🔥 Benzyny lotnicze i silnikowe (gotowe) — stabilność oksydacyjna metodą okresu indukcyjnego: 50 ml próbki w bombie ciśnieniowej z tlenem 690–705 kPa, kąpiel wrzącej wody 98–102 °C, czas do punktu załamania krzywej ciśnienia (spadek dokładnie 14 kPa w 15 min), przeliczenie na 100 °C, wynik w minutach; PN-EN ISO 7536

Petrochemia PN-EN ISO 7536

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie stabilności benzyn lotniczych i silnikowych (wyłącznie gotowych) w warunkach przyspieszonego utleniania. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7536:2011 (wersja polska; wprowadza EN ISO 7536:1996 i ISO 7536:1994 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 11.11.2026): 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 1 czeskie laboratorium. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Benzyny lotnicze i silnikowe — wyłącznie gotowe produkty (ISO 7536:1994, 1.1), Wskaźnik skłonności benzyny do tworzenia żywic w czasie przechowywania — z zastrzeżeniem, że zależność bywa różna (1.3), Nie dla pojedynczych komponentów benzyn, zwłaszcza z dużym udziałem niskowrzących związków nienasyconych — ryzyko wybuchu (1.2).

W skrócie

  • Norma: PN-EN ISO 7536:2011 (wersja polska; wprowadza EN ISO 7536:1996 i ISO 7536:1994 [IDT])
  • Kategoria: Petrochemia
  • Kroków procedury: 5
  • STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-EN ISO 7536:2011 aktualna (wersja polska, publikacja 23-04-2013); zastąpiła PN-ISO 7536:1997; ISO 7536:1994 potwierdzona (iTeh, etap 9093)
  • Próbka — warunek (7.1): 50 ml ± 1 ml; bomba i benzyna w 15–25 °C
  • Tlen — warunek (4.4, 7.1): czystość ≥ 99 %, bardzo suchy; napełnienie do 690–705 kPa, przepłukanie z wypuszczaniem ≤ 350 kPa/min

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 7536:1994 norma określa metodę oznaczania stabilności benzyn lotniczych i silnikowych, wyłącznie w postaci gotowej, w warunkach przyspieszonego utleniania, przez pomiar okresu indukcyjnego do punktu załamania w aparacie z bombą ciśnieniową (1.1). Metoda nie jest przeznaczona do oznaczania stabilności pojedynczych komponentów benzyn, zwłaszcza o dużym udziale niskowrzących związków nienasyconych, bo mogą one wywołać wybuch w aparacie; dlatego zestaw bomby ma membranę bezpieczeństwa (1.2). Okres indukcyjny może służyć jako wskaźnik skłonności benzyny do tworzenia żywic w czasie przechowywania, ale ta zależność może się wyraźnie różnić w różnych warunkach przechowywania i dla różnych benzyn (1.3). Pole „Zakres” karty PKN PN-EN ISO 7536:2011 przytacza ten sam tekst w wersji polskiej („… przez pomiar okresu indukcyjnego od rozpoczęcia próby do punktu załamania, prowadzony w urządzeniu wyposażonym w bombę ciśnieniową. Metoda przeznaczona jest wyłącznie do badania gotowych produktów …”).

