🌿 Chlorek winylu (chloroeten) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; karta PKN nie podaje oznaczalności; NDS 2,6 mg/m³ (1 ppm); PN-Z-04112-01:1978 (wycofana 15-08-2014)

Środowisko PN-Z-04112-01

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metodę stosuje się do oznacznia stężenia chlorku winylu w powietrzu na stanowiskach pracy, przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Metody tej nie należy stosować w przypadku obecności substancji o tym samym czasie retencji co chlorek winylu.” (pisownia jak na karcie, z „oznacznia”). Z tytułu: chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki. Karta nie podaje sposobu wzbogacania, sorbentu, detektora ani najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 103: „Chloroeten – chlorek winylu [75-01-4]” — NDS 2,6 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh i bez notacji „skóra”.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04112-01:1978 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 16-09-1978, data wycofania 15-08-2014, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04112” (04.10.2026) pokazuje siedem arkuszy serii „Badania zawartości chlorku winylu”: wycofane 00:1978 (postanowienia ogólne), 01:1978, 02:1979 (stanowiska pracy, bez wzbogacania próbki), 06:1990 (powietrze atmosferyczne) i 10:1989 (pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt ludzi) oraz bez etykiety „Wycofana” — 7:2000 i 8:2001, oba o gazach odlotowych. Hasło „chloroetenu” zwraca dwie normy, w tym PN-Z-04505:2019-10 „Ochrona czystości powietrza -- Oznaczanie chloroetenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrem mas”; jej karta nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 18-10-2019, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30, najmniejsze oznaczalne stężenie 0,2 mg/m³ dla próbki powietrza o objętości 5 l; karta nie ma pola „Zastępuje”, więc nie łączy jej z normą z 1978 r. Wśród 50 pierwszych wyników hasła „chlorku winylu” tej normy nie ma — znajduje się ją tylko pod nazwą systematyczną.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04112-01 (z łącznikiem albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04112-01:1978 pkt 8” — AB 719 (obok procedury PA-31 wydanie 7 z 24.01.2025 r.); „PN-78/Z-04112/01” — AB 875; „PN-78-Z-04112/01” — AB 1642. Zakładka „Laboratoria”: każde z haseł „PN-Z-04112-01”, „PN-78/Z-04112/01” i „PN-78-Z-04112/01” pokazuje 1 laboratorium, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Aktualną PN-Z-04505:2019-10 powołuje w dokumentach PCA jedno laboratorium — AB 882 (wyd. nr 27 z 23.07.2026), w dwóch wierszach.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 719 — próbki pobrane na rurki sorpcyjne z węglem aktywnym, AB 875 — na rurki z sorbentem, AB 1642 — na sorbent stały. Wielkość: stężenie (zawartość) chloroetenu, u AB 719 „chloroetenu - chlorku winylu”. Zakresy: AB 875 — 0,5–64 mg/m³ (0,01–1,3 mg w próbce); AB 1642 — 0,5–60 mg/m³ (0,19–23 ppm; 0,005–0,6 mg w próbce); AB 719 — tylko masa, 0,0050–2,00 mg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 3 laboratoria. Dla porównania AB 882 według PN-Z-04505:2019-10: 0,18–36,7 mg/m³ z procedurą PB-01 i GC-FID oraz 0,24–5,88 mg/m³ z procedurą PB-10 i GC-MS.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 15-08-2014, a 3 laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; dla chloroetenu na stanowiskach pracy jest aktualna PN-Z-04505:2019-10, której nie znajdzie się, szukając w katalogu PKN „chlorku winylu”. Drugie — oznaczalność: karta normy z 1978 r. jej nie podaje, więc dolnych granic laboratoriów (0,5 mg/m³ u AB 875 i AB 1642) nie da się z nią porównać; norma z 2019 r. podaje 0,2 mg/m³ dla 5 l. Trzecie — zakłócenia: karta zastrzega, że metody nie stosuje się, gdy obecna jest substancja o tym samym czasie retencji co chlorek winylu; jak laboratoria to sprawdzają, z zakresów nie wynika. Czwarte — AB 719 powołuje tylko punkt 8 normy, którego treści nie znamy, i podaje sam zakres masy w próbce, bez stężenia. Piąte — technika: norma z 2019 r. przewiduje spektrometrię mas, a AB 882 stosuje ją w jednym z dwóch wierszy; w drugim podaje GC-FID.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu wzbogacania próbki, sorbentu, objętości ani strumienia pobierania powietrza, sposobu uwalniania chlorku winylu z próbki, kolumny, detektora, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń. Treści PN-Z-04505:2019-10 poza polem „Zakres” jej karty nie opisujemy.

Zasada metody

Chlorek winylu w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową z wzbogacaniem próbki (tytuł normy); metody nie stosuje się przy obecności substancji o tym samym czasie retencji (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 2,6 mg/m³ (1 ppm). Norma jest wycofana (15-08-2014); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — chlorek winylu (chloroeten) — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 2,6 mg/m³ (1 ppm) (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 103 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04112-01:1978

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorku winylu — Oznaczanie chlorku winylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for vinyl chloride content — Determination of vinyl chloride at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04112-01:1978 wycofana 15-08-2014; dla chloroetenu na stanowiskach pracy aktualna jest PN-Z-04505:2019-10 (stan kart na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Pobieranie z wzbogacaniem próbki (tytuł normy); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (tytuł normy); nie stosować przy obecności substancji o tym samym czasie retencji co chlorek winylu (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 2,6 mg/m³ (1 ppm) (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Chlorek winylu — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 15-08-2014; aktualna PN-Z-04505:2019-10 jest w katalogu PKN pod nazwą „chloroeten”, nie „chlorek winylu”

Najczęstsze pytania