🏗️ Betonowe płyty brukowe — wytrzymałość na zginanie i obciążenie niszczące, nasiąkliwość, mrozoodporność z solą odladzającą, ścieralność, śliskość i wymiary według załączników normy wyrobu; PN-EN 1339

Budownictwo PN-EN 1339:

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Norma wyrobu: określa materiały, właściwości, wymagania i metody badań niezbrojonych płyt brukowych z betonu na spoiwie cementowym i elementów uzupełniających, stosowanych na nawierzchniach z ruchem i na pokryciach dachowych (EN 1339:2003, rozdz. 1). Nie obejmuje płyt przepuszczalnych ani wyczuwalności dotykowej i widoczności; przy regularnym używaniu opon z kolcami potrzebne bywają wymagania dodatkowe. Płyta brukowa to element, którego długość całkowita nie przekracza 1 m, a stosunek długości całkowitej do grubości jest większy niż cztery (definicja 3.2; warunki nie dotyczą elementów uzupełniających). Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 1339:2005, w całości: „W niniejszej normie podano materiały, właściwości, wymagania i metody badań płyt brukowych i elementów uzupełniających z niezbrojonego betonu na spoiwach cementowych. Uwzględniono prefabrykowane betonowe płyty brukowe i elementy uzupełniające, przeznaczone do stosowania na obszarach nawierzchni dla ruchu pieszego oraz jako nawierzchnie dachowe. Podano 21 terminów i definicji” (na karcie bez kropki na końcu). Karta zawęża zastosowanie do nawierzchni „dla ruchu pieszego”, a tekst EN 1339:2003 mówi o nawierzchniach z ruchem („trafficked paved areas”) bez takiego zawężenia — rozstrzyga tekst normy.

METODY SĄ W ZAŁĄCZNIKACH NORMATYWNYCH (spis treści EN 1339:2003). B — odbiór dostarczonej partii; C — wymiary pojedynczej płyty; D — mrozoodporność z udziałem soli odladzającej; E — całkowita nasiąkliwość; F — wytrzymałość na zginanie i obciążenie niszczące; G — ścieralność szeroką tarczą ścierną; H — ścieralność metodą Böhmego; I — wartość odporności na poślizg powierzchni niepolerowanej (USRV); J — wygląd. Te same litery mają normy o kostce brukowej (PN-EN 1338) i o krawężnikach (PN-EN 1340), opisane w osobnych wpisach tej bazy; załącznik F jest w każdej inny.

