🌿 Chlorowodór w powietrzu na stanowiskach pracy — pochłanianie w wodzie, azotan srebra i pomiar mętności (turbidymetria), PN-Z-04225-03

Środowisko PN-93/Z-04225/03

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Chlorowodór pochłaniania się w płuczce z wodą. Do roztworu dodaje się azotanu srebra i bada mętność powstałej zawiesiny chlorku srebra. W oznaczaniu przeszkadza chlor, brom, bromowodór, jod, jodowodór, siarczki i siarkowodór. Metodę można stosować w pomiarach stacjonarnych i dozymetrii indywidualnej. Oznaczalność metody wynosi 1,25 mg w 1m sześciennym powietrza". Pisownia („pochłaniania się") pochodzi z karty.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 15-08-2014". Pola „Zastąpiona przez" nie ma. Wydanie: publikacja 26-03-1993, 2 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; „Zastępuje: PN-Z-04049:1957 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04225" (29.09.2026) pokazuje trzy arkusze serii — 01 (postanowienia ogólne), 02 (metoda turbidymetryczna z pobieraniem próbek na sączki) i 03 — wszystkie z etykietą „Wycofana". Chlorowodoru na stanowiskach pracy dotyczy aktualna PN-Z-04450:2014-08 „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie chlorowodoru na stanowiskach pracy metodą turbidymetryczną z pobieraniem próbek na filtry" (karta bez adnotacji o wycofaniu; publikacja 01-08-2014, 8 stron, KT 159; oznaczalność 0,5 mg/m³; metody nie stosuje się w obecności chloru, bromu, bromowodoru, jodu, siarczków i siarkowodoru). Karta PN-Z-04225-03 nie wskazuje jej jako następczyni — czy nią jest, NIE USTALILIŚMY; PN-Z-04450 ma w tej bazie wiedzy osobny wpis.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 119 „Chlorowodór" [7647-01-0]: NDS 5 mg/m³, NDSCh 10 mg/m³, bez oznakowania „skóra". Oznaczalność z karty (1,25 mg/m³) to jedna czwarta NDS. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1". Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod § 16, gdy dla chlorowodoru istnieje aktualna PN-Z-04450:2014-08 — NIE ROZSTRZYGAMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04225 z arkuszem 03: 15 pozycji u 13 laboratoriów. Postaci: „PN-93/Z-04225/03" — 10 laboratoriów (u AB 719 z procedurą PA-02; AB 949 w jednej pozycji „pkt 7 i pkt 10", w drugiej ze spacją „PN-93/Z- 04225/03 z wyłączeniem pkt 7"), „PN-93-Z-04225.03" — AB 552, „PN–93/Z–04225/03" z półpauzami — AB 591, „PN-Z-04225-03:1993" — AB 877. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-93/Z-04225/03" i pokaże 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 10; AB 552, AB 591 i AB 877 zostają poza nią. AB 877 stosuje normę poza środowiskiem pracy — do „próbek gazów odlotowych pobranych do płuczek z roztworem pochłaniającym" (masa 0,025–5,00 mg w próbce); karta mówi o stanowiskach pracy. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 29.10.2025 do 09.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie. Obie pozycje AB 949 (wyd. nr 22 z 09.09.2026) są zawieszone: przypis „*) Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 09.09.2026 r. do 08.03.2027 r.".

TECHNIKA I ZAKRESY. Technikę dziewięć laboratoriów zapisuje jako „metodę turbidymetryczną", a cztery (AB 489, AB 591, AB 949, AB 964) — jako „metodę spektrofotometryczną". Dolne granice w mg/m³: od 0,4 (AB 591, AB 865) i 0,42 (AB 1287) przez 0,5 (AB 489, AB 552, AB 581, AB 964, AB 1004) do 0,625 (AB 886) i 1,25 (AB 949 — dokładnie oznaczalność z karty); AB 886 i AB 949 zaczynają powyżej jednej dziesiątej NDS (0,5 mg/m³). Górne: od 12,5 (AB 552, AB 886, AB 949) do 125 mg/m³ (AB 1004) — u wszystkich powyżej NDSCh. AB 409 ma pozycję w zakresie elastycznym, bez zakresu liczbowego; AB 719 i AB 877 podają tylko masę chlorowodoru w próbce, a AB 719 opisuje próbki jako pobrane „na filtry lub do płuczek z roztworem pochłaniającym".

