⚡ Bezpieczeństwo elektrycznych urządzeń pomiarowych, automatyki i laboratoryjnych — porażenie prądem, zagrożenia mechaniczne, ogień, temperatura, płyny, promieniowanie, gazy i blokady w warunkach normalnych i pojedynczego uszkodzenia; PN-EN 61010-1

Elektronika i EMC PN-EN 61010-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. EN 61010-1:2010 wprowadza bez zmian IEC 61010-1:2010 — część 1 (wymagania ogólne) serii „Wymagania bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych urządzeń pomiarowych, automatyki i laboratoryjnych”; według przedmowy IEC norma ma status grupowej publikacji bezpieczeństwa według przewodnika IEC 104. Układ (spis treści): 1 — zakres i przedmiot (urządzenia objęte i wyłączone, urządzenia komputerowe, aspekty objęte i wyłączone, weryfikacja, normalne i rozszerzone warunki środowiskowe); 4 — badania (kolejność, warunki odniesienia, badania w warunkach pojedynczego uszkodzenia i ich czas); 5 — znakowanie i dokumentacja (także trwałość oznakowania); 6 — ochrona przed porażeniem prądem (wyznaczanie części dostępnych, wartości graniczne w warunkach normalnych i pojedynczego uszkodzenia, środki ochrony, połączenia ochronne, wymagania dla izolacji obwodów sieciowych kategorii przepięciowej II do 300 V i obwodów wtórnych, procedura prób napięciowych z kondycjonowaniem wilgotnościowym, przewody zasilające i odłączanie od zasilania); 7 — zagrożenia mechaniczne (ostre krawędzie, części ruchome, ograniczenie siły i nacisku, szczeliny, stateczność, podnoszenie i przenoszenie, montaż naścienny, części wyrzucane); 8 — odporność na naprężenia mechaniczne (próba statyczna i udarowa obudowy, próba spadku); 9 — ochrona przed rozprzestrzenianiem się ognia (m.in. obwód o ograniczonej energii, ciecze palne, zabezpieczenie nadprądowe); 10 — graniczne temperatury i odporność na ciepło (powierzchnie, uzwojenia, próba wciskania kulki); 11 — płyny (czyszczenie, rozlanie, przelanie, elektrolit, ciśnienie i wyciek); 12 — promieniowanie, także laserowe, oraz ciśnienie akustyczne i ultradźwiękowe; 13 — gazy i substancje, wybuch i implozja; 14 — podzespoły; 15 — blokady; 16 — zagrożenia wynikające z zastosowania (dające się przewidzieć niewłaściwe użycie, ergonomia); 17 — ocena ryzyka. Załączniki: A — układy do pomiaru prądu dotykowego, B — znormalizowane palce probiercze, C — pomiar odstępów izolacyjnych powietrznych i powierzchniowych, D — części, między którymi określa się wymagania dla izolacji, E — obniżanie stopnia zanieczyszczenia, F — badania wyrobu, G — wyciek i rozerwanie przy płynach pod ciśnieniem, H — kwalifikacja powłok ochronnych, I — napięcia między przewodem fazowym a neutralnym, J — ocena ryzyka, K — wymagania dla izolacji nieobjęte pkt 6.7. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 61010-1:2011 (wersja polska) jest po angielsku: „Specifies general safety requirements for electrical equipment intended for professional, industrial process and educational use, any of which may incorporate computing devices, when used under the normal and the extended environmental conditions. Definitions of 40 terms applied in the standard are given” (nasz przekład: określa ogólne wymagania bezpieczeństwa dla urządzeń elektrycznych do użytku profesjonalnego, w procesach przemysłowych i w edukacji, mogących zawierać urządzenia komputerowe, stosowanych w normalnych i rozszerzonych warunkach środowiskowych; podaje definicje 40 terminów).

