🏗️ Wyznaczanie charakterystyk ściśliwości i konsolidacji gruntów w edometrze przez stopniowe obciążanie pionowe — walcowa próbka w sztywnym pierścieniu (średnica ≥ 35 mm, wysokość ≥ 12 mm, D/H ≥ 2,5), drenaż osiowy przez kamienie porowate u góry i u dołu, przyrosty obciążenia utrzymywane z dokładnością 1 % lub 1 kPa (mechanizm powinien pozwalać przyłożyć stopień w ciągu 2 s), pomiar osiadania z rozdzielczością 0,01 % i dokładnością 0,1 % wysokości, odkształcenie pionowe, wskaźnik porowatości, wykres ściśliwości, PN-EN ISO 17892-5

Budownictwo PN-EN ISO 17892-5

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 17892-5:2017-06 (wersja polska), w całości: „W niniejszym dokumencie określono metody wyznaczania charakterystyk ściśliwości gruntów poprzez przyrostowe obciążanie w edometrze. Niniejszy dokument ma zastosowanie w laboratoryjnym określaniu ściśliwości oraz charakterystyki odkształcenia gruntów w zakresie rozpoznania geotechnicznego. Badanie edometryczne przeprowadza się na cylindrycznej próbce do badań, ograniczonej z boków sztywnym pierścieniem. Próbka poddawana jest stopniowym przyrostom pionowego osiowego obciążenia lub odciążenia. Możliwe jest osiowe odprowadzenie wody z górnej i dolnej powierzchni próbki. Badania można przeprowadzać na próbkach o strukturze nienaruszonej, próbkach ponownie uformowanych, ponownie zagęszczonych lub rekonstytuowanych. Ścieżki naprężeń i warunki odpływu wody w fundamentach są na ogół trójwymiarowe i mogą wystąpić różnice w obliczonych wartościach zarówno wielkości, jak i tempa osiadania. Zazwyczaj próbki o niewielkich rozmiarach nie odzwierciedlają struktur występujących w gruntach naturalnych. Analiza badań konsolidacji opiera się na ogół na założeniu, że grunt jest nasycony. W przypadku gruntów nienasyconych niektóre z wyprowadzonych parametrów mogą nie być odpowiednie. UWAGA Niniejszy dokument spełnia wymagania dotyczące oznaczania właściwości ściśliwości gruntów w edometrze w celu rozpoznania geotechnicznego i badań zgodnie z EN 1997-1 i EN 1997-2.” Tekst normy czytamy w próbce ISO 17892-5:2017 od okładki do punktu 6.2.2.2 (strona 6); dalszego przygotowania próbki, montażu, obciążania (6.4–6.6), wyników (7), sprawozdania (8) ani załączników A i B nie mamy — znamy tylko ich tytuły ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 17892-5:2017 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–6.2.2.2, spis treści). Normę przygotował CEN/TC 341 razem z ISO/TC 182 (porozumienie wiedeńskie); wydanie pierwsze zastępuje ISO/TS 17892-5:2004 po rewizji technicznej i włącza poprawkę Cor 1:2006. Zakres (1) — jak na karcie. Powołania (2): ISO 14688-1, ISO 17892-1, -2 i -3. Definicje (3): nadwyżka ciśnienia porowego (różnica wobec ciśnienia równowagi na końcu konsolidacji); konsolidacja pierwotna — zmniejszanie wskaźnika porowatości przez wzrost naprężenia efektywnego, gdy nadwyżka ciśnienia porowego zanika przy stałym obciążeniu (tempo zależy głównie od warunków drenażu); ściśliwość wtórna — niezależna od zaniku nadwyżki ciśnienia (zależy od innych czynników niż drenaż); pęcznienie; ciśnienie pęcznienia — potrzebne do utrzymania stałej objętości gruntu zalanego wodą. Symbole (4): m.in. e₀ i ef (wskaźnik porowatości początkowy i na końcu stopnia), H₀, Hi, Hf, Hs (wysokość równoważna szkieletu), md, w₀, εv,f (odkształcenie pionowe, ściskanie dodatnie), ρ, ρd, ρs, σ′v (kPa). Sprzęt (5, wzorcowanie według załącznika A): pierścień odporny na korozję z ostrą krawędzią tnącą, średnica nie mniejsza niż 35 mm, wysokość nie mniejsza niż 12 mm, stosunek D/H nie mniejszy niż 2,5, gładki (można posmarować smarem silikonowym lub wazeliną), ograniczony bocznie albo tak sztywny, by średnica nie wzrosła o więcej niż 0,05 % przy największym naprężeniu poziomym; kamienie porowate odporne na korozję, przepuszczające wodę