⚗️ Chlorofenole i pentachlorofenol (PCP) w wodzie i ściekach — GC

Fizykochemia PN-EN 12673

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN obowiązującego wydania (PN-EN 12673:2004, wersja polska), w całości i w pisowni karty: „Opisano metodę oznaczania techniką chromatografii gazowej 19 chlorofenoli (2-,3-, i 4-chlorofenol, 2,3-, 2,4-, 2,5-, 2,6-, 3,4- i 3,5-dichlorofenol, 2,3,4-, 2,3,5-, 2,3,6-, 2,4,5-, 2,4,6- i 3,4,5-trichlorofenol, 2,3,4,5-, 2,3,4,6- i 2,3,5,6-tetrachlorofenol i pentachlorofenol) w wodzie do picia, gruntowej, deszczowej, morskiej i powierzchniowej oraz w ściekach, która pozwala na oznaczenie chlorofenoli w zakresie stężeń od 0,1 mikrog/l do 1 mg/l, w zależności od jakości próbki oznaczonej i od czułości wykrywania związku (liczba atomów chloru w cząsteczce). W niektórych przypadkach, gdy całkowite rozdzielenie izomerów nie jest możliwe, poprzestaje się na podaniu wartości sumarycznej. Metoda może być stosowana do oznaczania innych chlorowcowych pochodnych fenoli pod warunkiem przeprowadzenia walidacji w każdym przypadku". Wydanie ukazało się 14 lipca 2004 roku, ma 26 stron, prowadzi je KT 122 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Organiczne, ICS 13.060.50; wprowadza EN 12673:1998 i zastępuje PN-EN 12673:2002 w wersji angielskiej.

DWIE KARTY, DWIE JEDNOSTKI. Karta wydania z 2002 roku (wersja angielska, wycofana 14 lipca 2004 roku i zastąpiona wydaniem polskim) ma ten sam opis zakresu z jedną różnicą merytoryczną: dolna granica to tam „0,1 mg/l", a nie „0,1 mikrog/l" — tysiąc razy więcej (pozostałe różnice obu kart są tylko w brzmieniu, np. „w wodach podziemnych" wobec „gruntowej"). Oba wydania wprowadzają ten sam dokument europejski, EN 12673:1998, jako identyczny ([IDT]), więc różnica nie może pochodzić z normy, tylko z opisu na jednej z kart. Wymaganie rozporządzenia dla pentachlorofenolu — wykrywalność 2 µg/l — mieści się w zakresie z karty wydania obowiązującego; w zakresie z karty wydania wycofanego by się nie mieściło. W tym wpisie podajemy zakres z karty wydania obowiązującego.

DLACZEGO TEN WPIS POWSTAŁ. Normę dobrano z wykazu metodyk referencyjnych w załączniku nr 12 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311). Pozycja 44 tego załącznika brzmi: „Pentachlorofenol (PCP) — chromatografia gazowa (GC) — PN-EN 12673", z wymaganiem: wykrywalność 2 µg/l, dokładność i precyzja ± 50% przy stężeniu równym dwukrotnej wartości wykrywalności. Objaśnienie 3 do załącznika definiuje wykrywalność jako stężenie odpowiadające sygnałowi obliczonemu z wartości ślepej próby powiększonej o trzykrotność odchylenia standardowego i dodaje, że wyznacza się ją również z wyników co najmniej dziesięciu próbek ślepych, po odrzuceniu wyników odbiegających testem Dixona.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI. Wszystkie zapisy numeru 12673 w polu dokumentu odniesienia (odczyt 23.09.2026): 10 pozycji u 7 laboratoriów, w czterech postaciach. „PN-EN 12673:2004" — 5 pozycji u 5 laboratoriów; „PN-EN 12673:2004 M" — 2 u 1; „PN-EN 12673:2004 IN-125 wydanie 3 z dnia 18.03.2019 r." — 2 u 1 (dane instrukcji laboratorium doklejone do oznaczenia normy); „PN-EN 12673" bez rocznika — 1 u 1. Wydania z 2002 roku nie powołuje żadne laboratorium. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów zaczynających się od „PN-EN 12673", więc obejmuje wszystkie cztery postacie i pokazuje komplet.