WYMAGANIA Z PRZECZYTANEGO TEKSTU (EN 1339:2003, rozdz. 5, do pkt 5.3.5.3). Warstwa licowa co najmniej 4 mm na powierzchni deklarowanej jako licowa (według załącznika C); krawędź opisana jako prosta może być sfazowana albo zaokrąglona najwyżej o 2 mm, większe ścięcie to faza deklarowana przez producenta. • Odchyłki wymiarów (tablica 1, długość / szerokość / grubość): klasa 1 (N) — ± 5 / ± 5 / ± 3 mm; klasa 2 (P) — przy wymiarze płyty „< 600” mm ± 2 / ± 2 / ± 3, „> 600” mm ± 3 / ± 3 / ± 3; klasa 3 (R) — ± 2 / ± 2 / ± 2. Pod tablicą: różnica dwóch dowolnych pomiarów długości, szerokości i grubości jednej płyty „< 3 mm” (zapisy znaków „<” i „>” jak w tekście fragmentu). • Różnica przekątnych, gdy przekątna przekracza 300 mm (tablica 2): klasa 1 (J) 5 mm przy przekątnej „< 850” mm i 8 mm przy „> 850”; klasa 2 (K) 3 i 6 mm; klasa 3 (L) 2 i 4 mm. • Płaskość i wygięcie licowej powierzchni płaskiej, gdy największy wymiar przekracza 300 mm (tablica 3, wypukłość / wklęsłość): przyrząd 300 mm — 1,5 / 1,0 mm; 400 mm — 2,0 / 1,5; 500 mm — 2,5 / 1,5; 800 mm — 4,0 / 2,5. • Odporność na warunki atmosferyczne (5.3.2): badanie mrozoodporności według załącznika D albo nasiąkliwości według załącznika E, z kryteriami zgodności z 6.3.8.2. Tablica 4.1: klasa 1 (A) — bez badania, klasa 2 (B) — nasiąkliwość „≤ 6 as a mean” (% masy). Tablica 4.2: klasa 3 (D) — ubytek masy po badaniu zamrażania z solą ≤ 1,0 kg/m² jako średnia, żadna wartość pojedyncza > 1,5 kg/m². Wymagania tablicy 4.2 stosuje się, gdzie występują warunki szczególne, np. częsty kontakt z solą odladzającą przy mrozie; zalecenia klas mogą być ustalane krajowo. • Wytrzymałość na zginanie (5.3.3): badanie według załącznika F z kryteriami 6.3.8.3; wytrzymałość charakterystyczna nie mniejsza niż wartość klasy i żaden pojedynczy wynik poniżej wartości minimalnej (tablica 5): klasa 1 (S) 3,5 / 2,8 MPa, klasa 2 (T) 4,0 / 3,2 MPa, klasa 3 (U) 5,0 / 4,0 MPa. Elementów uzupełniających się nie bada — mają klasę płyt standardowych, jeżeli mają co najmniej taką samą wytrzymałość betonu. • Ścieralność (5.3.4): szeroka tarcza ścierna (załącznik G) jest badaniem odniesienia, metoda Böhmego (załącznik H) — alternatywą; żaden pojedynczy wynik nie może przekroczyć wartości wymaganej (tablica 6): klasa 1 (F) bez badania; klasa 2 (G) < 26 mm albo < 26 000 mm³/5000 mm²; klasa 3 (H) < 23 mm albo < 20 000 mm³/5000 mm²; klasa 4 (I) < 20 mm albo < 18 000 mm³/5000 mm². • Śliskość (5.3.5): płyty mają zadowalającą odporność na poślizg, jeżeli cała powierzchnia licowa nie została zeszlifowana albo wypolerowana do bardzo gładkiej; gdy w wyjątkowym przypadku wartość jest wymagana — badanie według załącznika I i deklaracja wartości minimalnej. Powierzchnia z żebrami albo rowkami uniemożliwiającymi badanie wahadłem uważa się za spełniającą wymagania bez badania; płytę za małą bada się na większej płycie o tym samym wykończeniu. Spis treści wymienia też pkt 5.3.6 „Breaking load” (obciążenie niszczące) — tego punktu fragment już nie obejmuje.

POPRAWKA EN 1339:2003/AC:2006 (pełny tekst poprawki, w mocy od 17.05.2006). Najważniejsza zmiana: w drugim wierszu tablicy 4.1 skreślone wyrazy „as a mean”, czyli po poprawce nasiąkliwość klasy 2 (B) ≤ 6 % dotyczy każdego wyniku, a nie średniej. Poprawka zmienia też 5.3.1 (element uzupełniający, którego nie da się zbadać według normy, uważa się za zgodny z normą, jeżeli ma co najmniej taką samą jakość betonu jak płyty zgodne z normą), tablicę 9 i 6.3.8.1, w E.4.1 zastępuje „2 000” przez „0,2”, w F.3 skreśla trzecią kreskę wyliczenia, w K.3 dopisuje „n = 2” i „q2 = 0,6” oraz zmienia „n = 1” na „n = 16”, a także usuwa z C.2.2, C.3.2, C.4.2 i C.5.2 zdania o sprawdzaniu zgodności.

