChZT, z wodą albo ściekami w przedmiocie, bez osadów, gleb, odpadów, powietrza, pasz, żywności, kosmetyków, nawozów i materiału biologicznego): PN-EN ISO 11885 powołuje 68, PN-EN ISO 15586 — 47, PN-EN ISO 17294-2 — 42, arkusz 08 — 31, PN-EN 1233 — 28, PN-EN ISO 18412 — 19, ten arkusz — 7, PN-EN ISO 23913 — 2 (AB 313, AB 1158), PN-EN ISO 18724 — AB 127; pozostałe dokumenty to głównie procedury własne. Oznaczanie według arkusza 08, PN-EN ISO 11885, PN-EN ISO 15586, PN-EN ISO 17294-2 i PN-EN ISO 18412 opisują osobne wpisy Bazy Wiedzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — postać chromu: arkusz 02 dotyczy chromu ogólnego, a AB 199 powołuje go przy chromie(VI) razem z arkuszem 08; chrom ogólny, chrom(VI) i chrom(III) to różne wielkości — w sprawozdaniu trzeba sprawdzić, którą podano. Drugie — przepis: wszystkie 7 laboratoriów ma w przedmiocie ścieki, a załącznik nr 12 rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1311 wymienia dla chromu ogólnego w ściekach PN-EN ISO 15586, PN-EN 1233, PN-EN ISO 11885 i PN-EN ISO 17294-2, nie ten arkusz. Trzecie — zakres: karta podaje 0,01–10 mg/l, a zakres AB 199 zaczyna się od 0,005 mg/l, poniżej dolnej granicy z karty; AB 1436 kończy zakres na 2,0 mg/l. Czwarte — status: arkusz wycofany od 14.11.2012 bez następczyni, cała seria PN-C-04604 jest wycofana. Piąte — zakładka i lista: przez trzy zapisy numeru zakładka „Laboratoria” tej strony pokazuje 3 z 7 laboratoriów, a jednego z siedmiu (AB 396) nie potwierdzamy w PCA.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy przygotowania i mineralizacji próbki, sposobu przeprowadzenia chromu w postać oznaczaną, stężeń odczynników, długości fali, kalibracji, substancji przeszkadzających, wzoru obliczenia ani precyzji.

Zasada metody

Chrom ogólny w wodzie i ściekach oznacza się metodą kolorymetryczną z dwufenylokarbazydem w zakresie stężeń 0,01–10 mg/l (karta PKN); w zakresach akredytacji — metoda spektrofotometryczna. Przygotowania próbki, odczynników, długości fali i wzoru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Woda i ścieki — chrom ogólny w zakresie 0,01–10 mg/l (karta PKN; wycofany arkusz w zakresach akredytacji 7 laboratoriów w kopii bazy, 6 w PCA)
• Ścieki przemysłowe — najwyższe dopuszczalne wartości chromu ogólnego 1 mg Cr/l (przemysł garbarski) i 0,5 mg Cr/l (pozostałe ścieki), Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. 4, tab. II, poz. 28; metodyki referencyjne w zał. 12 to inne normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-04604-02:1977

Tytuł (PL)

Woda i ścieki — Badania zawartości chromu — Oznaczanie chromu ogólnego metodą kolorymetryczną z dwufenylokarbazydem

Title (EN)

Water and wastewater — Tests for chromium content — Determination of total chromium by the colorimetric method with diphenylcarbazide

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Woda albo ścieki; przygotowania NIE PODAJEMY. PN-C-04604-02:1977 wycofana 14-11-2012 (stan karty na 13.10.2026).

2. Reakcja barwna

   Z dwufenylokarbazydem (tytuł normy); warunków NIE PODAJEMY.

3. Pomiar

   Kolorymetryczny (karta PKN), w zakresach akredytacji spektrofotometryczny; długości fali NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Chrom ogólny w mg/l w zakresie 0,01–10 mg/l (karta PKN); chrom(VI) i chrom(III) — inne arkusze serii.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego i karty charakterystyki stosowanych odczynników
• UWAGA MERYTORYCZNA: chrom ogólny, chrom(VI) i chrom(III) to różne wielkości; dla chromu ogólnego w ściekach rozporządzenie (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. 12) wymienia inne normy

Najczęstsze pytania