🌿 Chlorobenzen w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 2,3 mg/m³, NDS 23 mg/m³, NDSCh 70 mg/m³; PN-Z-04537:2022-03

Środowisko PN-Z-04537

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania chlorobenzenu (nr CAS: 108-90-7) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie chlorobenzenu, jakie można oznaczać w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 2,3 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje sorbentu ani rozpuszczalnika. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o chlorobenzenie (przeszukanie 04.10.2026 — notuje tylko dichlorobenzen).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 96: „Chlorobenzen [108-90-7]” — NDS 23 mg/m³, NDSCh 70 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 2,3 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04537:2022-03 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 07-03-2022, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04022-3:2001”. Karta poprzedniczki PN-Z-04022-3:2001 („… Badania zawartości chlorobenzenów -- Oznaczanie chlorobenzenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04537:2022-03”: publikacja 13-06-2001, data wycofania 07-03-2022 (dzień publikacji nowej normy), 5 stron, zastępowała PN-Z-04082:1969; jej zakres w całości: „Podano metodę polegająca na adsorpcji par chlorobenzenu na węglu aktywnym, desorpcji disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Najmniejsze stężenie chlorobenzenu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 10 mg/m3” (pisownia jak na karcie). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „chlorobenzenu” (04.10.2026) pokazuje jako aktualne PN-Z-04537:2022-03 oraz normy dla innych chlorobenzenów — PN-Z-04569:2025-06 (1,2- i 1,4-dichlorobenzen) i PN-Z-04532:2021-11 (heksachlorobenzen); pozostałe pozycje, w tym PN-Z-04022-3:2001 i PN-Z-04082:1969, mają etykietę „Wycofana”. PN-Z-04082 nie powołuje w kopii żadne laboratorium.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04537 stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 08.09.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04537:2022-03”; AB 300 — obok instrukcji IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025 r., AB 882 — obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r. (GC-MS), AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04537”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026. ZASTĄPIONA NORMA: PN-Z-04022-3:2001 stoi w kopii bazy w 3 rekordach u 3 innych laboratoriów (3 wiersze w PCA): AB 632 (2,3–140 mg/m³, GC-FID), AB 935 (0,1–100 mg/m³, razem z PN-Z-04016-10:2005, GC-FID) i AB 1642 (0,110–861 mg/m³, GC-FID); żadne laboratorium nie powołuje obu norm.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 300 — próbki pobrane na rurki z sorbentem, AB 1144 — na sorbent stały, AB 1207 — na rurki z węglem aktywnym (u AB 1207 przedmiot obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczeń). Wielkość: stężenie (zawartość) chlorobenzenu. Zakresy w mg/m³: 0,17–480 (AB 1207, GC-MS), 0,28–200 (AB 300), 0,40–485 (AB 882, GC-MS), 0,60–400 (AB 1144). Technika: GC-FID — AB 300 i AB 1144; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 882 i AB 1207, według procedur własnych.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — która norma: wynik „według normy na chlorobenzen” może pochodzić z PN-Z-04537:2022-03 (4 laboratoria) albo z zastąpionej PN-Z-04022-3:2001 (AB 632, AB 935, AB 1642), której karta podaje węgiel aktywny, disiarczek węgla i oznaczalność 10 mg/m³; sprawozdanie powinno powoływać normę faktycznie stosowaną. Drugie — granica oznaczalności: według karty nowej normy 2,3 mg/m³; wszystkie cztery laboratoria podają niższą dolną granicę (od 0,17 do 0,60 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — detektor: tytuł i karta mówią o GC-FID, a AB 882 i AB 1207 stosują GC-MS według procedur własnych, z normą obok. Czwarte — inne chlorobenzeny: dichlorobenzeny i heksachlorobenzen mają osobne normy i osobne pozycje NDS — wynik dotyczy tylko monochlorobenzenu. Piąte — przedmiot: u AB 1207 ta sama pozycja obejmuje powietrze atmosferyczne i pomieszczenia, dla których NDS nie jest wartością odniesienia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu żadnej z norm nie mieliśmy — nie podajemy sorbentu i rozpuszczalnika według normy z 2022 r., objętości ani strumienia pobierania powietrza, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, czym metoda z 2022 r. różni się od metody z 2001 r. poza tym, co mówią karty (oznaczalność 2,3 wobec 10 mg/m³).

Zasada metody

Chlorobenzen w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 2,3 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy; zastąpiona PN-Z-04022-3:2001 opisywała według karty węgiel aktywny i desorpcję disiarczkiem węgla.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — chlorobenzen — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów; zastąpiona PN-Z-04022-3:2001 — u 3 innych
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 96 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04537:2022-03

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie chlorobenzenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of chlorobenzene at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Sorbentu i objętości według normy z 2022 r. NIE PODAJEMY (norma z 2001 r. według karty — węgiel aktywny).

2. Desorpcja

   Rozpuszczalnika według normy z 2022 r. NIE PODAJEMY (norma z 2001 r. według karty — disiarczek węgla).

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 2,3 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Chlorobenzen i rozpuszczalniki do desorpcji — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: dolna granica poniżej 2,3 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie; zastąpiona PN-Z-04022-3:2001 nadal w 3 zakresach

Najczęstsze pytania