🌿 Butan-2-on (metyloetyloketon) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z wzbogacaniem albo bez wzbogacania próbki; NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04107-02:1979 (wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06)

Środowisko PN-Z-04107-02

Krótko: o co chodzi

Krajowa norma z 1979 roku o oznaczaniu metyloetyloketonu (butan-2-onu) w powietrzu na stanowiskach pracy dwiema metodami chromatografii gazowej: z wzbogacaniem i bez wzbogacania próbki. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska, wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06 (GC-MS, 44,5 mg/m³; bez adnotacji o wycofaniu). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na butan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04449:2014-06.

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska, wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06 (GC-MS, 44,5 mg/m³; bez adnotacji o wycofaniu)
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04107-02:1979, wersja polska; publikacja 29-11-1979, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30
  • Metody (z karty PKN): a) chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; b) bez wzbogacania; przy pikach maskujących — kolumna o innej polarności

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska): data wycofania 04-06-2014, „Zastąpiona przez: PN-Z-04449:2014-06”; publikacja 29-11-1979, 4 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta następczyni PN-Z-04449:2014-06 („Oznaczanie butan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) nie ma adnotacji o wycofaniu: publikacja 04-06-2014, 8 stron, „Zastępuje: PN-Z-04107-02:1979”, chromatografia gazowa ze spektrometrią mas, najmniejsze oznaczalne stężenie 44,5 mg/m³.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Przedmiotem (normy jest oznaczanie metyloetyloketonu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki, b) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki. Metody stosuje się do oznaczania stężenia par metyloetyloketonu w powietrzu na stanowiskach pracy przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. W przypadku obecności substancji o tym samym lub zbliżonym czasie retencji co metyloetyloketon, maskujących na chromatogramie pik substancji oznaczanej, należy zastosować kolumnę o innej polarności, zapewniającą rozdział metyloetyloketonu od substancji towarzyszących.” (pisownia jak na karcie). Karta nie podaje oznaczalności, sorbentu, rozpuszczalnika, detektora ani objętości powietrza.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 72 „Butan-2-on” [78-93-3]: NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, oznakowanie „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają (osobna pozycja 446 dotyczy oksymu butan-2-onu). Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty następczyni (44,5 mg/m³) to około 1/10 NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.

DRUGIE ŹRÓDŁA PRZEBIEGU (liczby tych źródeł, nie tej normy). Procedura W. Wesołowskiego, M. Kucharskiej i J. Gromca (Instytut Medycyny Pracy w Łodzi; Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2012, nr 1(71)) ma tę samą oznaczalność co karta PN-Z-04449:2014-06 — 44,5 mg/m³ dla 4,5 l powietrza: próbkę pobiera się na rurkę z węglem aktywnym typu petroleum charcoal ze strumieniem do 5 l/h (próbki w chłodziarce trwałe 7 dni), desorbuje disiarczkiem węgla i analizuje chromatografią gazową z detektorem mas; roztwory wzorcowe odpowiadają stężeniom 44,5–890 mg/m³. Metoda NIOSH 2500 (1996) stosuje rurkę z węglem, desorpcję 1 ml disiarczku węgla i detektor płomieniowo-jonizacyjny.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04107-02:1979 nie mieliśmy — nie podajemy sorbentu i rozpuszczalnika metody z wzbogacaniem, sposobu pobierania próbki bez wzbogacania, detektora, oznaczalności żadnej z dwóch metod, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Liczby z procedury z 2012 r. i z metody NIOSH nie są liczbami tej normy.

Zasada metody

Pary metyloetyloketonu oznacza się chromatografią gazową — po wzbogaceniu próbki albo bez wzbogacania (karta PKN); gdy inna substancja ma ten sam lub zbliżony czas retencji, karta każe zastosować kolumnę o innej polarności. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72). Sorbentu, rozpuszczalnika, detektora i oznaczalności karta nie podaje.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06 (GC-MS, 44,5 mg/m³; bez adnotacji o wycofaniu)
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04107-02:1979, wersja polska; publikacja 29-11-1979, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30
Metody (z karty PKN)a) chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; b) bez wzbogacania; przy pikach maskujących — kolumna o innej polarności
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72
Procedura z 2012 r. (oznaczalność jak w następczyni)węgiel aktywny typu petroleum charcoal; disiarczek węgla; GC-MS; 44,5 mg/m³ dla 4,5 l, do 5 l/h

Norma

Numer normy
PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska, wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metyloetyloketonu — Oznaczanie metyloetyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
Title (EN)
Air purity protection — Tests for methyl ethyl ketone content — Determination of methyl ethyl ketone at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04107-02:1979 wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06 (stan na 18.11.2026).

  2. Wybór metody

    Metoda a) z wzbogacaniem próbki albo b) bez wzbogacania (karta PKN).

  3. Analiza chromatograficzna

    Chromatografia gazowa; przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji — kolumna o innej polarności (karta PKN).

  4. Wynik i ocena

    Stężenie butan-2-onu w mg/m³; porównanie z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowyObie metody normy (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy—
Kolumna o innej polarnościDo rozdziału metyloetyloketonu od substancji o zbliżonym czasie retencji (karta PKN)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Butan-2-on (metyloetyloketon) — substancja wzorcowa78-93-3Do krzywej wzorcowej; stężeń roztworów normy nie znamy
Sorbent i rozpuszczalnik metody z wzbogacaniem—Karta ich nie podaje; w procedurze z 2012 r. — węgiel aktywny i disiarczek węgla

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska, wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metyloetyloketonu — Oznaczanie metyloetyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for methyl ethyl ketone content — Determination of methyl ethyl ketone at workplaces by gas chromatography”.

Na czym polega ta metoda?

Pary metyloetyloketonu oznacza się chromatografią gazową — po wzbogaceniu próbki albo bez wzbogacania (karta PKN); gdy inna substancja ma ten sam lub zbliżony czas retencji, karta każe zastosować kolumnę o innej polarności. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06 (GC-MS, 44,5 mg/m³; bez adnotacji o wycofaniu); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04107-02:1979, wersja polska; publikacja 29-11-1979, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Metody (z karty PKN): a) chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; b) bez wzbogacania; przy pikach maskujących — kolumna o innej polarności; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, oznakowanie „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy, Kolumna o innej polarności.

Gdzie stosuje się to badanie?

Ocena narażenia na butan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04449:2014-06.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym, a odważanie substancji wzorcowych — w odzieży ochronnej i rękawicach (procedura z 2012 r.); UWAGA MERYTORYCZNA: butan-2-on ma w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04107-02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie