🔩 Badanie szczelności metodą pęcherzykową — wykrywanie i lokalizacja nieszczelności techniką zanurzeniową albo przez nanoszenie cieczy na obiekt pod różnicą ciśnień; PN-EN 1593

Materiały i NDT PN-EN 1593:

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. EN 1593:1999 (rozdz. 1): procedury wykrywania i lokalizacji nieszczelności technikami emisji pęcherzyków; czułość zależy od techniki i użytych materiałów. Opisano dwie techniki: a) zanurzeniową — z określonymi urządzeniami można nią wykonywać pomiary ilościowe (informacyjny załącznik A); b) nanoszenia cieczy. Normę można stosować do urządzeń, które da się opróżnić z gazu (próżnia) albo napełnić gazem pod ciśnieniem. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 1593:2004, w całości: „Określono procedury celem wykrycia i lokalizacji nieszczelności opisanymi technikami emisji pęcherzyków: zanurzeniową i stosowania cieczy” (na karcie bez kropki). Normę przygotował komitet CEN/TC 138 „Badania nieniszczące”. Powołania: EN 473 (kwalifikacja personelu badań nieniszczących), EN 1330-8 (terminologia badań szczelności — z niej pochodzą definicje), EN 1779:1999 (kryteria wyboru metody badania szczelności). Spis treści: 4 kwalifikacja personelu, 5 zasada, 6 wymagania ogólne, 7 czynniki zakłócające, 8 technika zanurzeniowa, 9 inne techniki z zastosowaniem cieczy, 10 sprawozdanie, załącznik A (informacyjny) — przykład ilościowej oceny nieszczelności.

ZASADA I WYMAGANIA OGÓLNE (EN 1593:1999, rozdz. 4–6 — tekst czytany ze skanu fragmentu próbnego). Zakłada się, że badania wykonuje wykwalifikowany personel; kwalifikację zaleca się potwierdzać certyfikacją według EN 473 albo równoważną. Zasada: wytwarza się różnicę ciśnień na ściance obiektu i obserwuje tworzenie się pęcherzyków w cieczy po stronie niższego ciśnienia; najmniejsza wykrywalna nieszczelność zależy od różnicy ciśnień, gazu i cieczy. Położenie nieszczelności ma być widoczne bezpośrednio albo pośrednio, aby sprawdzić, czy to rzeczywista nieszczelność w badanym obszarze. Gaz próbny to zwykle powietrze; można użyć gazów obojętnych — wtedy trzeba uwzględnić zagrożenie atmosferą ubogą w tlen. Trzeba sprawdzić, że obiekt zaprojektowano na różnicę ciśnień próby, a warunki badania nie mogą trwale odkształcić obiektu ani stwarzać zagrożenia dla obsługi. Przy technice zanurzeniowej ciśnienie w zamkniętym obiekcie utrzymuje się przed oględzinami przez czas potrzebny do ustalenia się emisji pęcherzyków — przy małych nieszczelnościach może to trwać kilka minut. Temperatura badanej powierzchni zwykle nie niższa niż 278 K (5 °C) i nie wyższa niż 323 K (50 °C) przez cały czas badania; miejscowe grzanie albo chłodzenie wolno stosować, jeżeli temperatura mieści się w tym zakresie; inne temperatury — gdy procedura okazała się odpowiednia. Oględziny bezpośrednie: powierzchnia oglądana z odległości nie większej niż 0,6 m, pod kątem nie mniejszym niż 30° (w tekście normy „1/6 rad (30 degrees)”, choć 30° to π/6 rad); można używać luster i lup; oświetlenie, w razie potrzeby latarką, zalecane 350–500 lx. Oględziny pośrednie (lustra, endoskopy, lunety) — o rozdzielczości co najmniej równej oględzinom bezpośrednim.

POPRAWKA A1:2003. Usuwa informacyjny załącznik ZA o związku z dyrektywą 97/23/WE (urządzenia ciśnieniowe) i odpowiednio zmienia spis treści i przedmowę; procedur badania nie zmienia.