STATUS (stan karty PKN na 10.10.2026). Karta PN-EN 1339:2005 (wersja polska) bez etykiety wycofania: tytuł „Betonowe płyty brukowe -- Wymagania i metody badań”, publikacja 30-03-2005, 74 strony, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 195 Prefabrykatów z Betonu, „Zastępuje: PN-EN 1339:2004 - wersja angielska”, „Wprowadza: EN 1339:2003 [IDT]”, ICS 93.080.20 i 91.100.30; w polu „Elementy dodatkowe” — PN-EN 1339:2005/AC:2007 (wersja polska). Wyszukiwarka PKN, hasło „EN 1339” (10.10.2026): z numerem 1339 dwie karty — PN-EN 1339:2005 i wycofana, zastąpiona przez nią PN-EN 1339:2004 (wersja angielska). W katalogu iTeh (odczyt 10.10.2026) EN 1339:2003 ma status „Published”, ostatni etap przeglądu okresowego CEN — „9093 – Decision to confirm” z datą 07.10.2026.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 10.10.2026 i aktualne dokumenty PCA odczytane 10.10.2026). Numer 1339 stoi w 40 rekordach u 10 laboratoriów; we wszystkich 10 aktualnych dokumentach PCA norma jest, żadna pozycja nie jest zawieszona. Najczęstsze zapisy: „PN-EN 1339:2005/AC:2007” (12 rekordów), „PN-EN 1339:2005” (6), „PN-EN 1339:2005+AC:2007” (2), obok nich zapisy z numerem załącznika albo bez roku. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisu „PN-EN 1339:” (z dwukropkiem) i pokazuje 6 laboratoriów: AB 535, AB 536, AB 619, AB 1344, AB 1658, AB 1669. Bez dwukropka pokazywałaby 19, w tym dziewięć laboratoriów wyłącznie z normami PN-EN 13398 i PN-EN 13399 (nawrót sprężysty i stabilność magazynowania asfaltów modyfikowanych). Za to cztery laboratoria piszą numer bez dwukropka i w zakładce ich nie ma: AB 011 („PN-EN 1339, załącznik C” itd., w jednej komórce z PN-EN 1338 i PN-EN 1340), AB 023 („PN-EN 1339 zał. E”), AB 054 („PN-EN 1339 Załącznik D”) i AB 937 („PN-EN 1339”). Rozbieżność kopii z PCA: AB 023 ma w dokumencie PCA także pozycję „Płyty chodnikowe E — Nośność i wytrzymałość na zginanie — PN-EN 1339”, której w kopii bazy nie ma.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia i dokumenty PCA). Nasiąkliwość — 9 laboratoriów (AB 011, AB 023 w zakresie 0,0–20 %, AB 535, AB 536, AB 619, AB 937, AB 1344, AB 1658, AB 1669). Wytrzymałość na zginanie — 7, w tym trzy z obciążeniem niszczącym (AB 011, AB 023 w zakresie siły 1–100 kN, AB 054) i cztery tylko zginanie (AB 619 w zakresie siły 3–150 kN, AB 1344 5–200 kN, AB 1658 3–150 kN, AB 1669 1–100 kN). Mrozoodporność z udziałem soli odladzającej — 7 (AB 011, AB 023 jako „odporność na warunki atmosferyczne” z załącznikiem D, AB 054, AB 535, AB 619, AB 1344, AB 1669). Ścieralność — 6 (AB 011 szeroką tarczą; AB 023 szeroką tarczą 5–30 mm i tarczą Böhmego 3000–35 000 mm³/5000 mm²; AB 536 „środek pasa ścierania promień r = 220 mm”; AB 619, AB 1344, AB 1669). Wymiary — 5 (AB 011, AB 619, AB 1344, AB 1658, AB 1669); odporność na poślizg — 3 (AB 011 jako USRV, AB 054, AB 1344); wygląd — 2 (AB 011, AB 619).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — nasiąkliwość po poprawce: wydanie z 2003 r. wymagało dla klasy 2 (B) ≤ 6 % „jako wartość średnia”, poprawka AC:2006 te wyrazy skreśla; seria ze średnią 5,8 % i jednym wynikiem 6,3 % spełnia brzmienie sprzed poprawki, a nie spełnia brzmienia po niej (przykład liczbowy nasz). Drugie — ścieralność: granica jest wartością, której nie przekracza ŻADEN wynik pojedynczy, a porównywać można tylko z kolumną metody, którą wykonano (milimetry dla szerokiej tarczy, mm³/5000 mm² dla Böhmego). Trzecie — zginanie: wymaganie ma dwie części, wytrzymałość charakterystyczną klasy i minimum dla każdego wyniku (np. klasa T: 4,0 i 3,2 MPa); spełnienie jednej nie wystarcza. Czwarte — wymiary płyty decydują o tym, które tablice w ogóle obowiązują: różnicę przekątnych sprawdza się przy przekątnej ponad 300 mm, płaskość — przy największym wymiarze ponad 300 mm i tylko dla powierzchni zamierzonej jako płaska.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytaliśmy fragment normy do pkt 5.3.5.3 ze spisem treści i pełny tekst poprawki AC:2006. Nie podajemy klas obciążenia niszczącego (pkt 5.3.6), wymagań wyglądu i tekstury (5.4), kryteriów zgodności z rozdziału 6 ani przebiegu badań z załączników B–J (liczby płyt, przygotowania i kondycjonowania, rozstawu podpór i prędkości obciążania, roztworu soli i liczby cykli, parametrów tarcz i materiału ściernego, wzorów).

Zasada metody

Płytę bada się kilkoma niezależnymi badaniami według załączników normatywnych PN-EN 1339 i przypisuje do klas z rozdziału 5: wymiary według C (tablice 1–3), mrozoodporność z solą odladzającą według D albo nasiąkliwość według E (tablice 4.1 i 4.2), wytrzymałość na zginanie i obciążenie niszczące według F (tablica 5: wytrzymałość charakterystyczna i minimum pojedynczego wyniku), ścieralność szeroką tarczą według G — badanie odniesienia — albo metodą Böhmego według H (tablica 6), śliskość według I i wygląd według J (EN 1339:2003 z poprawką AC:2006). Przebiegu badań w załącznikach NIE PODAJEMY.

Zastosowania

• Betonowe płyty brukowe i elementy uzupełniające na nawierzchnie z ruchem i pokrycia dachowe (EN 1339:2003, rozdz. 1); bez płyt przepuszczalnych
• Badanie typu, zakładowa kontrola produkcji, odbiór dostarczonej partii (załącznik B) i deklarowanie klas wyrobu
• W zakresach akredytacji: 10 laboratoriów; nasiąkliwość — 9, zginanie — 7, mrozoodporność z solą — 7, ścieralność — 6, wymiary — 5, odporność na poślizg — 3, wygląd — 2

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1339:2005 + PN-EN 1339:2005/AC:2007 (wersja polska; wprowadza EN 1339:2003 [IDT])

Tytuł (PL)

Betonowe płyty brukowe — Wymagania i metody badań

Title (EN)

Concrete paving flags — Requirements and test methods

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbek

   Odbiór dostarczonej partii — według załącznika B; badanie typu i zakładowa kontrola produkcji — według rozdziału 6. Liczb płyt NIE PODAJEMY.

2. Wymiary

   Według załącznika C; ocena według tablicy 1 (odchyłki), tablicy 2 (przekątne ponad 300 mm) i tablicy 3 (płaskość przy wymiarze ponad 300 mm, tylko dla powierzchni płaskiej).

3. Odporność na warunki atmosferyczne

   Nasiąkliwość według załącznika E (klasa 2: ≤ 6 % każdy wynik — poprawka AC:2006) albo mrozoodporność z solą według załącznika D (klasa 3: ≤ 1,0 kg/m² średnio, pojedynczo ≤ 1,5).

4. Wytrzymałość na zginanie i obciążenie niszczące

   Według załącznika F; wytrzymałość charakterystyczna i minimum pojedynczego wyniku z tablicy 5. Obciążania i wzorów NIE PODAJEMY.

5. Ścieralność, śliskość, wygląd

   Szeroka tarcza ścierna (G, badanie odniesienia) albo Böhme (H) — tablica 6; USRV według I, gdy wymagana; wygląd według J.

6. Sprawozdanie

   Klasy i wyniki według sprawozdań z załączników; przy powołaniu podać wydanie razem z poprawką AC. PN-EN 1339:2005 z AC:2007 aktualna (stan karty PKN na 10.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Płyty są ciężkie — przy przenoszeniu i ustawianiu w maszynie stosować sprzęt do podnoszenia i obuwie ochronne
• Cięcie próbek i badanie ścieralności wytwarzają pył — ochrona dróg oddechowych i oczu
• UWAGA MERYTORYCZNA: po poprawce AC:2006 granica nasiąkliwości klasy 2 dotyczy każdego wyniku, nie średniej

Najczęstsze pytania