🌿 Bor przyswajalny w glebie mineralnej — spektrofotometria z kurkuminą albo z 1,1′-dwuantrymidem, PN-R-04018

Środowisko PN-R-04018

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono dwa rodzaje metod: metoda spektrofotometryczna z kurkumia i metoda spektrofotometryczna z 1,1'-dwuantrimidem. Pierwsza metoda polega na pomiarze spektrofotometrycznym intensywności pomarańczowo-czerwonego zabarwienia kompleksu kurkuminy z borem w środowisku silnie kwaśnym. Druga metoda polega na reakcji 1,1'-dwuantrymidu z borem w czasie ogrzewania przez 2-4h w temperaturze 70-90 stopni Celsjusza w środowisku kwasu siarkowego i pomiarze intensywności ciemnoniebieskiego zabarwienia kompleksu". Pisownia („kurkumia", „dwuantrimidem" obok „dwuantrymidu") pochodzi z karty. Roztworu, którym wyciąga się bor z gleby, karta nie podaje.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 04-09-2014". Pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 31-03-1993, 3 strony, KT 90 Uprawy Roli i Ogrodnictwa, ICS 13.080.10. Z tej samej serii „Analiza chemiczno-rolnicza gleby" osobne wpisy w tej bazie wiedzy mają normy o przyswajalnym cynku (PN-R-04016), miedzi (PN-R-04017), manganie (PN-R-04019) i żelazie (PN-R-04021). Następcy NIE USTALILIŚMY. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 27 czerwca 1997 r. w sprawie obowiązku stosowania Polskich Norm (Dz.U. 1997 nr 83 poz. 535) wymieniało „PN-93/R-04018 Analiza chemiczno-rolnicza gleby. Oznaczanie zawartości przyswajalnego boru" wśród norm do obowiązkowego stosowania (załącznik, dział 15, klasa 150, poz. 9); w ELI akt ma status „uznany za uchylony", z datą uchylenia 01.01.2003. Obowiązującego przepisu, który powoływałby tę normę, NIE USTALILIŚMY.

WYCIĄG I OCENA — WEDŁUG PUBLIKACJI KRAJOWEJ STACJI CHEMICZNO-ROLNICZEJ. W. Lipiński, „Zasobność gleb Polski w mikroelementy", Studia i Raporty IUNG-PIB 34(8), 2013: w stacjach chemiczno-rolniczych bor w glebach mineralnych oznacza się po ekstrakcji kwasem solnym 1 mol/dm³, kolorymetrycznie; w latach 1965–1983 wyciągano go gorącą wodą (metoda Bergera i Truoga) — tabela 8 publikacji. Ocena zawartości — tabela 1 publikacji („Źródło: PKN, 1993"), mg boru na kg gleby, zależnie od pH w 1 mol/dm³ KCl: przy pH poniżej 4,5 — niska poniżej 0,8, średnia 0,8–2,6, wysoka powyżej 2,6; przy pH 4,6–5,5 — poniżej 1,0, 1,0–3,2, powyżej 3,2; przy pH 5,6–6,5 — poniżej 1,3, 1,3–4,3, powyżej 4,3; przy pH powyżej 6,5 — poniżej 2,2, 2,2–7,2, powyżej 7,2. Autor pisze, że „w przypadku boru i manganu niezbędne jest oznaczenie dodatkowych parametrów, w tym pH". W latach 2009–2012 według tej oceny 74 % gleb przebadanych przez stacje miało zawartość niską, 25 % średnią i 1 % wysoką, wobec 41 %, 41 % i 18 % w latach 1965–1983 (tabela 9 publikacji); najwięcej gleb ubogich w bor — ponad 90 % — w województwie podlaskim.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru R-04018: 13 pozycji u 13 laboratoriów — okręgowych stacji chemiczno-rolniczych. Postaci: „PN-R-04018:1993" z punktami albo bez — 10 laboratoriów; „PN-93/R-04018" — 3 (AB 317, AB 789, AB 921). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-R-04018" i pokaże 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 10; AB 317, AB 789 i AB 921 zostają poza nią. Przedmiot: gleba mineralna — u wszystkich. Technika: metoda spektrofotometryczna — u wszystkich. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie 13 pozycji stoi w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna nie jest zawieszona.

KTÓRA Z DWÓCH METOD. Laboratoria wskazują punkty normy. Punkt 3 (albo wyłączenie punktu 4): AB 284, AB 312, AB 779, AB 787, AB 789 — pięć. Punkt 4 (albo wyłączenie punktu 3): AB 277, AB 317, AB 333, AB 759, AB 921, AB 1172 — sześć. Bez punktów: AB 827, AB 930. Karta wymienia metody w kolejności: kurkuminowa, potem dwuantrymidowa; czy punkty 3 i 4 odpowiadają tej kolejności — NIE USTALILIŚMY, bo tekstu normy nie mieliśmy. W sprawozdaniu sam numer normy nie mówi więc, którą metodą oznaczono bor.