OBOK TEJ NORMY. Przy chlorowodorze na stanowiskach pracy kopia ma poza tą normą (pełna lista): PN-Z-04450:2014-08 — 17 laboratoriów (AB 340, AB 418, AB 438, AB 481, AB 484, AB 647, AB 746, AB 782, AB 821, AB 849, AB 861, AB 882, AB 1226, AB 1261, AB 1642, a AB 886 i AB 935 zapisują „PN-Z-04450:2014"); metodę NIOSH 7907 (Issue 1, 2014) — AB 632 (z instrukcją IB-68), AB 802, AB 869 i AB 1302; ISO 21438-2:2024 z procedurą PB-09A — AB 1207; procedurę PB 089 — AB 875; zapisy ogólne „Normy" (AB 412) i „Normy, Procedury badawcze" (AB 934). AB 886 ma w zakresie i tę normę, i PN-Z-04450.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (2 strony). Nie podajemy objętości wody w płuczce, strumienia i objętości powietrza, stężenia azotanu srebra, długości fali, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji; nie wiemy, co zawierają punkty 7 i 10, które AB 949 powołuje przy stężeniu i wyłącza przy masie w próbce.

Zasada metody

Według karty normy chlorowodór z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w płuczce z wodą, do roztworu dodaje azotanu srebra i mierzy mętność powstałej zawiesiny chlorku srebra; przeszkadzają chlor, brom, bromowodór, jod, jodowodór, siarczki i siarkowodór. Metoda nadaje się do pomiarów stacjonarnych i dozymetrii indywidualnej, a jej oznaczalność to 1,25 mg/m³. Wynik porównuje się z NDS 5 mg/m³ i NDSCh 10 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 119). Objętości, stężeń odczynników i warunków pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary chlorowodoru w powietrzu na stanowiskach pracy — stacjonarne i dozymetria indywidualna (z karty); ocena wobec NDS 5 mg/m³ i NDSCh 10 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 119)
• W zakresach akredytacji: 13 laboratoriów; aktualną PN-Z-04450:2014-08 (pobieranie na filtry) powołuje 17 laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04225-03:1993 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorowodoru — Oznaczanie chlorowodoru na stanowiskach pracy metodą turbidymetryczną z pobieraniem próbek do płuczek

Title (EN)

Air purity protection — Tests for hydrogen chloride content — Determination of hydrogen chloride at workplaces by the turbidimetric method with sampling into scrubbers

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 15-08-2014, bez wskazania następcy (stan karty na 29.09.2026); aktualna PN-Z-04450:2014-08 pobiera próbki na filtry.

2. Pobranie próbki

   Powietrze przepuszcza się przez płuczkę z wodą; pomiar stacjonarny albo dozymetria indywidualna (z karty).

3. Reakcja

   Do roztworu dodaje się azotanu srebra; powstaje zawiesina chlorku srebra (z karty).

4. Pomiar

   Pomiar mętności zawiesiny; oznaczalność 1,25 mg/m³ (z karty). Przeszkadzają chlor, brom, bromowodór, jod, jodowodór, siarczki i siarkowodór.

5. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 5 mg/m³ i NDSCh 10 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Azotan srebra działa żrąco i barwi skórę — obowiązuje karta charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: chlor, brom, jod, ich wodorki, siarczki i siarkowodór w powietrzu zawyżają wynik — przy ich obecności wynik tą metodą nie odróżnia chlorowodoru od tych substancji

Najczęstsze pytania