🌿 Chlorobenzen w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, disiarczek węgla, chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 10 mg/m³; NDS 23 mg/m³, NDSCh 70 mg/m³; PN-Z-04022-3:2001 (wycofana 07-03-2022, zastąpiona przez PN-Z-04537:2022-03)

Środowisko PN-Z-04022-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegająca na adsorpcji par chlorobenzenu na węglu aktywnym, desorpcji disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Najmniejsze stężenie chlorobenzenu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 10 mg/m3” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Karta nie podaje objętości ani strumienia pobierania powietrza. Tekstu normy (5 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o chlorobenzenie — notuje tylko dichlorobenzen (przeszukanie 05.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 96: „Chlorobenzen [108-90-7]” — NDS 23 mg/m³, NDSCh 70 mg/m³, bez notacji „skóra” i bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty tej normy, 10 mg/m³, to około 43 % NDS; według karty normy zastępującej — 2,3 mg/m³, czyli 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04022-3:2001 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04537:2022-03”: publikacja 13-06-2001, data wycofania 07-03-2022, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04082:1969”. Karta PN-Z-04537:2022-03 („… Oznaczanie chlorobenzenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 07-03-2022, 8 stron, „Zastępuje PN-Z-04022-3:2001”, najmniejsze oznaczalne stężenie 2,3 mg/m³; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04022” (05.10.2026) zwraca 4 arkusze serii „Badania zawartości chlorobenzenów” — -01:1989, -2:2000 (o- i p-dichlorobenzen), -3:2001 i -10:1989 (chlorobenzen i dwuchlorobenzeny w powietrzu w pomieszczeniach) — wszystkie z etykietą „Wycofana”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04022-3 stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.09.2025 do 28.07.2026) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04022-3:2001”; AB 935 powołuje ją razem z PN-Z-04016-10:2005. Żadne z tych laboratoriów nie powołuje PN-Z-04537:2022-03, którą mają w zakresie 4 inne laboratoria. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04022-3”) pokazuje wszystkie 3 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 632 — próbki pobrane na rurki z sorbentem, AB 1642 — na sorbent stały, AB 935 — próbki powietrza. Wielkość: stężenie (zawartość) chlorobenzenu. Zakresy: AB 632 — 2,3–140 mg/m³ (0,0115–0,7 mg w próbce); AB 935 — 0,1–100 mg/m³ (0,001–1,0 mg w próbce); AB 1642 — 0,110–861 mg/m³ (0,00160–6,20 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie trzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 07-03-2022 aktualna jest PN-Z-04537:2022-03; sprawozdanie powołujące PN-Z-04022-3:2001 opiera się na normie wycofanej i powinno to wprost odnotować. Drugie — dolna granica: karta tej normy podaje oznaczalność 10 mg/m³, a wszystkie trzy laboratoria zaczynają niżej (AB 632 od 2,3, AB 1642 od 0,110, AB 935 od 0,1 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w karcie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — dwie normy obok siebie: AB 935 powołuje w tej samej pozycji także PN-Z-04016-10:2005; z zakresu nie wynika, który dokument opisuje którą część oznaczania. Czwarte — inne chlorobenzeny: o- i p-dichlorobenzen mają osobne arkusze i osobne pozycje NDS (poz. 157 i 158) — wynik dotyczy tylko monochlorobenzenu.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju rurki, kolumny, warunków chromatografu, wzorców ani obliczeń. Nie podajemy treści PN-Z-04016-10:2005 — nie sprawdzaliśmy jej karty.

Zasada metody

Pary chlorobenzenu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje disiarczkiem węgla i otrzymany roztwór analizuje chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 10 mg/m³. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana — zastąpiła ją PN-Z-04537:2022-03.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — chlorobenzen — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04537:2022-03 — u 4 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 96 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04022-3:2001

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorobenzenów — Oznaczanie chlorobenzenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for chlorobenzenes — Determination of chlorobenzene at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par chlorobenzenu na węglu aktywnym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Desorpcja disiarczkiem węgla (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną otrzymanego roztworu (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie chlorobenzenu w mg/m³; porównanie z NDS 23 mg/m³ i NDSCh 70 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Chlorobenzen i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma jest wycofana od 07-03-2022 — aktualna jest PN-Z-04537:2022-03; oznaczalność z karty (10 mg/m³) jest wyższa niż dolne granice wszystkich trzech laboratoriów

Najczęstsze pytania