STATUS (stan karty PKN na 10.10.2026). Karta PN-EN 1593:2004 (wersja polska) bez etykiety wycofania: tytuł „Badania nieniszczące -- Badania szczelności -- Próba pęcherzykowa”, publikacja 04-10-2004, 13 stron, Sektor Zagadnień Podstawowych i Systemów Zarządzania, KT 7 Badań Nieniszczących, „Zastępuje: PN-EN 1593:2002 - wersja angielska”, „Wprowadza: EN 1593:1999 [IDT], EN 1593:1999/A1:2003 [IDT]”, ICS 19.100. W katalogu iTeh (odczyt 10.10.2026) EN 1593:1999 ma status „Published”, ostatni etap przeglądu okresowego CEN — „9060 – Closure of 2 Year Review Enquiry” z datą 04.06.2025.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 10.10.2026 i aktualne dokumenty PCA odczytane 10.10.2026). Numer 1593 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów; we wszystkich 9 aktualnych dokumentach PCA numer jest, żadna pozycja nie jest zawieszona. Badanie szczelności metodą pęcherzykową ma 8 z nich: AB 608, AB 1327, AB 1646, AB 1700, AB 1754, AB 1844, AB 1888 i AB 1900. Dziewiąte, AB 054, ma „PN-EN 1593” w pozycji „Odpady — straty prażenia (LOI), metoda wagowa, zakres 1,0–99,0 %” — tej wielkości ta norma nie dotyczy, więc tego laboratorium nie liczymy. Zapisy: „PN-EN 1593:2004” (6 laboratoriów; AB 1844 dodaje „EN 1593:1999 + EN 1593:1999/A1:2003”), „PN-EN 1593” bez roku (AB 608) i „PN-EN ISO 1593:2004” (AB 1700 — normy z członem ISO o tym numerze nie ma). Zakładka „Laboratoria” szuka „PN-EN 1593:” (z dwukropkiem) i pokazuje 6 laboratoriów: AB 1327, AB 1646, AB 1754, AB 1844, AB 1888 i AB 1900; bez dwukropka pokazałaby kilkadziesiąt laboratoriów z innymi normami — najwięcej z PN-EN 15935 (64 laboratoria), PN-EN 15934 (41) i PN-EN 15936 (11) (pomiar na kopii bazy 10.10.2026, wszystkie kraje). AB 608 i AB 1700 są poza zakładką przez zapis numeru.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia i dokumenty PCA). Przedmiot: złącza spawane z materiałów metalowych (AB 1327, AB 1700, AB 1844, AB 1888), wyroby i materiały metalowe (AB 608, AB 1754, AB 1900), urządzenia techniczne i konstrukcje stalowe (AB 1646). Wielkość: nieszczelności (wykrycie, lokalizacja przecieku — AB 1646) metodą pęcherzykową; żadne laboratorium nie podaje techniki (zanurzeniowa czy nanoszenia cieczy) ani zakresu ilościowego.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — za krótka stabilizacja przy technice zanurzeniowej: małe nieszczelności potrzebują kilku minut, zanim pojawią się pęcherzyki; oględziny od razu po zanurzeniu dają „szczelne”. Drugie — temperatura poza 5–50 °C (zimny obiekt, nagrzana spoina) zmienia zachowanie cieczy; inna temperatura tylko przy procedurze wykazanej jako odpowiednia. Trzecie — oględziny z większej odległości niż 0,6 m albo przy słabym świetle (zalecane 350–500 lx) przeoczą pojedyncze pęcherzyki. Czwarte — czułość zależy od różnicy ciśnień, gazu i cieczy: „brak nieszczelności” bez podania tych warunków nic nie mówi; wybór metody badania szczelności według kryteriów EN 1779. Piąte — numer z członem ISO albo bez roku nie wskazuje jednoznacznie dokumentu.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment próbny normy (skan) kończy się na pkt 6.6. Nie podajemy treści rozdziałów 7–10 (czynniki zakłócające, przebieg techniki zanurzeniowej i techniki nanoszenia cieczy, rodzaje cieczy i roztworów pianotwórczych, sprawozdanie) ani przykładu ilościowej oceny z załącznika A.

Zasada metody

Na ściance obiektu wytwarza się różnicę ciśnień (nadciśnienie gazu w obiekcie albo podciśnienie) i obserwuje tworzenie się pęcherzyków w cieczy po stronie niższego ciśnienia — w kąpieli, w której obiekt jest zanurzony (technika zanurzeniowa), albo w cieczy naniesionej na powierzchnię (technika nanoszenia cieczy). Najmniejsza wykrywalna nieszczelność zależy od różnicy ciśnień, gazu i cieczy (EN 1593:1999, rozdz. 1 i 5).

Zastosowania

• Urządzenia, które można opróżnić z gazu albo napełnić gazem pod ciśnieniem (EN 1593:1999, rozdz. 1)
• Złącza spawane, wyroby i konstrukcje metalowe — wykrycie i lokalizacja nieszczelności
• W zakresach akredytacji: 8 laboratoriów badających szczelność; żadne nie podaje techniki ani zakresu ilościowego

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1593:2004 (wersja polska; wprowadza EN 1593:1999 [IDT] i EN 1593:1999/A1:2003 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące — Badania szczelności — Próba pęcherzykowa

Title (EN)

Non-destructive testing — Leak testing — Bubble emission techniques

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie

   Sprawdzić, że obiekt wytrzyma różnicę ciśnień próby bez trwałego odkształcenia i bez zagrożenia dla obsługi; wybrać gaz (zwykle powietrze); temperatura powierzchni 5–50 °C.

2. Wytworzenie różnicy ciśnień

   Napełnić obiekt gazem pod ciśnieniem albo wytworzyć podciśnienie; przy technice zanurzeniowej utrzymać ciśnienie do ustalenia się emisji pęcherzyków (przy małych nieszczelnościach kilka minut).

3. Ciecz

   Zanurzyć obiekt (technika zanurzeniowa) albo nanieść ciecz na badaną powierzchnię (technika nanoszenia cieczy); szczegółów NIE PODAJEMY.

4. Oględziny

   Bezpośrednio z ≤ 0,6 m, pod kątem ≥ 30°, przy 350–500 lx, albo pośrednio przyrządami o co najmniej tej samej rozdzielczości; sprawdzić, czy wskazanie to rzeczywista nieszczelność w badanym obszarze.

5. Sprawozdanie

   Według rozdziału 10 (treści NIE PODAJEMY); podać technikę, gaz, różnicę ciśnień i ciecz. PN-EN 1593:2004 aktualna (stan karty PKN na 10.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Obiekt pod ciśnieniem gazu — zagrożenie rozerwaniem; ciśnienie próby nie większe niż przewidziane konstrukcją (6.2)
• Gazy obojętne — ryzyko atmosfery ubogiej w tlen w pomieszczeniu (6.1)
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik bez techniki, różnicy ciśnień, gazu i cieczy nie jest porównywalny

Najczęstsze pytania