🌿 Benzen, toluen, etylobenzen, (m+p)-ksylen i o-ksylen w gazach odlotowych (emisja) — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (kolumny pakowane lub kapilarne); oznaczalność według normy od 2 do 5 µg/m³ przy 30-minutowym pobieraniu próbki; PN-Z-04016-7:1999

Środowisko PN-Z-04016-7

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji par benzenu, toluenu, etylobenzenu, (m+p)-ksylenu i o-oksylenu z gazów odlotowych na węglu aktywnym, a następnie desorpcji za pomocą dwusiarczku węgla i oznaczaniu stężeń poszczególnych badanych związków za pomocą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną z wykorzystaniem kolumn pakowanych lub kapilarnych. Oznaczalność metody dla poszczególnych związków wynosi od 2 mikrogramów/m3 do 5 mikrogramów/m3 przy 30-minutowym pobieraniu próbki. Podano wytyczne dotyczące prowadzenia badań wstępnych” (pisownia „o-oksylenu” jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (13 stron) nie mieliśmy.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04016-7:1999 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 15-07-1999, 13 stron, grupa cenowa G, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 280 Jakości Powietrza, ICS 13.040.40; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04016-7” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę. Arkusze tej serii dla stanowisk pracy (m.in. PN-Z-04016-5:1998 — etylotoluen) opisują osobne wpisy tej bazy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04016-7 stoi w 5 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 26.01.2026 i 08.05.2026) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów (u AB 418 wiersz pobierania obejmuje też emisję z obliczeń, u AB 719 wiersz oznaczania — sumę z obliczeń); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04016-7:1999” — AB 418 (w jednej pozycji obok procedury PB-186), AB 719 — „z wyłączeniem pkt. 8”. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04016-7”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: gazy odlotowe (środowisko ogólne), próbki pobrane na rurki sorpcyjne (AB 719 — z węglem aktywnym). AB 418 — pobieranie próbek do oznaczania benzenu, toluenu, etylobenzenu i ksylenu metodą aspiracyjną z zastosowaniem węgla aktywnego, zawartość i stężenie benzenu, toluenu, etylobenzenu i ksylenu (suma izomerów) metodą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS) z procedurą PB-186, emisja z obliczeń; zakresów kopia nie podaje. AB 719 — zawartość węglowodorów aromatycznych metodą GC-FID: kumen 0,0020–19,0 mg w próbce, styren 0,0022–19,0, benzen 0,0020–10,0, etylobenzen 0,0020–19,0, ksylen (mieszanina izomerów) 0,0060–19,0, toluen 0,0020–19,0, trimetylobenzen (mieszanina izomerów) 0,0021–19,0 mg w próbce, oraz suma węglowodorów aromatycznych z obliczeń.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — zakres substancji: tytuł i karta wymieniają pięć związków (benzen, toluen, etylobenzen, (m+p)-ksylen, o-ksylen), a AB 719 oznacza według tej normy także kumen, styren i trimetylobenzeny — czy norma je obejmuje, z karty nie wynika. Drugie — ksyleny: norma rozróżnia (m+p)-ksylen i o-ksylen, a oba laboratoria podają ksylen jako sumę lub mieszaninę izomerów. Trzecie — technika: karta opisuje GC-FID, a AB 418 oznacza GC-MS według własnej procedury PB-186. Czwarte — przedmiot: to norma emisyjna (gazy odlotowe), więc wyniku nie porównuje się z NDS dla stanowisk pracy; oznaczalność z karty (µg/m³ przy 30-minutowym pobieraniu) dotyczy warunków emisji. Piąte — AB 719 wyłącza punkt 8 normy, którego treści nie znamy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy węgla, strumienia i objętości pobierania, objętości disiarczku węgla, kolumn, warunków chromatografu, obliczeń ani wytycznych badań wstępnych; nie odnosimy wyników do żadnej wartości granicznej emisji.

Zasada metody

Pary benzenu, toluenu, etylobenzenu, (m+p)-ksylenu i o-ksylenu z gazów odlotowych adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje disiarczkiem węgla, a stężenia poszczególnych związków oznacza chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną na kolumnach pakowanych lub kapilarnych (karta PKN). Oznaczalność według karty — od 2 do 5 µg/m³ przy 30-minutowym pobieraniu. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Gazy odlotowe (pomiary emisji) — benzen, toluen, etylobenzen i ksyleny — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów; u AB 719 także kumen, styren i trimetylobenzeny
• Wyznaczanie emisji węglowodorów aromatycznych (u obu laboratoriów emisja lub suma „z obliczeń”); norma nie służy do oceny narażenia na stanowiskach pracy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04016-7:1999

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości benzenu i jego homologów z nasyconym łańcuchem bocznym — Oznaczanie benzenu, toluenu, etylobenzenu, (m+p)-ksylenu i o-ksylenu w gazach odlotowych (emisja) metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for benzene and its homologues with saturated side chain — Determination of benzene, toluene, ethylbenzene, (m+p)-xylene and o-xylene in waste gases (emission) by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Badania wstępne i pobieranie

   Karta wymienia wytyczne badań wstępnych; pary adsorbuje się z gazów odlotowych na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Disiarczkiem węgla (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną, kolumny pakowane lub kapilarne (karta PKN).

4. Wynik

   Stężenia poszczególnych związków w gazach odlotowych; oznaczalność od 2 do 5 µg/m³ przy 30-minutowym pobieraniu (karta PKN).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Benzen i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma emisyjna — nie do oceny narażenia na stanowiskach pracy; AB 719 oznacza według niej także związki spoza tytułu

Najczęstsze pytania