WYDANIA. IEC 61010-1:2010 (komitet IEC TC 66 „Safety of measuring, control and laboratory equipment”) to wydanie trzecie, które zastąpiło wydanie drugie z 2001 r.; EN 61010-1:2010 zastąpiła EN 61010-1:2001 (dop 2011-07-01, dow 2013-10-01). Zmiany według przedmowy: zakres rozszerzono na wszystkie miejsca użytkowania (zarówno wersje profesjonalne, jak i nieprofesjonalne urządzeń); wymagania dla obwodów testujących i pomiarowych (w tym cały dawny rozdz. 16) przeniesiono do IEC 61010-2-030; wymagania dla izolacji (6.7) napisano od nowa — dodano wymagania dla izolacji stałej i cienkowarstwowej, w 6.7 zostały tylko obwody sieciowe kategorii przepięciowej II do 300 V i obwody wtórne, a pozostałe obwody przeniesiono do nowego załącznika K; dodano wymagania dla zagrożeń mechanicznych (rozdz. 7); graniczne temperatury powierzchni (rozdz. 10) dostosowano do EN 563; wymagania dla promieniowania (rozdz. 12) rozróżniają emisję zamierzoną i niezamierzoną; dodano rozdz. 16 (niewłaściwe użycie, ergonomia), rozdz. 17 i załącznik J (ocena ryzyka), załączniki E, H i I. Egzemplarz IEC zawiera poprawki z maja 2011 i października 2013 oraz arkusz interpretacyjny 1 z lutego 2013. Zmiana EN 61010-1:2010/A1:2019 (tekst IEC 61010-1:2010/AMD1:2016 ze wspólnymi zmianami CENELEC; dop 2019-08-22, dow 2022-02-22) według przedmowy europejskiej (czytanej w słoweńskim wydaniu SIST; nasz przekład): zakres uzupełniono o standardowy akapit grupowych publikacji bezpieczeństwa bez zmiany zakresu urządzeń; symbole są preferowanym sposobem znakowania ostrzeżeń; graniczne napięcia części dostępnych w 6.3 przywrócono do wartości z wydania drugiego; w razie wątpliwości bada się wytrzymałość elektryczną odstępów izolacyjnych w obwodach sieciowych kategorii III i IV; wymóg mocy 500 VA dla aparatury do próby napięciem przemiennym zastąpiono wymogiem utrzymania napięcia probierczego przez cały czas próby (wspólna zmiana do 6.8.3.1: w granicach ±5 % wartości nastawionej); pomiary temperatury (10.4.1) wykonuje się w najmniej korzystnej temperaturze otoczenia z zakresu znamionowego, jeśli jest to warunek mniej korzystny; pkt 11.6 dotyczy teraz urządzeń o znamionowym stopniu ochrony (kod IP) i został przepisany; zmieniono ciśnienia próby hydraulicznej (11.7.2), wymagania dla promieniowania optycznego i dla obwodów ograniczających przepięcia przejściowe (14.8); z załącznika H usunięto próbę odporności na zarysowanie. W katalogu iTeh (odczyt 27.10.2026) EN 61010-1:2010 i EN 61010-1:2010/A1:2019 mają status „Published” i etap „9093 – Decision to confirm – Review Enquiry”, a projekt zmiany EN 61010-1:2010/FprA2:2026 — „Not Published”, etap „5060 – Voting results sent to TC, SR – Formal Approval”.

STATUS (stan karty PKN na 27.10.2026). Karta PN-EN 61010-1:2011 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 03-02-2015, 164 strony, Sektor Elektroniki, KT 69 Bezpieczeństwa Urządzeń Pomiarowych, Sterujących i Sprzętu Laboratoryjnego, „Wprowadza: EN 61010-1:2010 [IDT], IEC 61010-1:2010 [IDT]”, „Dyrektywa: 2014/35/EU”, „Zastępuje: PN-EN 61010-1:2004, PN-EN 61010-1:1999, PN-EN 61010-1:1999/A2:1999” (wersje polskie), ICS 19.080 i 71.040.10; elementy dodatkowe: PN-EN 61010-1:2011/A1:2019-04 i PN-EN 61010-1:2011/AC:2019-06 (wersje polskie). Wyszukiwarka PKN, hasło „61010-1” (27.10.2026): PN-EN 61010-1:2011 i zmiana A1:2019-04 są w wersji polskiej i angielskiej (A1 wprowadza EN 61010-1:2010/A1:2019 i IEC 61010-1:2010/AMD1:2016 [MOD]); wydania 1999, 2002 i 2004 są wycofane.

