🌿 Butan-2-ol (alkohol sec-butylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja roztworem alkoholu izopropylowego w disiarczku węgla, analiza chromatograficzna; oznaczalność metody według normy 70 mg/m³, NDS 300 mg/m³, NDSCh 450 mg/m³; PN-Z-04155-4:1996 (wycofana 22-11-2022)

Środowisko PN-Z-04155-4

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji par alkoholu sec-butylowego na węglu aktywnym, desorpcji roztworem alkoholu izopropylowego w dwusiarczku węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 70 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu; we wpisie piszemy „disiarczek węgla”, jak w wykazie i w nowszych kartach PKN). Tekstu normy (5 stron) nie mieliśmy; artykułu CIOP z metodą dla butan-2-olu nie znaleźliśmy (indeks metod z lat 2000–2017, wyszukiwanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 71: „Butan-2-ol [78-92-2]” — NDS 300 mg/m³, NDSCh 450 mg/m³, bez notacji „skóra”. Oznaczalność według karty, 70 mg/m³, to ok. 23 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04155-4:1996 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 17-07-1996, data wycofania 22-11-2022, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04155-4”, „alkoholu sec-butylowego” i „alkoholu butylowego” (04.10.2026) pokazuje całą serię „Badania zawartości alkoholu butylowego” z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04155-1:1996 (postanowienia ogólne), PN-Z-04155-3:1994 (alkohol n-butylowy, spektrofotometria), PN-Z-04155-4:1996 (alkohol sec-butylowy) i PN-Z-04155-5:1996 (alkohol tert-butylowy) — aktualnej normy dla butan-2-olu na stanowiskach pracy wyszukiwarka nie zwraca.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04155-4 stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.11.2025 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04155-4:1996”: AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.; AB 882 — obok procedur PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r. (GC-FID) i PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r. (GC-MS); AB 632 — obok instrukcji IB-63 wydanie 1 z 09.01.2021 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04155-4”) pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem (AB 581 — powietrze bez dopisku). Wielkość: stężenie (zawartość) butan-2-olu (alkoholu sec-butylowego). Zakresy w mg/m³: 0,0670–1627 (AB 1642), 0,83–1700 (AB 1207, GC-MS), 2,75–2250 (AB 581), 6,2–900 (AB 746), 8,04–1954 (AB 882, GC-MS), 8,4–4000 (AB 882, GC-FID), 12–1400 (AB 849), 20–900 (AB 632). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 6 laboratoriów; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 22-11-2022, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla butan-2-olu innej normy; 7 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych po wycofaniu — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty oznaczalność metody to 70 mg/m³; wszystkie siedem laboratoriów podaje dolną granicę niższą (od 0,0670 do 20 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — alkohol izopropylowy w roztworze do desorpcji: według karty desorbuje się roztworem alkoholu izopropylowego w disiarczku węgla; karta nie mówi, jak postępować, gdy propan-2-ol jest także w badanym powietrzu, i tego NIE PODAJEMY. Czwarte — detektor: pozycje GC-MS (AB 1207 z PB-06A, AB 882 z PB-10) prowadzi się według procedur własnych, z normą obok. Piąte — NDSCh 450 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, stężenia alkoholu izopropylowego w roztworze do desorpcji, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04155-4:1996 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary butan-2-olu (alkoholu sec-butylowego) z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje roztworem alkoholu izopropylowego w disiarczku węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 300 mg/m³ i NDSCh 450 mg/m³. Oznaczalność metody według karty — 70 mg/m³. Norma jest wycofana (22-11-2022); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — butan-2-ol (alkohol sec-butylowy) — w aktualnych zakresach 7 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 300 mg/m³ i NDSCh 450 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 71 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04155-4:1996

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu butylowego — Oznaczanie alkoholu sec-butylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for butyl alcohol content — Determination of sec-butyl alcohol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04155-4:1996 wycofana 22-11-2022, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja roztworem alkoholu izopropylowego w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 300 mg/m³ i NDSCh 450 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); oznaczalność 70 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jako składnik roztworu do desorpcji — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 22-11-2022; dolna granica poniżej 70 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania