🏗️ Cement powszechnego użytku — 39 wyrobów w dziewięciu klasach wytrzymałości, PN-EN 197-1

Budownictwo PN-EN 197-1

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, PRZYTOCZONY DOSŁOWNIE: „W niniejszej Normie Europejskiej zdefiniowano i podano wymagania dotyczące 27 odrębnych cementów powszechnego użytku, 7 cementów powszechnego użytku odpornych na siarczany, jak również 3 odrębnych cementów hutniczych o niskiej wytrzymałości wczesnej i 2 cementów hutniczych o niskiej wytrzymałości wczesnej odpornych na siarczany oraz ich składników. W definicji każdego cementu uwzględniono dane o proporcjach poszczególnych składników zestawionych dla wytworzenia tych odrębnych wyrobów występujących w dziewięciu klasach wytrzymałości. W definicji uwzględniono także wymagania jakie powinny spełniać składniki. Podano w niej również wymagania mechaniczne, fizyczne i chemiczne. Ponadto, w niniejszej normie ustalono kryteria zgodności i powiązane z nimi zasady. Podano również niezbędne wymagania dotyczące trwałości."

TRZYDZIEŚCI DZIEWIĘĆ WYROBÓW, NIE JEDEN. Zakres wylicza cztery grupy: 27 cementów powszechnego użytku, 7 odpornych na siarczany, 3 hutnicze o niskiej wytrzymałości wczesnej i 2 hutnicze o niskiej wytrzymałości wczesnej odporne na siarczany. Razem trzydzieści dziewięć odrębnych wyrobów — każdy z własną definicją i własnymi proporcjami składników. Zdanie „cement zgodny z PN-EN 197-1" nie mówi więc, o który z tych wyrobów chodzi; rozstrzyga dopiero pełne oznaczenie wyrobu podane przez producenta.

DZIEWIĘĆ KLAS WYTRZYMAŁOŚCI. Karta podaje tę liczbę wprost: wyroby występują w dziewięciu klasach. Jest to liczba istotna przy czytaniu opracowań, które wymieniają zwykle trzy albo cztery klasy — opisują wtedy część, a nie całość. Samych klas ani ich wartości nie przytaczamy, bo tekstu normy nie mamy.

CO NORMA ZAWIERA POZA DEFINICJAMI — CZTERY RZECZY WYMIENIONE W ZAKRESIE. Po pierwsze, wymagania wobec SKŁADNIKÓW, a nie tylko wobec gotowego cementu. Po drugie, wymagania mechaniczne, fizyczne i chemiczne. Po trzecie, kryteria zgodności wraz z powiązanymi zasadami. Po czwarte, wymagania dotyczące TRWAŁOŚCI, określone w zakresie jako „niezbędne". Ostatnia grupa bywa pomijana, a odróżnia normę wyrobu od zwykłej specyfikacji: cement ma nie tylko osiągnąć parametry, ale i zachować je w czasie.

DLACZEGO CEMENT MA NORMĘ WYROBU, A NIE TYLKO METODY BADAŃ. Seria PN-EN 196 opisuje metody badania cementu: wytrzymałość, czas wiązania, stałość objętości, analizę chemiczną, pobieranie próbek (część 7 — wpis w partii 42). PN-EN 197-1 mówi, jakie wyniki tych badań odpowiadają danemu wyrobowi i jaki skład jest dla niego dopuszczalny. Producent deklaruje wyrób, laboratorium bada, a norma wyrobu rozstrzyga, czy deklaracja się broni.

PUŁAPKA NUMERU. Wyszukanie w katalogu PKN ciągu „197-1" zwraca także PN-EN 14197-1 oraz PN-EN 62197-1 — normy z zupełnie innych dziedzin. Jest to ta sama klasa pomyłki co PN-EN 13791 wobec PN-EN ISO 13791, odnotowana w partii 42: wspólny fragment numeru nie oznacza pokrewieństwa dokumentów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mamy — PKN udostępnia ją odpłatnie (40 stron, KT 196, Cementu i Wapna). Dlatego NIE PODAJEMY wartości wytrzymałości dla żadnej klasy, oznaczeń rodzajów cementu ani symboli składników, dopuszczalnych proporcji, wymagań co do czasu wiązania ani kryteriów zgodności. Liczby przytoczone wyżej — 27, 7, 3, 2 i dziewięć klas — pochodzą wprost z cytowanego zakresu karty.

Zasada metody

Cement powszechnego użytku jest wyrobem zdefiniowanym przez skład: dla każdego z trzydziestu dziewięciu wyrobów norma podaje proporcje składników i wymagania, jakie te składniki mają spełniać. Do tego dochodzą wymagania mechaniczne, fizyczne i chemiczne, wymagania trwałości oraz kryteria zgodności wraz z zasadami ich stosowania. Ocena polega na zestawieniu wyników badań wykonanych normami serii PN-EN 196 z wymaganiami dla wyrobu zadeklarowanego przez producenta.

Zastosowania

• Specyfikowanie cementu do betonu i zapraw — odczytanie i sprawdzenie oznaczenia wyrobu
• Ocena zgodności cementu z deklaracją producenta
• Zakładowa kontrola produkcji w cementowniach
• Dokument odniesienia dla wpisów metodycznych z serii PN-EN 196

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 197-1:2012 (wersja polska; wprowadza EN 197-1:2011 [IDT])

Tytuł (PL)

Cement -- Część 1: Skład, wymagania i kryteria zgodności dotyczące cementów powszechnego użytku

Title (EN)

Cement — Part 1: Composition, specifications and conformity criteria for common cements

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie, który wyrób jest przedmiotem oceny

   Norma definiuje 39 odrębnych wyrobów. Odczytaj pełne oznaczenie podane przez producenta — ono wskazuje właściwą definicję i właściwe wymagania.

2. Pobranie próbki

   Wg PN-EN 196-7 — moment pobrania ma znaczenie, bo cement zmienia się podczas składowania.

3. Wykonanie badań wg serii PN-EN 196

   Wytrzymałość, czas wiązania, stałość objętości, skład chemiczny — zależnie od zakresu oceny.

4. Odniesienie wyników do wymagań wyrobu

   Do wymagań mechanicznych, fizycznych i chemicznych oraz trwałości. WARTOŚCI NIE PODAJEMY — są w tekście normy.

5. Ocena zgodności

   Wg kryteriów zgodności i powiązanych z nimi zasad, zawartych w normie.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Cement ma odczyn silnie zasadowy — powoduje oparzenia skóry i uszkodzenia spojówek; wymagane rękawice, okulary i ochrona dróg oddechowych
• Pył cementowy jest czynnikiem uczulającym; przewlekła ekspozycja prowadzi do wyprysku
• UWAGA MERYTORYCZNA: „cement zgodny z PN-EN 197-1" nie wskazuje wyrobu — norma definiuje trzydzieści dziewięć odrębnych cementów

Najczęstsze pytania