PRZEPISY. Według przedmowy europejskiej zmiany A1:2019 dokument przygotowano w ramach mandatu Komisji Europejskiej i EFTA i wspiera on wymagania zasadnicze dyrektyw(y) UE; związek opisuje załącznik ZZ, którego nie czytaliśmy. Karta PKN PN-EN 61010-1:2011 podaje przy normie „Dyrektywa: 2014/35/EU”; obecności normy w wykazie norm zharmonizowanych nie sprawdzaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 27.10.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane tego dnia). Numer 61010-1 stoi w 34 rekordach u 7 polskich laboratoriów: AB 904 (28) oraz AB 003, AB 012, AB 044, AB 045, AB 121 i AB 1340 (po 1). Wszystkie 7 aktualnych dokumentów PCA ma normę; żadna pozycja nie jest zawieszona. W AB 904 wspólny wpis dokumentów odniesienia obejmuje w PCA 28 cech na trzech stronach zakresu (w kopii bazy każda cecha to osobny rekord), a w pozostałych laboratoriach jest jedna pozycja zbiorcza „cechy i właściwości dla potrzeb oceny bezpieczeństwa użytkowania” z listą wydań w kolumnie dokumentów — dlatego liczba wystąpień numeru w dokumentach PCA nie odpowiada liczbie rekordów. Zapisy: „PN-EN 61010-1” bez roku (AB 012, zakres elastyczny „E”); „PN-EN 61010-1:2011” z „PN-EN 61010-1:2011/A1:2019-04” (AB 904) i z „/AC:2019-06” oraz pełną listą EN i IEC z poprawkami (AB 003); „PN-EN 61010-1:2011+A1:2019-04” z EN i IEC (AB 044 — „z wyłączeniem p. 12”; AB 121; AB 1340) oraz „PN-EN 61010-1:2011+ A1:2019-04*” z wyłączeniem pkt 11.6, 11.7, 12 i 13 (AB 045). Razem z częścią 1 laboratoria podają części 2: 61010-2-010 (AB 003, AB 045), 61010-2-011, 61010-2-020 i 61010-2-032 (AB 003), PN-EN IEC 61010-2-101:2023-04 z A11:2023-08 (AB 904). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 61010-1”) pokazuje 15 laboratoriów: tych 7 polskich i 8 czeskich (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 27.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 003 — przyrządy pomiarowe, automatyki i urządzenia laboratoryjne: trwałość znakowania, moc do 60 kW, napięcie do 10 kV, prąd do 100 A, ochrona przed dostępem do części czynnych, rezystancja izolacji do 100 MΩ przy 500 V, wytrzymałość elektryczna izolacji do 6 kV, rezystancja obwodu ochronnego prądem do 25 A, siły do 500 N, temperatura do 800 °C, odporność na wysoką temperaturę 125 °C i na żar 950 °C, prąd upływowy do 10 mA, odporność na wilgoć 93 ± 2 % w (20–30) °C, odstępy izolacyjne 150 mm, wymiar liniowy do 2 m, stateczność do 45°. AB 904 (oddział „Poznań Medical”) — 28 cech, m.in. napięcie (0,001–900) V, prąd (0,001–30) A, moc (0,001–9000,0) W i VA, częstotliwość do 300 000 Hz, temperatura części (–20–100) °C i uzwojeń (metoda rezystancyjna), dostępność (palce i piny probiercze), energia resztkowa i rozładowanie pojemnościowe, ciągłość uziemienia prądem min. 25 A (0,001–2,100) Ω i próba dokręcenia (0–11,5) N·m, odstępy izolacyjne, wytrzymałość elektryczna izolacji (0,5–4,0) kV, przewody zasilające (wymiary do 300 mm, siła do 500 N, moment do 0,35 N·m), ograniczenie siły i nacisku do 500 N, stabilność (0–30)° i (0,1–800) N, wytrzymałość uchwytów, mocowań i montażu naściennego, próby statyczna, udarowa i spadku, obwód o ograniczonej energii, odporność na ciepło i próba wciskania kulki, płyny (czyszczenie i odkażanie, oblanie, przelanie), zabezpieczenia przed przegrzaniem, rozprzestrzenianie się ognia, trwałość oznakowania. AB 044 (z wyłączeniem rozdz. 12), AB 121 (także promieniowanie, w tym mikrofalowe i laserowe, oraz ciśnienie akustyczne) i AB 1340 — listy cech według rozdziałów normy; AB 012 i AB 045 — pozycja zbiorcza oceny bezpieczeństwa użytkowania.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — część 1 i części 2: w zakresach norma stoi razem z częściami 2 (2-010, 2-011, 2-020, 2-032, 2-101), a od wydania 2010 obwody testujące i pomiarowe ma osobna część IEC 61010-2-030 (przedmowa); wynik według samej części 1 nie mówi, czy urządzenie spełnia właściwą dla niego część 2. Drugie — wyłączenia: AB 044 nie ma w zakresie rozdz. 12 (promieniowanie), a AB 045 — pkt 11.6, 11.7 i rozdz. 12 i 13; sprawozdanie z takiego laboratorium nie obejmuje tych zagrożeń. Trzecie — wydanie: z A1:2019 albo bez niej. Zmiana przywróciła inne graniczne napięcia części dostępnych (6.3), zmieniła warunek pomiaru temperatury (10.4.1), pkt 11.6, ciśnienia próby hydraulicznej (11.7.2) i wymagania dla obwodów ograniczających przepięcia (14.8); termin wycofania norm krajowych sprzecznych z A1 (dow) to 2022-02-22. Czwarte — próba napięciowa: po A1 aparatura musi utrzymać napięcie probiercze w granicach ±5 % przez cały czas próby (6.8.3.1); sama moc 500 VA już nie wystarcza. Piąte — dwa stany urządzenia: wartości graniczne części dostępnych określa się osobno dla warunków normalnych (6.3.1) i pojedynczego uszkodzenia (6.3.2), a próby uszkodzeniowe mają własne zasady i czas trwania (4.4).