ZAKRESY A GRANICE KLAS. Dolne granice: od 0,2 mg/kg (AB 930) i 0,30 mg/kg (AB 317) do 0,6 mg/kg (AB 333) — u wszystkich poniżej najniższej granicy klasy (0,8 mg/kg). Górne: od 5,0 mg/kg (AB 317, AB 921, AB 1172) do 25 mg/kg (AB 333). Granica zawartości wysokiej przy pH powyżej 6,5 to 7,2 mg/kg — u trzech laboratoriów, których zakres kończy się na 5,0 mg/kg, wynik potwierdzający zasobność wysoką w glebie zasadowej leży poza zakresem akredytacji.

OBOK TEJ NORMY. Bor wprost określony jako przyswajalny mają w glebie poza tą normą wyłącznie procedury własne trzech laboratoriów: AB 779 (PB 09, metoda spektrofotometryczna, w osobnej pozycji obok tej normy), AB 1748 (PB-74, PB-75 i PB-79 — wszystkie z atomową spektrometrią emisyjną ze wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej, ICP-OES, a więc inną techniką niż spektrofotometria z tej normy) i AB 1682 („formy przyswajalne", ICP-OES metodą Mehlich 3, zapis „Procedury badawcze"). Bor w glebie bez określenia formy stoi ponadto w pozycjach wielopierwiastkowych z procedurami własnymi — z ICP-OES u AB 277 (PB 58), AB 312 (PB 30.0), AB 317 (PB.100), AB 333 (PB 52), AB 759 (PB 51), AB 798 (PB 56), AB 1186 (PB 30.0) i AB 1270 (PB-8), z ICP-OES i spektrometrią mas z plazmą (ICP-MS) u AB 696 (PT-LCAW-06) i z ICP-MS u AB 1748 (PB-01); czy to formy przyswajalne, zakresy akredytacji nie mówią. Pozycje z borem oznaczanym według innych norm — PN-EN 16171 z PN-ISO 11466 (AB 213) i PN-EN ISO 11885 w roztworach, w mg/l (AB 213; AB 300 — z serią PN-EN 12457) — oraz bor całkowity (AB 1682) to inne oznaczenia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (3 strony). Nie podajemy masy próbki, roztworu i warunków ekstrakcji według normy, sposobu usuwania substancji przeszkadzających, długości fal pomiaru, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy bor w wyciągu glebowym oznacza się spektrofotometrycznie jedną z dwóch metod: z kurkuminą (pomarańczowo-czerwony kompleks w środowisku silnie kwaśnym) albo z 1,1′-dwuantrymidem (ciemnoniebieski kompleks po 2–4 h ogrzewania w 70–90 °C w kwasie siarkowym). Według publikacji KSChR (2013) wyciąg z gleby mineralnej sporządza się kwasem solnym 1 mol/dm³. Wynik ocenia się tabelą zależną od pH gleby (niska, średnia, wysoka zawartość). Masy próbki, warunków ekstrakcji i długości fal NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Ocena zasobności gleb mineralnych w bor przyswajalny — w zakresach akredytacji 13 okręgowych stacji chemiczno-rolniczych
• Klasyfikacja wymaga pH gleby (w 1 mol/dm³ KCl) — granice klas boru zmieniają się z pH

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-R-04018:1993 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Analiza chemiczno-rolnicza gleby — Oznaczanie zawartości przyswajalnego boru

Title (EN)

Agricultural chemical analysis of soil — Determination of available boron content

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 04-09-2014, bez wskazania następcy (stan karty na 29.09.2026).

2. Wyciąg glebowy

   Według publikacji KSChR — kwas solny 1 mol/dm³ dla gleb mineralnych. Warunków ekstrakcji według normy NIE PODAJEMY.

3. Reakcja barwna

   Metoda kurkuminowa (silnie kwaśne środowisko) albo dwuantrymidowa (2–4 h w 70–90 °C w kwasie siarkowym).

4. Pomiar spektrofotometryczny

   Pomiar intensywności zabarwienia kompleksu; w sprawozdaniu warto wskazać metodę — sam numer normy jej nie mówi.

5. Ocena zawartości

   Wynik w mg/kg ocenia się tabelą zależną od pH gleby — pH trzeba oznaczyć osobno.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas siarkowy i ogrzewanie (2–4 h w 70–90 °C) w metodzie dwuantrymidowej — praca pod wyciągiem, ochrona oczu i rąk
• UWAGA MERYTORYCZNA: bez pH gleby wyniku boru nie da się zaklasyfikować — granice klas zależą od pH

Najczęstsze pytania