DZIEWIĘTNAŚCIE ZWIĄZKÓW W NORMIE, JEDEN W PRZEPISIE. Norma opisuje oznaczanie dziewiętnastu chlorofenoli, a rozporządzenie wymaga przy ściekach jednego — pentachlorofenolu. W zakresach widać różne praktyki. AB 213, AB 313 i AB 412 nazywają badanie „Stężenie chlorofenoli" (w AB 412 z literówką „Steżenie"). AB 418 i AB 1095 — „Stężenie pentachlorofenolu (PCP)", a AB 1095 osobno także „Stężenie 2,4,6-trichlorofenolu". AB 300 i AB 005 podają związki w samej nazwie badania, np. „Stężenie chlorofenoli pentachlorofenol (PCP) 2,4,6 trichlorofenol". AB 213 wymienia wśród parametrów siedemnaście pozycji obejmujących osiemnaście związków — jedna z nich to „2,4+2,5-dichlorofenol", czyli właśnie wartość sumaryczna, którą karta dopuszcza, gdy izomerów nie da się rozdzielić. Powołanie tej normy nie znaczy więc, że laboratorium oznacza wszystkie dziewiętnaście związków; zakres laboratorium mówi, które.

NORMA PRZY ZWIĄZKACH SPOZA JEJ LISTY. Dwie z dziesięciu pozycji (AB 300) dotyczą fenolu i krezoli — „Stężenie fenolu i krezoli" oraz „Suma krezoli (z obliczeń)". Karta dopuszcza stosowanie metody do innych CHLOROWCOWYCH pochodnych fenoli po walidacji w każdym przypadku; fenol i krezole nie mają w cząsteczce chloru. Laboratorium powołuje przy nich normę razem z własną instrukcją (IN-125).

KTO OZNACZA PENTACHLOROFENOL W WODZIE I ŚCIEKACH. Pozycji, w których nazwa badania albo parametr nazywa pentachlorofenol, a przedmiotem badania jest woda lub ścieki, jest siedem, u siedmiu laboratoriów: sześć powołuje PN-EN 12673, jedno (AB 700) — procedurę własną. W całym zbiorze pentachlorofenol występuje w 20 pozycjach u 15 laboratoriów; pozostałe pozycje dotyczą innych matryc — m.in. drewna i materiałów drewnopochodnych, papieru, tekstyliów i skóry, gleby, odpadów, paliw wtórnych — i innych dokumentów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (26 stron). Karta mówi o technice (chromatografia gazowa), liście związków, matrycach i zakresie stężeń. Nie podajemy przygotowania próbki, sposobu ekstrakcji, ewentualnej derywatyzacji, kolumny ani detektora.

Zasada metody

Według karty normy: dziewiętnaście chlorofenoli wymienionych z nazwy oznacza się techniką chromatografii gazowej (GC), w zakresie od 0,1 µg/l do 1 mg/l; granica zależy od jakości próbki i od czułości wykrywania związku, a ta — od liczby atomów chloru w cząsteczce. Gdy izomerów nie da się całkowicie rozdzielić, podaje się wartość sumaryczną. Metodę można stosować do innych chlorowcowych pochodnych fenoli po walidacji w każdym przypadku. Przygotowania próbki, ekstrakcji, ewentualnej derywatyzacji, kolumny i detektora NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Woda do picia, woda gruntowa, deszczowa, morska i powierzchniowa — zakres normy według karty
• Ścieki — zakres normy według karty; przy badaniu na potrzeby Dz.U. 2019 poz. 1311 metodyka wskazana przy pentachlorofenolu (załącznik nr 12, pozycja 44)
• Inne chlorowcowe pochodne fenoli — według karty wyłącznie po walidacji w każdym przypadku

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12673:2004

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie niektórych wybranych chlorofenoli w wodzie z zastosowaniem chromatografii gazowej

Title (EN)

Water quality — Gas chromatographic determination of some selected chlorophenols in water

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie listy oznaczanych związków

   Norma obejmuje dziewiętnaście chlorofenoli, rozporządzenie wymaga przy ściekach jednego — pentachlorofenolu. Zapisać, które związki laboratorium oznacza: samo powołanie normy tego nie mówi.

2. Sprawdzenie wymagania rozporządzenia

   Przy ściekach metoda ma zapewnić wykrywalność pentachlorofenolu 2 µg/l oraz dokładność i precyzję ± 50% przy stężeniu równym dwukrotnej wykrywalności (załącznik nr 12, pozycja 44; definicja wykrywalności — objaśnienie 3).

3. Oznaczenie

   Przygotowania próbki, ekstrakcji i warunków chromatografii NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

4. Wynik sumaryczny

   Gdy izomerów nie da się całkowicie rozdzielić, norma dopuszcza podanie wartości sumarycznej (karta). Zaznaczyć to w sprawozdaniu: suma i wynik pojedynczego związku to różne wielkości.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Zagrożeń związanych z odczynnikami i rozpuszczalnikami nie opisujemy — ich wykazu nie znamy, bo tekstu normy nie mieliśmy; obowiązują karty charakterystyki substancji użytych w laboratorium, także wzorców chlorofenoli

Najczęstsze pytania