🌿 Buta-1,3-dien (butadien-1,3) w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z wzbogaceniem albo bez wzbogacania próbki; oznaczalność według normy 30 mg/m³; NDS 2,2 mg/m³ (1 ppm); PN-Z-04014-02:1984 (wycofana 07-07-2015)

Środowisko PN-Z-04014-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Określono dwie metody oznaczania: metoda A - chromatografii gazowej ze wzbogaceniem próbki; metoda B - chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki. Metody są stosowane do badania powietrza na stanowiskach pracy podczas przeprowadzania kontroli sanitarno-higienicznej. Najmniejsza ilość butadienu-1,3 jaka może być oznaczona tymi metodami wynosi 30 miligramów w metrze sześciennym powietrza” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Karta nie podaje sorbentu, detektora ani objętości powietrza. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP notuje artykuł „Buta-1,3-dien” w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy” nr 1(59) z 2009 r. — nie czytaliśmy go; nie czytaliśmy też artykułu z nr 1(95) z 2017 r., który powołuje AB 1642.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 68: „Buta-1,3-dien [106-99-0]” — NDS 2,2 mg/m³ (1 ppm), bez NDSCh, bez notacji „skóra” i bez dopisku o frakcji (numer CAS stoi w wykazie w następnej linii, za podziałem strony); substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Oznaczalność według karty tej normy, 30 mg/m³, to około 14-krotność NDS; według karty PN-Z-04438:2021-07 — 0,22 mg/m³, czyli 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04014-02:1984 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 07-03-1984, data wycofania 07-07-2015, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Karta PN-Z-04438:2021-07 („… Oznaczanie buta-1,3-dienu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną”) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 01-07-2021, 8 stron, „Zastępuje: PN-Z-04438:2011”, oznaczalność 0,22 mg/m³; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04014” — 2 arkusze serii „Badania zawartości butadienu”: -00:1984 (postanowienia ogólne i zakres normy) i -02:1984, oba z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „butadienu” — ta seria i wycofana seria PN-Z-04192 o heksachlorobutadienie-1,3; pod hasłem „buta-1,3-dienu” — PN-Z-04438:2021-07, wycofana PN-Z-04438:2011 i PN-Z-04391:2010 (2-chlorobuta-1,3-dien).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04014-02 stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 16.06.2026 do 30.07.2026) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (w dokumencie AB 484 zawieszona jest inna część zakresu), a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-84/Z-04014.02” — AB 484; „PN-84/Z-04014-02” — AB 869; „PN-84-Z-04014/02” — AB 1642, obok artykułu „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2017 nr 1(95), s. 73-85”. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: każda z trzech postaci pokazuje 1 laboratorium, a hasło „PN-Z-04014-02” — żadnego; tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). AB 484 ma osobną pozycję z PN-Z-04438:2021-07 (0,22–4,44 mg/m³); aktualną normę ma według kopii bazy w zakresie 4 laboratoria (AB 484, AB 882, AB 1168, AB 1207).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 1642 — próbki pobrane na sorbent stały. Wielkość: stężenie (zawartość) buta-1,3-dienu. Zakresy: AB 484 — 0,13–6,67 mg/m³ (0,06–2,97 ppm; 0,004–0,150 mg w próbce); AB 1642 — 0,175–600 mg/m³ (0,08–267 ppm; 0,00118–0,60 mg w próbce); AB 869 — 0,005–15 mg w próbce (zakres w mg/m³ nie jest podany). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie trzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — oznaczalność a NDS: według karty najmniejsza oznaczalna ilość to 30 mg/m³, ponad trzynaście razy więcej niż NDS 2,2 mg/m³; metodą opisaną w normie nie da się ocenić narażenia na poziomie NDS. Dolne granice AB 484 (0,13 mg/m³) i AB 1642 (0,175 mg/m³) wymagają warunków zupełnie innych niż w karcie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — norma wycofana: od 07-07-2015 ta norma nie obowiązuje, a aktualna PN-Z-04438:2021-07 podaje oznaczalność 0,22 mg/m³; AB 484 ma obie normy w osobnych pozycjach — sprawozdanie powinno wskazać, według której oznaczano. Trzecie — która z dwóch metod: norma zawiera metodę A i B, a żadne laboratorium nie wskazuje w zakresie, którą stosuje. Czwarte — wyszukiwanie: hasło „PN-Z-04014-02” nie pokazuje żadnego laboratorium; każdą z trzech dawnych postaci trzeba wpisać osobno.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sorbentu, rozpuszczalnika, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że PN-Z-04438 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią. Treści artykułów CIOP z 2009 i 2017 r. nie podajemy — nie czytaliśmy ich.

Zasada metody

Butadien-1,3 (buta-1,3-dien) w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową — metodą A z wzbogaceniem próbki albo metodą B bez wzbogacania (karta PKN); najmniejsza oznaczalna ilość według karty — 30 mg/m³. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 2,2 mg/m³ (1 ppm) (Dz.U. 2026 poz. 447) — oznaczalność z karty jest ponad trzynaście razy wyższa niż NDS. Norma jest wycofana od 07-07-2015; aktualna dla tej substancji jest PN-Z-04438:2021-07.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — buta-1,3-dien — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04438:2021-07 — u 4, w tym AB 484)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 2,2 mg/m³ (1 ppm) (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 68 wykazu) — poniżej oznaczalności z karty tej normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04014-02:1984

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości butadienu — Oznaczanie butadienu-1,3 na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for butadiene content — Determination of 1,3-butadiene at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Metoda A (z wzbogaceniem próbki) albo metoda B (bez wzbogacania) (karta PKN); kryteriów wyboru NIE PODAJEMY.

2. Pobieranie

   Szczegółów NIE PODAJEMY — karta ich nie opisuje.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie buta-1,3-dienu w mg/m³; porównanie z NDS 2,2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447) — oznaczalność z karty (30 mg/m³) na to nie pozwala.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Buta-1,3-dien — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność z karty (30 mg/m³) jest ponad trzynaście razy wyższa niż NDS 2,2 mg/m³; norma wycofana od 07-07-2015 — aktualna PN-Z-04438:2021-07 ma oznaczalność 0,22 mg/m³

Najczęstsze pytania