🌿 Benzyna do lakierów (benzyna C) w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny i chromatografia gazowa, PN-Z-04134-03

Środowisko PN-81/Z-04134/03

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na adsorpcji par benzyny C do lakierów na węglu aktywnym, desorpcji pochłoniętych par dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metoda jest stosowana do oznaczania stężeń benzyny C do lakierów w powietrzu na stanowiskach pracy. Podano wytyczne ogólne, aparaturę i przyrządy, odczynniki i roztwory, warunki pracy chromatografu, sporządzanie krzywej wzorcowej". Karta nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia. Norma mówi o konkretnym gatunku — „benzynie C do lakierów"; wykaz NDS ma wiersz „benzyna do lakierów" bez litery.

STATUS (stan karty na 28.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 17-10-2011"; pól „Zastąpiona przez" i „Zastępuje" nie ma. Wydanie: publikacja 22-06-1981, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Arkusz 02 tej samej serii, PN-Z-04134-02 o benzynie ekstrakcyjnej i benzenie, wycofano tego samego dnia; ma w tej bazie wiedzy osobny wpis. Czy dla benzyny do lakierów stoi dziś w katalogu PKN inny, obowiązujący dokument — NIE USTALILIŚMY. Dwa laboratoria powołują przy benzynie do lakierów w powietrzu stanowisk pracy inną normę: PN-Z-04211-02:1989 „Ochrona czystości powietrza -- Badania zawartości (w mieszaninach) 1,1,1-trójchloroetanu, freonu 11 i benzyny do lakierów -- Oznaczanie 1,1,1-trójchloroetanu, freonu 11 i benzyny do lakierów na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej" (karta PKN: wycofana 08-07-2015, oznaczalność dla benzyny do lakierów 30 mg/m³) — AB 882 w dwóch pozycjach (8,33–4163 mg/m³, GC-FID, z procedurą PB-01, oraz 0,80–1858 mg/m³, GC-MS, z procedurą PB-10; zakres wyd. nr 27 z 23.07.2026) i AB 869 (0,01–15 mg w próbce; wyd. nr 30 z 16.06.2026). Tych dwóch laboratoriów nie ma wśród 15 powołujących PN-Z-04134-03.

WARTOŚĆ DOPUSZCZALNA. Wykaz NDS w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 46 „Benzyna: b) do lakierów" [8052-41-3; 64742-82-1; 64741-92-0; 64742-48-9]: NDS 300 mg/m³, NDSCh 900 mg/m³, bez oznakowania „skóra". Przypis o równoległym oznaczaniu benzenu dotyczy w wykazie tylko benzyny ekstrakcyjnej, nie tego wiersza.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04134 z arkuszem 03: 15 pozycji u 15 laboratoriów. Postaci: „PN-81/Z-04134/03" — 7 laboratoriów, „PN-81/Z-04134.03" (z kropką) — 5 (AB 481, AB 632, AB 746, AB 875, AB 1226), „PN-Z-04134-03:1981" — 2 (AB 340, AB 719), „PN-81-Z-04134.03" — 1 (AB 1642). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-81/Z-04134/03" i pokaże 7 laboratoriów; ośmiu pozostałych nie zobaczy. ZAWIESZENIE: w aktualnym zakresie PCA AB 1226 (wyd. nr 26 z 17.09.2026) pozycja tej normy jest zawieszona na wniosek laboratorium od 10.06.2026 do 07.12.2026 (przypis „*)" przy pozycjach złożonych pogrubioną kursywą; odczyt 29.09.2026). Liczby wyżej ją obejmują.

TECHNIKA I ZAKRESY W ZAKRESACH AKREDYTACJI. Wszystkie 15 laboratoriów zapisuje chromatografię gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym (GC-FID). Literę „C" z tytułu normy powtarza jedno (AB 1302); AB 418 wymienia benzynę do lakierów wśród „związków organicznych". Zakres w mg/m³ podaje 14 laboratoriów: dolne granice od 1,0 mg/m³ (AB 886) i 2,7 mg/m³ (AB 1144) do 30 mg/m³ (AB 632, AB 875), górne od 614,7 mg/m³ (AB 1226 — pozycja zawieszona do 07.12.2026) do 13 000 mg/m³ (AB 894). Cztery laboratoria powołują normę razem z procedurą lub instrukcją własną (AB 300, AB 481, AB 719, AB 886), AB 1642 — razem z metodą NIOSH 1550 (wydanie 2 z 15 sierpnia 1994 r.); AB 481 wyłącza punkty 5 i 8 normy, a AB 719 powołuje sam punkt 8. Co zawierają te punkty — NIE USTALILIŚMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (3 strony). Nie podajemy składu benzyny C, objętości powietrza, ilości węgla aktywnego, warunków pracy chromatografu, najmniejszego oznaczalnego stężenia, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty normy: pary benzyny C do lakierów z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, pochłonięte pary desorbuje disiarczkiem węgla (na karcie: „dwusiarczkiem węgla"), a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie z krzywą wzorcową (tytuł: chromatografia gazowa „z wzbogacaniem próbki"). Wynik ocenia się wobec NDS benzyny do lakierów 300 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³. Najmniejszego oznaczalnego stężenia i warunków NIE PODAJEMY — karta ich nie wymienia, a tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary par benzyny do lakierów w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 300 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 46 lit. b)
• W zakresach akredytacji wynik jako stężenie w mg/m³ (14 laboratoriów) i masa benzyny w próbce

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04134-03:1981 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości ropy naftowej i jej składników — Oznaczanie par benzyny C do lakierów na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for content of crude oil and its components — Determination of varnish naphtha C vapour at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 17-10-2011, bez pola „Zastąpiona przez" (stan karty na 28.09.2026). W sprawozdaniu podaje się pełne oznaczenie z rokiem: PN-Z-04134-03:1981.

2. Pobranie próbki powietrza

   Pary benzyny adsorbuje się na węglu aktywnym. Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja

   Pochłonięte pary desorbuje się disiarczkiem węgla.

4. Oznaczenie chromatograficzne

   Roztwór analizuje się chromatograficznie, z krzywą wzorcową. Warunków NIE PODAJEMY.

5. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 300 mg/m³ i NDSCh 900 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i benzyna są skrajnie łatwopalne — roztwory przygotowuje się pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu; obowiązują karty charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: karta nie podaje granicy oznaczalności — dolną granicę zakresu trzeba brać z walidacji laboratorium, nie z normy

Najczęstsze pytania