🌿 Bisfenol A (2,2-bis(4-hydroksyfenylo)propan) w powietrzu na stanowiskach pracy — wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,107 mg/m³ (840 l powietrza); NDS 2 mg/m³ dla frakcji wdychalnej; PN-Z-04568:2025-06

Środowisko PN-Z-04568

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie bisfenolu A w powietrzu na stanowiskach pracy wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną według krajowej normy z 2025 roku. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04568:2025-06 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04382:2009 (HPLC, 0,2 mg/m³) wycofana 27-10-2025. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pomiary bisfenolu A w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena frakcji wdychalnej wobec NDS 2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 56).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04568:2025-06 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04382:2009 (HPLC, 0,2 mg/m³) wycofana 27-10-2025
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04568:2025-06, wersja polska; publikacja 23-06-2025, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30
  • Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): 0,107 mg/m³ dla 840 l powietrza — około 1/19 NDS

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04568:2025-06 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA: publikacja 23-06-2025, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastępuje” karta nie ma. Wcześniejsza norma dla tej substancji, PN-Z-04382:2009 (filtr z włókna szklanego, ultradźwiękowa ekstrakcja acetonitrylem, HPLC, 0,2 mg/m³), ma etykietę „Wycofana” i datę wycofania 27-10-2025, bez pola „Zastąpiona przez” — karty nie łączą obu norm.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania 2,2-bis(4-hydroksyfenylo)propanu (nr CAS: 80-05-7) w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC) z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie 2,2-bis(4-hydroksyfenylo)propanu, jakie można oznaczać w opisanych w normie warunkach pobierania próbek powietrza i oznaczania, wynosi 0,107 mg/m³ (dla próbki powietrza o objętości 840 l).” Karta nie wymienia frakcji aerozolu.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 56 „2,2-Bis(4-hydroksyfenylo)propan – bisfenol A” [80-05-7]: NDS 2 mg/m³ — frakcja wdychalna (określona według PN-EN 481, objaśnienie 6 wykazu), bez NDSCh; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (0,107 mg/m³) to około 1/19 NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949): badania i pomiary wykonuje się metodami z Polskich Norm, a w ich braku — metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria z § 15; ta norma jest aktualną Polską Normą, przepis nie wymienia jej z nazwy.

PRZEBIEG WEDŁUG PROCEDURY Z 2017 R. (drugie źródło; liczby procedury, nie normy). M. Bonczarowska, S. Brzeźnicki (Instytut Medycyny Pracy w Łodzi), „2,2-Bis(4-hydroksyfenylo)propan – frakcja wdychalna. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy” (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2017, nr 3(93)). Filtr z włókna szklanego umieszcza się w głowicy do pobierania frakcji wdychalnej i przepuszcza 720 l powietrza ze strumieniem 2 l/min; próbki w chłodziarce są trwałe co najmniej 35 dni. Filtr ekstrahuje się acetonitrylem (średnia wydajność ekstrakcji 90 %), a roztwór analizuje HPLC na kolumnie z fazą C18 (przykład: Supelcosil LC-18, 150 × 3 mm, 3 µm), fazą ruchomą acetonitryl : woda (50 : 50) przy 0,3 ml/min i 30 °C, z detekcją UV przy 227 nm albo fluorescencyjną (wzbudzenie 275 nm, emisja 305 nm). Zakres procedury: 0,125–5 mg/m³ dla 720 l powietrza — inna objętość i inna oznaczalność niż na karcie normy z 2025 r. (0,107 mg/m³ dla 840 l).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04568:2025-06 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (8 stron). Karta nie mówi, czy norma pobiera frakcję wdychalną ani jakim filtrem i rozpuszczalnikiem; nie podajemy warunków chromatografu ani danych walidacyjnych normy. Liczby procedury z 2017 r. nie są liczbami normy z 2025 r.

Zasada metody

Frakcję wdychalną aerozolu bisfenolu A zatrzymuje się na filtrze z włókna szklanego, filtr ekstrahuje acetonitrylem, a roztwór analizuje wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofotometryczną albo fluorescencyjną (procedura z 2017 r.; karta normy: HPLC z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną, 0,107 mg/m³ dla 840 l). Wynik porównuje się z NDS 2 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 56).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04382:2009 (HPLC, 0,2 mg/m³) wycofana 27-10-2025
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04568:2025-06, wersja polska; publikacja 23-06-2025, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30
Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty)0,107 mg/m³ dla 840 l powietrza — około 1/19 NDS
Wartość dopuszczalna, wobec której ocenia się wynikNDS 2 mg/m³, frakcja wdychalna, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 56
Pobieranie i analiza (procedura z 2017 r.)filtr z włókna szklanego w głowicy do frakcji wdychalnej; 720 l przy 2 l/min; acetonitryl; HPLC, UV 227 nm albo fluorescencja 275/305 nm; 0,125–5 mg/m³

Norma

Numer normy
PN-Z-04568:2025-06 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 2,2-bis(4-hydroksyfenylo)propanu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną
Title (EN)
Air purity protection — Determination of 2,2-bis(4-hydroxyphenyl)propane at workplaces by high-performance liquid chromatography with spectrophotometric or fluorescence detection

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04568:2025-06 aktualna; PN-Z-04382:2009 wycofana 27-10-2025 (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Procedura z 2017 r.: filtr z włókna szklanego w głowicy do frakcji wdychalnej, 720 l powietrza, 2 l/min; próbki w chłodziarce trwałe co najmniej 35 dni.

  3. Ekstrakcja

    Ekstrakcja filtra acetonitrylem; średnia wydajność 90 % (procedura z 2017 r.).

  4. Analiza chromatograficzna

    HPLC z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną (karta PKN); w procedurze z 2017 r. UV 227 nm albo fluorescencja 275/305 nm.

  5. Wynik i ocena

    Stężenie bisfenolu A w mg/m³ dla frakcji wdychalnej; porównanie z NDS 2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Wysokosprawny chromatograf cieczowy z detektorem spektrofotometrycznym lub fluorescencyjnymTechnika normy według karty PKN; w procedurze z 2017 r. kolumna C18 (np. 150 × 3 mm, 3 µm), UV 227 nm, fluorescencja 275/305 nm—
Głowica do pobierania frakcji wdychalnej z filtrem z włókna szklanego i pompaProcedura z 2017 r.: 720 l powietrza, 2 l/min—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
2,2-Bis(4-hydroksyfenylo)propan — substancja wzorcowa80-05-7Do roztworów wzorcowych (procedura z 2017 r.)
Acetonitryl i woda—Ekstrakcja filtra acetonitrylem i faza ruchoma acetonitryl : woda 50 : 50 (procedura z 2017 r.)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04568:2025-06 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 2,2-bis(4-hydroksyfenylo)propanu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of 2,2-bis(4-hydroxyphenyl)propane at workplaces by high-performance liquid chromatography with spectrophotometric or fluorescence detection”.

Na czym polega ta metoda?

Frakcję wdychalną aerozolu bisfenolu A zatrzymuje się na filtrze z włókna szklanego, filtr ekstrahuje acetonitrylem, a roztwór analizuje wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofotometryczną albo fluorescencyjną (procedura z 2017 r.; karta normy: HPLC z detekcją spektrofotometryczną lub fluorescencyjną, 0,107 mg/m³ dla 840 l).

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04382:2009 (HPLC, 0,2 mg/m³) wycofana 27-10-2025; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04568:2025-06, wersja polska; publikacja 23-06-2025, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): 0,107 mg/m³ dla 840 l powietrza — około 1/19 NDS; Wartość dopuszczalna, wobec której ocenia się wynik: NDS 2 mg/m³, frakcja wdychalna, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 56.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Wysokosprawny chromatograf cieczowy z detektorem spektrofotometrycznym lub fluorescencyjnym, Głowica do pobierania frakcji wdychalnej z filtrem z włókna szklanego i pompa.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pomiary bisfenolu A w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena frakcji wdychalnej wobec NDS 2 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 56).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Wszystkie czynności z substancjami chemicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura z 2017 r.); UWAGA MERYTORYCZNA: NDS bisfenolu A dotyczy frakcji wdychalnej — próbkę pobiera się głowicą do tej frakcji (procedura z 2017 r.); karta normy z 2025 r. frakcji nie wymienia.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04568.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie