🌿 Butan-2-on (metyloetyloketon) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z wzbogacaniem albo bez wzbogacania próbki; NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, „skóra”; PN-Z-04107-02:1979 (wycofana 04-06-2014, zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06)

Środowisko PN-Z-04107-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Przedmiotem (normy jest oznaczanie metyloetyloketonu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki, b) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki. Metody stosuje się do oznaczania stężenia par metyloetyloketonu w powietrzu na stanowiskach pracy przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. W przypadku obecności substancji o tym samym lub zbliżonym czasie retencji co metyloetyloketon, maskujących na chromatogramie pik substancji oznaczanej, należy zastosować kolumnę o innej polarności, zapewniającą rozdział metyloetyloketonu od substancji towarzyszących.” (pisownia jak na karcie). Karta nie podaje oznaczalności, sorbentu, detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP notuje artykuł „Butan-2-on” w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy” nr 1(71) z 2012 r. — nie czytaliśmy go.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 72: „Butan-2-on [78-93-3]” — NDS 450 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Norma zastępująca podaje według karty najmniejsze oznaczalne stężenie 44,5 mg/m³, czyli około 10 % NDS; karta tej normy oznaczalności nie podaje.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04107-02:1979 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04449:2014-06”: publikacja 29-11-1979, data wycofania 04-06-2014, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta PN-Z-04449:2014-06 („… Oznaczanie butan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 04-06-2014, 8 stron, „Zastępuje: PN-Z-04107-02:1979”; w zakresie — chromatografia gazowa ze spektrometrią mas i najmniejsze oznaczalne stężenie 44,5 mg/m³; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłami „PN-Z-04107” i „metyloetyloketonu” — 3 arkusze serii „Badania zawartości metyloetyloketonu”: -00:1977 (zakres normy), -01:1977 (metoda kolorymetryczna) i -02:1979, wszystkie z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „butan-2-onu” — tylko PN-Z-04449:2014-06.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04107-02 stoi u 5 laboratoriów — w 7 rekordach kopii bazy, bo jedna pozycja AB 886 jest w kopii rozbita na 3 rekordy; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 24.11.2025 do 18.08.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-79/Z-04107/02” — AB 647, AB 886 (obok procedury PB-02 wydanie nr 12 z dnia 16.10.2023 r.) i AB 1302; „PN-Z-04107-02:1979” — AB 340 i AB 562 (obok procedury PB_42 edycja 5 z dnia 2022-08-16). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-79/Z-04107/02” pokazuje 3 laboratoria, „PN-Z-04107-02” — 2, razem 5 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Żadne z tych 5 laboratoriów nie powołuje PN-Z-04449:2014-06, którą według kopii bazy ma w zakresie 12 innych laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 647 — próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym, AB 886 — na rurki sorpcyjne. Wielkość: stężenie (zawartość) butan-2-onu; AB 1302 dopisuje „(metyloetyloketonu)”. Zakresy: AB 886 — 0,19–3000 mg/m³ (0,0058–30 mg w próbce); AB 340 — 0,83–1346 mg/m³; AB 1302 — 1,11–1800 mg/m³ (0,005–19 mg w próbce); AB 562 — 5–4000 mg/m³; AB 647 — 44–900 mg/m³ (0,49–9,8 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 04-06-2014 aktualna jest PN-Z-04449:2014-06; sprawozdanie powołujące PN-Z-04107-02:1979 opiera się na normie wycofanej i powinno to wprost odnotować. Drugie — detektor: norma zastępująca według karty stosuje spektrometrię mas, a wszystkie pięć laboratoriów ze starą normą — detektor płomieniowo-jonizacyjny; zamiana numeru normy w sprawozdaniu bez zmiany metody nie daje wyniku według nowej normy. Trzecie — która z dwóch metod: norma zawiera metodę z wzbogacaniem i bez wzbogacania próbki, a żadne laboratorium nie wskazuje w zakresie, którą stosuje. Czwarte — piki maskujące: karta wymaga kolumny o innej polarności, gdy inna substancja ma ten sam lub zbliżony czas retencji; bez takiego sprawdzenia pik przypisany metyloetyloketonowi może zawierać inną substancję. Piąte — wyszukiwanie: numer występuje w dwóch zapisach i żadne jedno hasło nie pokazuje wszystkich 5 laboratoriów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy oznaczalności, sorbentu, rozpuszczalnika, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Treści artykułu CIOP z 2012 r. nie podajemy — nie czytaliśmy go.

Zasada metody

Pary metyloetyloketonu (butan-2-onu) w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową — w jednej z dwóch metod normy: z wzbogacaniem próbki albo bez wzbogacania (karta PKN); gdy pik maskuje inna substancja, stosuje się kolumnę o innej polarności. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana — zastąpiła ją PN-Z-04449:2014-06.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — butan-2-on — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów mimo wycofania normy (zastępująca PN-Z-04449:2014-06 — u 12 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 72 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04107-02:1979

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metyloetyloketonu — Oznaczanie metyloetyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for methyl ethyl ketone content — Determination of methyl ethyl ketone at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Metoda z wzbogacaniem próbki albo bez wzbogacania (karta PKN); kryteriów wyboru NIE PODAJEMY.

2. Pobieranie

   Szczegółów NIE PODAJEMY — karta ich nie opisuje.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; przy pikach maskujących — kolumna o innej polarności (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie butan-2-onu w mg/m³; porównanie z NDS 450 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Butan-2-on — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 04-06-2014 — zastępująca PN-Z-04449:2014-06 stosuje według karty spektrometrię mas, a laboratoria ze starą normą — detektor płomieniowo-jonizacyjny

Najczęstsze pytania