WEDŁUG TEKSTU ISO 7536:1994 — DEFINICJE, ODCZYNNIKI, APARATURA, PRZEBIEG, OBLICZENIA, PRECYZJA (przedmowa, rozdz. 1–11). Normę przygotował komitet ISO/TC 28 (Przetwory naftowe i środki smarowe); wydanie pierwsze 1994-08-01; załączniki A i B są normatywne. Definicje (rozdz. 2): punkt załamania — punkt krzywej ciśnienie–czas, przed którym występuje spadek ciśnienia dokładnie 14 kPa w ciągu 15 min, a po którym spadek nie mniejszy niż 14 kPa w 15 min; okres indukcyjny — czas od umieszczenia bomby w kąpieli do punktu załamania w 100 °C. Zasada (rozdz. 3): próbkę utlenia się w bombie ciśnieniowej napełnionej w 15–25 °C tlenem pod ciśnieniem 690 kPa i ogrzewanej w 98–102 °C; ciśnienie odczytuje się w ustalonych odstępach albo rejestruje w sposób ciągły do punktu załamania; z okresu w temperaturze badania oblicza się okres indukcyjny w 100 °C. Odczynniki (rozdz. 4): toluen i aceton o czystości co najmniej 99 %; rozpuszczalnik żywic — mieszanina równych objętości toluenu i acetonu; tlen handlowy bardzo suchy, o czystości nie mniejszej niż 99 %; detergentowy roztwór myjący, który oczyszcza naczynia równie dobrze jak 6-godzinne zanurzenie w świeżej mieszaninie chromowej (rodzaj detergentu i warunki ustala laboratorium). Aparatura (rozdz. 5): bomba ciśnieniowa ze stali odpornej na korozję, o wymiarach wewnętrznych wg rysunku 1, z wypolerowanym wnętrzem, przystosowana do ciśnienia roboczego 1 240 kPa w 100 °C, o wytrzymałości co najmniej jak bomba ze stali stopowej z 18 % chromu i 8 % niklu (materiał wg załącznika A); zamknięcie szczelne przy napełnieniu tlenem 690 kPa w 15–25 °C i zanurzeniu w kąpieli 100 °C; uszczelka — przechodzi próbę, jeśli bomba bez benzyny, z tlenem 690 kPa, w kąpieli 100 °C ± 1,0 °C nie traci więcej niż 14 kPa od maksimum w ciągu 24 h; szklane naczynie na próbkę z przykrywką (rysunek 2); trzon bomby z prętem wypełniającym i okrągłą płytą o średnicy 89 mm zamykającą kąpiel; membrana bezpieczeństwa ze stali nierdzewnej pękająca przy ciśnieniu większym niż 1 530 kPa ± 10 %; zawór iglicowy; manometr wskazujący lub rejestrujący, do co najmniej 1 380 kPa, z działką 35 kPa lub mniejszą i dokładnością 1 % zakresu lub lepszą — połowa zakresu skali między 690 kPa a 1 380 kPa ma mieć co najmniej 25 mm długości łuku; łączna objętość przewodów, połączeń i trzonu z prętem nie większa niż 30 ml; kąpiel wodna co najmniej 18 l na jedną bombę i 8 l na każdą kolejną, głębokość wody nie mniejsza niż 290 mm, wierzch pokrywy bomby co najmniej 50 mm pod powierzchnią, intensywnie wrząca, z chłodnicą; termometr o zakresie 95–103 °C (załącznik B); szczypce ze stali odpornej na korozję. Przygotowanie (rozdz. 6): naczynie myje się rozpuszczalnikiem żywic, płucze wodą, zanurza w gorącym roztworze detergentu, dalej dotyka tylko szczypcami, płucze wodą wodociągową i destylowaną i suszy w 100–150 °C co najmniej 1 h; bombę, trzon, pręt i zawór oczyszcza się rozpuszczalnikiem żywic; bomba i przewody mają być suche. Przebieg (rozdz. 7): bombę i benzynę doprowadza się do 15–25 °C; do naczynia w bombie wlewa się 50 ml ± 1 ml próbki, przykrywa, zamyka bombę i wprowadza tlen do 690–705 kPa; tlen wypuszcza się powoli (nie szybciej niż 350 kPa/min), by usunąć powietrze, i ponownie napełnia do 690–705 kPa; początkowy szybki spadek (zwykle nie większy niż 40 kPa) wynika z rozpuszczania tlenu w próbce; jeśli spadek nie przekracza 7,0 kPa w 10 min, przyjmuje się brak nieszczelności. Bombę umieszcza się w intensywnie wrzącej kąpieli i notuje czas zanurzenia; temperatura kąpieli 98–102 °C, odczytywana do 0,1 °C, średnia — temperatura badania; zapis ciśnienia ciągły albo odczyty co 15 min lub częściej. Jeśli w pierwszych 30 min wystąpi przeciek (stały spadek wyraźnie większy niż 14 kPa w 15 min), badanie się odrzuca. Badanie prowadzi się do punktu załamania; liczba minut od zanurzenia do punktu załamania to obserwowany okres indukcyjny w temperaturze badania. Przy stale obniżonym ciśnieniu atmosferycznym wolno dodać do wody cieczy o wyższej temperaturze wrzenia, np. glikolu etylenowego, aby utrzymać ok. 100 °C (uwaga 4). Po badaniu bombę chłodzi się zimną wodą wodociągową i powoli (nie szybciej niż 350 kPa/min) wypuszcza gaz. Obliczenia (rozdz. 8): okres indukcyjny w 100 °C, w minutach — gdy temperatura badania jest wyższa niż 100 °C: IP100 = (IPt)[1 + 0,101 (Ta − 100)]; gdy niższa: IP100 = (IPt)/[1 + 0,101 (100 − Tb)], gdzie IPt — obserwowany okres indukcyjny w temperaturze badania (min), Ta i Tb — temperatura badania powyżej i poniżej 100 °C. Wynik (rozdz. 9): IP100 do pełnej minuty. Precyzja (rozdz. 10): powtarzalność — różnica kolejnych wyników tego samego wykonawcy odbiega od średniej o więcej niż 5 % tylko w jednym przypadku na dwadzieścia; odtwarzalność — o więcej niż 10 % tylko w jednym przypadku na dwadzieścia; precyzję wyznaczono na aparaturze bez membrany bezpieczeństwa (uwaga 5 — wpływ membrany prawdopodobnie minimalny). Sprawozdanie (rozdz. 11): identyfikacja produktu, odniesienie do normy, wynik, odstępstwa, data.

STATUS (stan kart PKN na 11.11.2026). Karta PN-EN ISO 7536:2011 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 23-04-2013, 16 stron, KT 222 Przetworów Naftowych oraz Produktów Podobnych Pochodzenia Biologicznego i Syntetycznego, „Wprowadza: EN ISO 7536:1996 [IDT], ISO 7536:1994 [IDT]”, „Zastępuje: PN-ISO 7536:1997 - wersja polska”, ICS 75.160.20. W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 7536”, 11.11.2026) są karty PN-EN ISO 7536:2011 w wersji polskiej i angielskiej oraz PN-ISO 7536:1997 (wycofana 05-08-2011, zastąpiona przez PN-EN ISO 7536:2011). Katalog iTeh (odczyt 11.11.2026): ISO 7536:1994 — etap „9093 – International Standard confirmed”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 11.11.2026). Zapis ISO 7536 stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: AB 079, AB 297 i AB 484 („PN-EN ISO 7536:2011”), AB 009 i AB 387 („PN-EN ISO 7536”); wszystkie z techniką „Metoda okresu indukcyjnego”. Poza polskimi — 1 rekord czeskiego laboratorium 1152.1 (procedura SOP 114 powołująca ČSN EN ISO 7536; E-85). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z bazą.

CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). Benzyna bezołowiowa (AB 079, AB 484 — także „inne przetwory naftowe: frakcje i/lub produkty naftowe o zakresie temperatur wrzenia”), benzyna bezołowiowa, benzyna lotnicza i benzyna bezołowiowa z bioetanolem (AB 297), benzyna bezołowiowa i biowęglowodory ciekłe do silników z zapłonem iskrowym (AB 009), paliwa ciekłe (AB 387) — odporność na utlenianie / stabilność oksydacyjna. Norma wyłącza pojedyncze komponenty benzyn (1.2) — frakcje naftowe badane przez AB 484 tekst normy tej metody nie obejmuje wprost.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Próbka i napełnienie: bomba i benzyna poza 15–25 °C; pominięte przepłukanie tlenem (usunięcie powietrza); niesprawdzona szczelność — próg 7,0 kPa w 10 min, a w pierwszych 30 min stały spadek wyraźnie ponad 14 kPa w 15 min oznacza odrzucenie badania. Kąpiel: nie wrze intensywnie albo temperatura wychodzi poza 98–102 °C; temperatura badania to średnia odczytów, a nie nastawa. Punkt załamania: wymaga spadku dokładnie 14 kPa w 15 min przed nim i nie mniej niż 14 kPa w 15 min po nim — odczyty rzadsze niż co 15 min mogą go przesunąć. Obliczenie: wzór zależy od tego, czy temperatura badania była powyżej czy poniżej 100 °C; pominięcie przeliczenia daje okres w temperaturze badania, nie w 100 °C. Czystość: resztki żywic i benzyny w bombie i naczyniu; po myciu naczynie tylko szczypcami.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty: próbka iTeh ISO 7536:1994 (wersja angielska: przedmowa, rozdz. 1–11) i próbka SIST ISO 7536:1996; wzory i liczby rozdz. 4–10 sprawdzone na obrazie stron. Nie podajemy treści normatywnych załączników A (materiał bomby) i B (termometr) ani wymiarów z rysunków 1 i 2 — nie czytaliśmy ich. Różnic między PN-ISO 7536:1997 a PN-EN ISO 7536:2011 nie badaliśmy (obie wprowadzają ISO 7536:1994).

