🌿 Chlorowane węglowodory alifatyczne w powietrzu na stanowiskach pracy — pasywne pobieranie próbek, adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; czternaście związków (m.in. dichlorometan, trichloroeten, tetrachloroeten, chloroeten), oznaczalność według normy od 0,1 do 3 mg/m³; PN-Z-04325:2006 (wycofana 17-10-2022)

Środowisko PN-Z-04325

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par chloroetanu, chloroetenu, chloroformu, chlorometanu, 1,1-dichloroetanu, dichloroetenu, dichlorometanu, tetrachloroetenu, 1,1,1-trichloroetanu, 1,1,2-trichloroetanu, trichloroetenu; 1,2-dichloroetanu, tetrachlorku węgla, 1,1,2,2-tetrachloroetanu na węglu aktywnym, desorpcji związków disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie chlorowanych węglowodorów alifatycznych, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi odpowiednio od 0,1 mg/m3 do 3 mg/m3” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Z tytułu: próbki pobiera się pasywnie. Karta nie podaje detektora ani czasu ekspozycji próbnika; nie przypisuje też oznaczalności poszczególnym związkom. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447) dla związków oznaczanych według tej normy przez laboratoria: poz. 165 „Dichlorometan [75-09-2]” — NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm); poz. 512 „Tetrachloroeten [127-18-4]” — NDS 85 mg/m³ (12,3 ppm), NDSCh 170 mg/m³ (24,6 ppm); poz. 544 „Trichloroeten [79-01-6]” — NDS 50 mg/m³ (9,17 ppm), NDSCh 100 mg/m³ (18,34 ppm); wszystkie trzy z notacją „skóra”. Pozostałe związki z karty mają w wykazie własne pozycje, których ten wpis nie omawia.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04325:2006 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 24-10-2006, data wycofania 17-10-2022, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04325” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę; wśród 50 pierwszych wyników hasła „chlorowanych węglowodorów” nie ma innej normy o pasywnym pobieraniu chlorowanych węglowodorów alifatycznych, a hasła „tetrachloroetenu” i „trichloroetenu” nie zwracają żadnej normy; hasła z nazwami zwyczajowymi „tetrachloroetylenu” i „trichloroetylenu” zwracają tylko normy o wodzie i ściekach (PN-C-04549-1 i -2) oraz o czyszczeniu tekstyliów. Pojedyncze związki opisują osobne wpisy tej bazy: dichlorometan (PN-Z-04437:2011, aktualna), tetrachloroeten (PN-Z-04118-01 i -02) i trichloroeten (PN-Z-04047-02).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04325 stoi w 5 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 23.07.2026 i 18.08.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie cztery pozycje AB 522 (wyd. nr 26 z 18.08.2026) są zapisane pogrubioną kursywą — akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu od 18.08.2026 r. do 14.02.2027 r.; w kopii bazy przy dokumentach stoi gwiazdka. Postać „PN-Z-04325:2006” — AB 647 sama, AB 522 obok procedury PB-17-27 wydanie 7 z 20.06.2022 r. (w pozycjach o masie w próbce „z wyłączeniem pkt. 5.4”). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04325”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 647 — środowisko pracy, próbki powietrza pobrane na rurki z węglem aktywnym, dichlorometan 6,6–746 mg/m³ (1,87–211,7 ppm; 0,065–4,7 mg w próbce), GC-FID. AB 522 (zawieszone) — środowisko pracy: stężenie tetrachloroetenu 0,94–1909,94 mg/m³ (0,136–277,6 ppm) i trichloroetenu 0,83–1714,94 mg/m³ oraz zawartość tetrachloroetenu 17–34 379 µg i trichloroetenu 15–30 869 µg w próbce (rurki z sorbentem), GC-FID.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 17-10-2022 bez wskazanej następczyni, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; jedyna aktywna pozycja (AB 647, dichlorometan) ma dla tej substancji aktualną normę PN-Z-04437:2011. Drugie — sposób pobierania: tytuł mówi o pasywnym pobieraniu, a AB 647 podaje rurki z węglem aktywnym, AB 522 — rurki z sorbentem; z zakresów nie wynika, czy pobieranie jest pasywne, jak w tytule normy. Trzecie — oznaczalność: karta podaje przedział 0,1–3 mg/m³ dla całej grupy, bez przypisania do związków, więc dolnej granicy żadnego laboratorium nie da się z nią porównać. Czwarte — skóra: wszystkie trzy oznaczane związki mają notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę. Piąte — zawieszenie: wszystkie pozycje AB 522 zawieszone do 14.02.2027 r.; AB 522 wyłącza też punkt 5.4 swojej procedury PB-17-27 — dopisek stoi w PCA pod procedurą, nie pod normą.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy typu próbnika pasywnego, czasu ekspozycji, szybkości pobierania, objętości disiarczku węgla, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, oznaczalności poszczególnych związków ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04325:2006 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary czternastu chlorowanych węglowodorów alifatycznych z powietrza stanowiska pracy pobiera się pasywnie (tytuł normy) i adsorbuje na węglu aktywnym, desorbuje disiarczkiem węgla, a roztwór analizuje chromatografią gazową (karta PKN). Najmniejsze oznaczalne stężenia według karty — od 0,1 do 3 mg/m³. Norma jest wycofana (17-10-2022); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — dichlorometan (AB 647), tetrachloroeten i trichloroeten (AB 522, zawieszone) — mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS z osobnych pozycji wykazu: dichlorometan 88/353, tetrachloroeten 85/170, trichloroeten 50/100 mg/m³, wszystkie z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04325:2006

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie chlorowanych węglowodorów alifatycznych na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek

Title (EN)

Air purity protection — Determination of chlorinated aliphatic hydrocarbons at workplaces by gas chromatography with passive sampling

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04325:2006 wycofana 17-10-2022, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Pasywne pobieranie, adsorpcja par na węglu aktywnym (tytuł i karta PKN); parametrów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenia poszczególnych związków w mg/m³ wobec ich pozycji w wykazie NDS; notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Chlorowane węglowodory i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 17-10-2022; dla dichlorometanu jest aktualna PN-Z-04437:2011; wszystkie pozycje AB 522 zawieszone do 14.02.2027 r.

Najczęstsze pytania