🌿 Butan-2-on (keton metylowo-etylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa, PN-Z-04449

Środowisko PN-Z-04449

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania zawartości butan-2-onu (metyloetyloketonu), nr CAS: 78-93-3, w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie butan-2-onu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 44,5 mg/m3". Karta nie podaje sorbentu, rozpuszczalnika do desorpcji, objętości powietrza, kolumny ani wzorcowania. Baza czynników chemicznych CIOP-PIB podaje przy butan-2-onie jako metody oznaczania „PN-Z-04449:2014" i „PiMOŚP 2012, nr 1(71)" — metodę z kwartalnika „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" („Butan-2-on – metoda oznaczania", autorzy według spisu CIOP-PIB: Wiktor Wesołowski, Małgorzata Kucharska, Jan Gromiec); tekstu artykułu nie mieliśmy.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE. Według rozporządzenia MRPiPS z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, załącznik, poz. 72) dla butan-2-onu [78-93-3] NDS wynosi 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, z notacją „skóra".

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-Z-04449:2014-06 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 04-06-2014, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje: PN-Z-04107-02:1979 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04449" (29.09.2026) pokazuje tylko to jedno wydanie.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04449: 13 pozycji u 12 laboratoriów (AB 882 — dwie). „PN-Z-04449:2014-06" — 11 laboratoriów, „PN-Z-04449-06:2014" — AB 1144. Procedura obok normy — AB 300 (IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025), AB 882 (PB-01 wyd. 5 z 12.01.2026 i PB-10 wyd. 1 z 31.08.2022), AB 1207 (PB-06A) i AB 1854 (instrukcja robocza IR-23 wyd. 3 z 05.01.2023). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04449" i pokaże wszystkie 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 04.09.2025 do 08.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona (w zakresie AB 746 przypis o zawieszeniu dotyczy innych pozycji).

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Powietrze na stanowiskach pracy — wszystkie 12 laboratoriów; AB 1207 także powietrze atmosferyczne i pomieszczeń. Technika: GC-FID — 10 laboratoriów; GC-MS — AB 343, AB 1207 i druga pozycja AB 882. Zakresy stężenia: dolne od 0,230 mg/m³ (AB 1642) i 0,83 (AB 1207) do 15 (AB 622) i 45 mg/m³ (AB 632); górne od 889 mg/m³ (AB 935) do 4000 (AB 882) i 5300 mg/m³ (AB 1207); AB 1854 podaje tylko masę w próbce, (400 – 8500) μg. Karta mówi o spektrometrii mas, a w zakresach przy tej normie detektor płomieniowo-jonizacyjny podaje 10 z 12 laboratoriów. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty wynosi 44,5 mg/m³ — dolną granicę niższą ma 10 z 11 laboratoriów, które podają zakres stężenia (wszystkie poza AB 632).

OBOK TEJ NORMY. Butan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy bez tej normy oznacza 24 laboratoria — najczęściej według procedur własnych (m.in. AB 481, AB 583, AB 802, AB 849, AB 863, AB 869, AB 875, AB 940, AB 1065, AB 1169), a według PN-Z-04107-02:1979, którą ta norma według karty zastąpiła — AB 340, AB 562, AB 647, AB 886 i AB 1302; AB 1226 powołuje artykuł z PiMOŚP 2007, nr 1(51), s. 141–147 (pozycja z kilkoma substancjami). Dwie z tych 24 akredytacji są ZAWIESZONE: pozycja AB 1226 od 10.06.2026 do 07.12.2026, a obie pozycje AB 522 (PB-17-27) od 18.08.2026 do 14.02.2027 (pogrubiona kursywa i przypis w aktualnych dokumentach PCA). W gazach odlotowych butan-2-on oznacza się według PN-EN 13649:2005 — 16 laboratoriów, według procedury własnej — AB 894 (PB-60, (0,2 – 800) mg/m³) i w zakresie elastycznym AB 934 („Normy, Procedury badawcze"); w próbkach powietrza „środowiska ogólnego" pobranych na rurki z sorbentem — AB 877 (ta sama pozycja z PN-EN 13649:2005, PN-Z-04008-4:1999 i PB-11), w powietrzu atmosferycznym — AB 912 (PB-05), w powietrzu pomieszczeń — AB 481 (TSO/PB-08, (52 – 10 000) µg/m³); 2-butanon w spirytusach i rozpuszczalnikach — AB 907 (PB-LG-78, (0,5 – 5,0) %), w aerozolu wyrobów tytoniowych — AB 1745 (PB-06, (0,1 – 10) µg/ml). W tych samych zakresach stoją PN-Z-04119-10 (octan 2-metoksy-1-metyloetylu — u 8 z tych 12 laboratoriów) i PN-Z-04178-02 (octan winylu — u 5), opisane w osobnych wpisach Bazy Wiedzy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy ani artykułu z PiMOŚP 2012, nr 1(71) nie mieliśmy — PKN udostępnia normę odpłatnie (8 stron). Nie podajemy sorbentu, sposobu desorpcji, objętości i przepływu powietrza, kolumny i warunków rozdziału, jonów do oznaczania, wzorcowania ani wzoru.

Zasada metody

Według karty PKN butan-2-on w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową ze spektrometrią mas; najmniejsze oznaczalne stężenie w warunkach pobierania i oznaczania opisanych w normie — 44,5 mg/m³. Sposobu pobierania próbki i warunków rozdziału NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Butan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy — w zakresach 12 laboratoriów (NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, „skóra")
• Powietrze atmosferyczne i pomieszczeń — AB 1207 (GC-MS)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04449:2014-06 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie butan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of butan-2-one at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-Z-04449:2014-06 aktualna, zastąpiła PN-Z-04107-02:1979 (stan karty na 29.09.2026).

2. Pobieranie próbki

   Powietrze stanowiska pracy przez rurkę z sorbentem; sorbentu, objętości i przepływu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (karta); najmniejsze oznaczalne stężenie 44,5 mg/m³; w zakresach akredytacji 10 z 12 laboratoriów podaje przy tej normie detektor FID.

4. Wynik

   Stężenie w mg/m³ do porównania z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³; wzoru NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Butan-2-on jest wysoce łatwopalny, a według rozporządzenia o NDS wchłania się przez skórę (notacja „skóra")
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma według karty przewiduje spektrometrię mas i oznaczalność 44,5 mg/m³, a zakresy podają przy niej zwykle detektor FID i niższe dolne granice; do tej samej substancji powołuje się też zastąpioną PN-Z-04107-02:1979 — pytając o badanie, zapytaj o technikę, granicę oznaczalności i dokument

Najczęstsze pytania