Zasada metody

50 ml ± 1 ml gotowej benzyny w szklanym naczyniu umieszcza się w bombie ciśnieniowej ze stali odpornej na korozję, przepłukuje i napełnia tlenem do 690–705 kPa w 15–25 °C i zanurza w intensywnie wrzącej kąpieli wodnej (98–102 °C); ciśnienie rejestruje się albo odczytuje co 15 min aż do punktu załamania (spadek dokładnie 14 kPa w 15 min przed nim, nie mniej niż 14 kPa w 15 min po nim). Czas od zanurzenia do punktu załamania to okres indukcyjny w temperaturze badania, przeliczany na 100 °C: IP100 = (IPt)[1 + 0,101 (Ta − 100)] albo IP100 = (IPt)/[1 + 0,101 (100 − Tb)], wynik do pełnej minuty (ISO 7536:1994, rozdz. 2–9).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026)PN-EN ISO 7536:2011 aktualna (wersja polska, publikacja 23-04-2013); zastąpiła PN-ISO 7536:1997; ISO 7536:1994 potwierdzona (iTeh, etap 9093)
Próbka — warunek (7.1)50 ml ± 1 ml; bomba i benzyna w 15–25 °C
Tlen — warunek (4.4, 7.1)czystość ≥ 99 %, bardzo suchy; napełnienie do 690–705 kPa, przepłukanie z wypuszczaniem ≤ 350 kPa/min
Szczelność — warunek (7.1, 7.2)spadek ≤ 7,0 kPa w 10 min; przeciek w pierwszych 30 min (stały spadek wyraźnie > 14 kPa w 15 min) — badanie odrzucone
Kąpiel — warunek (5.9, 7.2)woda intensywnie wrząca, 98–102 °C (odczyt do 0,1 °C); ≥ 18 l na bombę, głębokość ≥ 290 mm, pokrywa bomby ≥ 50 mm pod powierzchnią
Punkt załamania — definicja (2.1)spadek ciśnienia dokładnie 14 kPa w 15 min przed nim i nie mniej niż 14 kPa w 15 min po nim
Wynik — obliczenie (rozdz. 8–9)IP100 = (IPt)[1 + 0,101 (Ta − 100)] albo (IPt)/[1 + 0,101 (100 − Tb)]; do pełnej minuty
Precyzja (rozdz. 10)powtarzalność — odchylenie od średniej > 5 % w 1 przypadku na 20; odtwarzalność — > 10 % w 1 przypadku na 20
Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 11.11.2026)5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 1 czeskie laboratorium

Norma

Numer normy
PN-EN ISO 7536:2011 (wersja polska; wprowadza EN ISO 7536:1996 i ISO 7536:1994 [IDT])
Tytuł (PL)
Przetwory naftowe — Oznaczanie odporności benzyn na utlenianie — Metoda okresu indukcyjnego
Title (EN)
Petroleum products — Determination of oxidation stability of gasoline — Induction period method

Procedura krok po kroku

  1. Przygotowanie

    Naczynie: rozpuszczalnik żywic, woda, gorący detergent, dalej tylko szczypcami, woda wodociągowa i destylowana, suszenie 100–150 °C ≥ 1 h; bomba, trzon, pręt, zawór — rozpuszczalnik żywic; wszystko suche (rozdz. 6).

    🌡 Temperatura: suszenie 100–150 °C

  2. Napełnienie

    Bomba i benzyna w 15–25 °C; 50 ml ± 1 ml próbki, przykrywka, tlen do 690–705 kPa, wypuszczenie ≤ 350 kPa/min, ponowne napełnienie; szczelność — ≤ 7,0 kPa w 10 min (7.1).

  3. Utlenianie

    Bomba do intensywnie wrzącej kąpieli (98–102 °C), czas zanurzenia = start; temperatura do 0,1 °C, średnia = temperatura badania; zapis ciśnienia ciągły albo co ≤ 15 min (7.2).

    🌡 Temperatura: 98–102 °C

  4. Punkt załamania

    Do spadku dokładnie 14 kPa w 15 min, po którym następuje spadek ≥ 14 kPa w 15 min; przeciek w pierwszych 30 min — odrzucenie; czas w minutach = okres w temperaturze badania; chłodzenie bomby i wypuszczenie gazu ≤ 350 kPa/min (7.2–7.3).

  5. Obliczenie i sprawozdanie

    IP100 wg wzoru dla temperatury powyżej albo poniżej 100 °C, do pełnej minuty; sprawozdanie wg rozdz. 11. PN-EN ISO 7536:2011 — aktualna (stan karty PKN na 11.11.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Bomba ciśnieniowa (5.1)Stal odporna na korozję, wnętrze polerowane; ciśnienie robocze 1 240 kPa w 100 °C; wymiary wewnętrzne wg rysunku 1, materiał wg załącznika A—
Membrana bezpieczeństwa i zawór (5.5–5.7)Ze stali nierdzewnej, pęka powyżej 1 530 kPa ± 10 %; zawór iglicowy i szybkozłącze do tlenu—
Manometr (5.8)Wskazujący lub rejestrujący, do ≥ 1 380 kPa, działka ≤ 35 kPa, dokładność ≤ 1 % zakresu; objętość przewodów z trzonem ≤ 30 ml—
Kąpiel utleniająca i termometr (5.9–5.10)Wrząca woda, ≥ 18 l na jedną bombę i 8 l na każdą kolejną, z chłodnicą; termometr 95–103 °C (załącznik B)—
Naczynie na próbkę z przykrywką i szczypce (5.3, 5.11)Szklane naczynie i przykrywka wg rysunku 2; szczypce ze stali odpornej na korozję—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Toluen—Czystość ≥ 99 % (4.1)
Aceton—Czystość ≥ 99 % (4.2)
Rozpuszczalnik żywic—Mieszanina równych objętości toluenu i acetonu (4.3)
Tlen—Handlowy, bardzo suchy, czystość ≥ 99 % (4.4)
Detergentowy roztwór myjący—Oczyszcza naczynia jak 6 h w świeżej mieszaninie chromowej; rodzaj i warunki ustala laboratorium (4.5)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7536:2011 (wersja polska; wprowadza EN ISO 7536:1996 i ISO 7536:1994 [IDT]) — „Przetwory naftowe — Oznaczanie odporności benzyn na utlenianie — Metoda okresu indukcyjnego”. Tytuł angielski: „Petroleum products — Determination of oxidation stability of gasoline — Induction period method”.

Na czym polega ta metoda?

50 ml ± 1 ml gotowej benzyny w szklanym naczyniu umieszcza się w bombie ciśnieniowej ze stali odpornej na korozję, przepłukuje i napełnia tlenem do 690–705 kPa w 15–25 °C i zanurza w intensywnie wrzącej kąpieli wodnej (98–102 °C); ciśnienie rejestruje się albo odczytuje co 15 min aż do punktu załamania (spadek dokładnie 14 kPa w 15 min przed nim, nie mniej niż 14 kPa w 15 min po nim). Czas od zanurzenia do punktu załamania to okres indukcyjny w temperaturze badania, przeliczany na 100 °C: IP100 = (IPt)[1 + 0,101 (Ta − 100)] albo IP100 = (IPt)/[1 + 0,101 (100 − Tb)], wynik do pełnej minuty (ISO 7536:1994, rozdz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-EN ISO 7536:2011 aktualna (wersja polska, publikacja 23-04-2013); zastąpiła PN-ISO 7536:1997; ISO 7536:1994 potwierdzona (iTeh, etap 9093); Próbka — warunek (7.1): 50 ml ± 1 ml; bomba i benzyna w 15–25 °C; Tlen — warunek (4.4, 7.1): czystość ≥ 99 %, bardzo suchy; napełnienie do 690–705 kPa, przepłukanie z wypuszczaniem ≤ 350 kPa/min; Szczelność — warunek (7.1, 7.2): spadek ≤ 7,0 kPa w 10 min; przeciek w pierwszych 30 min (stały spadek wyraźnie > 14 kPa w 15 min) — badanie odrzucone.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Bomba ciśnieniowa (5.1), Membrana bezpieczeństwa i zawór (5.5–5.7), Manometr (5.8), Kąpiel utleniająca i termometr (5.9–5.10), Naczynie na próbkę z przykrywką i szczypce (5.3, 5.11).

Gdzie stosuje się to badanie?

Benzyny lotnicze i silnikowe — wyłącznie gotowe produkty (ISO 7536:1994, 1.1); Wskaźnik skłonności benzyny do tworzenia żywic w czasie przechowywania — z zastrzeżeniem, że zależność bywa różna (1.3); Nie dla pojedynczych komponentów benzyn, zwłaszcza z dużym udziałem niskowrzących związków nienasyconych — ryzyko wybuchu (1.2); Zastąpiła w PN normę PN-ISO 7536:1997 (karta PKN); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — benzyna bezołowiowa, lotnicza, z bioetanolem, biowęglowodory ciekłe.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Norma ostrzega: bombę należy eksploatować za odpowiednią osłoną chroniącą przed możliwym wybuchowym rozerwaniem (rozdz. 3); zestaw ma membranę bezpieczeństwa, a uchodzący gaz kieruje się z dala od operatora (5.5); Mieszanina chromowa — potencjalnie niebezpieczna w kontakcie z materiałami organicznymi, toksyczna i silnie żrąca; przy użyciu osłona całej twarzy, odzież ochronna i rękawice (ostrzeżenie w 4.5); zużyte roztwory myjące usuwa się jak odpady toksyczne (6.2); Komponenty benzyn z dużym udziałem niskowrzących związków nienasyconych mogą wywołać wybuch w aparacie — metoda ich nie obejmuje (1.2).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 7536.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie