🌿 Chloroform w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, ekstrakcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; oznaczalność metody według normy 5 mg/m³, NDS 8 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04187-02:1988 (wycofana 10-09-2015)

Środowisko PN-Z-04187-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji chloroformu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 5 mg w 1 metrze sześciennym powietrza” (na karcie bez kropki na końcu; we wpisie piszemy „disiarczek węgla”, jak w wykazie NDS i nowszych kartach PKN). Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o chloroformie (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 106: „Chloroform [67-66-3]” — NDS 8 mg/m³, bez NDSCh, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Oznaczalność według karty, 5 mg/m³, to 62,5 % wartości NDS — metoda w brzmieniu z karty nie pozwala oznaczyć stężeń wyraźnie niższych od NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04187-02:1988 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 02-03-1988, data wycofania 10-09-2015, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04187” i „chloroformu” (04.10.2026) pokazuje dla stanowisk pracy tylko normy z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04187-01:1988 (postanowienia ogólne i zakres normy), PN-Z-04187-02:1988 i starszą PN-Z-04096:1977 („Oznaczanie chloroformu na stanowiskach pracy”); aktualnej normy dla chloroformu nie zwraca.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04187-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 8 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 12.02.2026 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 886 ma w kopii bazy dwa rekordy, w PCA jeden wiersz); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja z tą normą nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-88/Z-04187/02” — AB 882 (obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r.), AB 886 (obok procedury PB-02 wydanie nr 12 z 16.10.2023 r.) i AB 1207 (obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.); „PN-88/Z-04187.02” — AB 746; postać „PN-Z-04187-02:1988” — AB 1642, druga pozycja AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r.) i AB 719 („pkt 7” obok procedury PA-31 wydanie 7 z 24.01.2025 r.). Zakładka „Laboratoria”: „PN-88/Z-04187/02” pokazuje 3 laboratoria, „PN-Z-04187-02” — 3 (AB 882 pod oboma hasłami), „PN-88/Z-04187.02” — 1, razem 6, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem, sorpcyjne z węglem aktywnym lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) chloroformu. Zakresy w mg/m³: 0,312–16 (AB 746), 0,33–170 (AB 1207, GC-MS), 0,35–500 (AB 886 — z dokumentu PCA, rekordy w kopii są bez zakresu w mg/m³), 0,40–500 (AB 1642), 0,59–30,0 (AB 882, GC-FID), 0,62–61 (AB 882, GC-MS); AB 719 — 0,020–19,0 mg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 5 laboratoriów; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — czułość wobec NDS: według karty oznaczalność metody to 5 mg/m³ przy NDS 8 mg/m³; wszystkie laboratoria z zakresem w mg/m³ podają dolną granicę poniżej 1 mg/m³ (od 0,312 do 0,62 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać, a wynik poniżej 5 mg/m³ nie wynika z samej normy. Drugie — status: norma jest wycofana od 10-09-2015, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla chloroformu innej normy; 6 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. Trzecie — detektor i dokumenty obok: pozycje GC-MS (AB 1207 z PB-06A, AB 882 z PB-10) prowadzi się według procedur własnych; AB 719 powołuje z normy tylko punkt 7. Czwarte — przedmiot: u AB 1207 ta sama pozycja obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia, dla których NDS nie jest wartością odniesienia. Piąte — skóra: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji ani obliczeń; treści punktu 7 nie znamy. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04187-02:1988 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Chloroform z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 8 mg/m³. Oznaczalność metody według karty — 5 mg/m³. Norma jest wycofana (10-09-2015); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — chloroform — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 8 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 106 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04187-02:1988

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chloroformu — Oznaczanie chloroformu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for chloroform content — Determination of chloroform at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04187-02:1988 wycofana 10-09-2015, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja chloroformu na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Ekstrakcja disiarczkiem węgla, analiza chromatograficzna; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 8 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); oznaczalność 5 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i chloroform — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność z karty (5 mg/m³) to 62,5 % NDS; norma wycofana 10-09-2015

Najczęstsze pytania