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytaliśmy spisy treści, przedmowy EN i IEC do wydania 2010, przedmowę europejską do A1:2019 (wersja słoweńska) i początek załącznika ZA. Nie podajemy tekstu zakresu (1.1–1.4) poza polem „Zakres” karty PKN, wartości granicznych napięć, prądów i temperatur, odstępów izolacyjnych, napięć probierczych, przebiegu prób ani wymagań dla podzespołów.

Zasada metody

Urządzenie bada się w warunkach odniesienia, w stanie normalnym i w warunkach pojedynczego uszkodzenia (EN 61010-1:2010, rozdz. 4): sprawdza się oznakowanie i dokumentację, wyznacza części dostępne palcami probierczymi i porównuje napięcia, prądy dotykowe i ładunki z wartościami granicznymi, mierzy odstępy izolacyjne i wykonuje próby napięciowe po kondycjonowaniu wilgotnościowym, a także próby mechaniczne (stateczność, siły, udary, spadek), cieplne (temperatury, uzwojenia, wciskanie kulki), ogniowe, z płynami, promieniowaniem i blokadami (rozdz. 5–15, zał. A–C).

Zastosowania

• Elektryczne urządzenia pomiarowe, urządzenia automatyki i laboratoryjne — wymagania ogólne bezpieczeństwa, wersje profesjonalne i nieprofesjonalne (EN 61010-1:2010, przedmowa)
• Ocena bezpieczeństwa użytkowania razem z częściami 2 serii 61010 (np. 2-010, 2-011, 2-020, 2-032, 2-101) — w zakresach akredytacji
• Badania w warunkach normalnych i pojedynczego uszkodzenia, badania wyrobu (zał. F), ocena ryzyka (rozdz. 17, zał. J)
• W zakresach akredytacji: 7 polskich laboratoriów; napięcia do 10 kV, wytrzymałość elektryczna do 6 kV, obwód ochronny prądem do 25 A, temperatury do 800 °C

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 61010-1:2011 (wersja polska i wersja angielska; wprowadza EN 61010-1:2010 i IEC 61010-1:2010 [IDT]) ze zmianą PN-EN 61010-1:2011/A1:2019-04 i poprawką /AC:2019-06

Tytuł (PL)

Wymagania bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych przyrządów pomiarowych, automatyki i urządzeń laboratoryjnych — Część 1: Wymagania ogólne

Title (EN)

Safety requirements for electrical equipment for measurement, control, and laboratory use — Part 1: General requirements

Procedura krok po kroku

1. Zakres i dokumentacja

   Ustalenie, czy urządzenie mieści się w zakresie części 1 i która część 2 go dotyczy; sprawdzenie znakowania i dokumentacji (rozdz. 1, 5).

2. Warunki odniesienia

   Warunki środowiskowe i stan urządzenia według 4.3; kolejność badań według 4.2.

3. Ochrona przed porażeniem

   Części dostępne (palce probiercze), wartości graniczne w stanie normalnym i pojedynczego uszkodzenia, połączenia ochronne, odstępy izolacyjne, próby napięciowe po kondycjonowaniu wilgotnościowym (rozdz. 6). Wartości NIE PODAJEMY.

4. Pozostałe zagrożenia

   Mechaniczne, odporność na naprężenia, ogień, temperatury i ciepło, płyny, promieniowanie, gazy, wybuch i implozja, podzespoły, blokady (rozdz. 7–15). Przebiegu NIE PODAJEMY.

5. Uszkodzenia i wynik

   Badania w warunkach pojedynczego uszkodzenia i zgodność po nich (4.4), ocena ryzyka (rozdz. 17); wydanie normy z A1 albo bez niej w sprawozdaniu. PN-EN 61010-1:2011 — aktualna razem z A1:2019-04 i AC:2019-06 (stan karty PKN na 27.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: zakres akredytacji może wyłączać część normy (np. rozdz. 12 albo pkt 11.6, 11.7 i rozdz. 12–13) — sprawozdanie nie obejmuje wtedy tych zagrożeń
• UWAGA MERYTORYCZNA: część 1 stosuje się razem z właściwą częścią 2 serii 61010; obwody testujące i pomiarowe ma od 2010 r. część 2-030

Najczęstsze pytania