bez wnikania cząstek, praktycznie nieściśliwe (w razie potrzeby bibuła o wystarczającej przepuszczalności), górny mniejszy od pierścienia o 0,2–0,5 mm i większy niż 85 % średnicy płyty obciążającej; edometr ze stałym pierścieniem i z pierścieniem pływającym (rysunek 1); nowe kamienie gotuje się co najmniej 20 min w wodzie destylowanej, używane czyści się szczotką i sprawdza przepuszczalność, przechowuje w wodzie, a dla gruntów łatwo chłonących wodę (np. sztywne iły) suszy na powietrzu tuż przed użyciem; komora wodoszczelna z wodą ponad górnym kamieniem; płyta obciążająca sztywna, z otworami lub rowkami; pomiar osiadania z rozdzielczością co najmniej 0,01 % i dokładnością co najmniej 0,1 % wysokości początkowej (czujnik zegarowy lub elektryczny); rama obciążająca działająca tylko osiowo, naprężenie z dokładnością 1 % zadanego lub 1 kPa (większa wartość), stałe przez cały stopień, mechanizm powinien pozwalać przyłożyć stopień w ciągu 2 s (zalecenie), stabilna (np. przykręcona do podłogi) i wolna od drgań; waga 0,01 g lub 0,1 %, zegar 1 s, termometr maksymalno-minimalny 1 °C, krążek metalowy o średnicy ok. 1 mm mniejszej od pierścienia i tej samej wysokości, suwmiarka 0,05 mm; woda o składzie zbliżonym do wody porowej, gdy grunt jest wrażliwy na skład wody — przy nieznanym składzie woda wodociągowa, bo jej skład jest bardziej zbliżony do wody gruntowej niż woda destylowana. Procedura (6): średnia średnica największego ziarna mniejsza niż jedna piąta wysokości pierścienia; wilgotność początkowa w₀ ze ścinków według ISO 17892-1; próbki przycina się z próbki nienaruszonej (wyciśniętej z tuby lub blokowej), wciska wprost z tuby o większej średnicy albo zagęszcza, przerabia lub rekonstytuuje; przed każdym użyciem sprawdza się krawędź tnącą; na próbce przygotowuje się płaską poziomą powierzchnię większą od pierścienia, a pierścień ustawia centrycznie, chyba że nieciągłości lub naruszenie wskazują lepsze miejsce poza środkiem. Ze spisu treści: montaż komory i w ramie, kolejność i przykładanie obciążeń, demontaż, wartości początkowe (wilgotność, gęstość), wysokość próbki, odkształcenie pionowe, wskaźnik porowatości, wykres ściśliwości, sprawozdanie obowiązkowe i fakultatywne, załącznik B z dodatkowymi obliczeniami.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 17892-5:2017-06 (wersja polska, publikacja 30-08-2022, 32 strony, grupa cenowa P) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 254 Geotechniki, ICS 13.080.20 i 93.020, „Wprowadza: EN ISO 17892-5:2017 [IDT], ISO 17892-5:2017 [IDT]”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 17892-5” (02.10.2026) pokazuje wersję angielską i polską 2017-06. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 17892-5:2017 jako ważną od 03.03.2017.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 17892-5 stoi w 8 rekordach u 6 laboratoriów: AB 283, AB 962, AB 1770, AB 1778, AB 1806, AB 1914. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 24.09.2024 do 17.07.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 17892-5:2017-06”; AB 1778 wymienia obok specyfikację PKN-CEN ISO/TS 17892-5:2009, a AB 962 ma osobną pozycję „Ciśnienie pęcznienia” powołującą TYLKO tę specyfikację. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 17892-5” i pokazuje wszystkie 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Grunty — „Badanie edometryczne gruntów” w zakresie obciążeń od 0 do 6400 kPa (AB 962) i od 0 do 550 kPa (AB 1806); „Moduł edometryczny wyznaczony w edometrze” od 0 do 1600 kPa (AB 1778); „Moduł ściśliwości pierwotnej i wtórnej gruntu, metoda edometryczna” (AB 283); „Ściśliwość i konsolidacja gruntu” od 0 do 32 000 kPa (AB 1914); grunty, osady morskie, materiały budowlane — „Cechy ściśliwości i konsolidacji gruntu” od 0 do 25 MPa, „metoda badania edometrycznego z obciążeniem przyrostowym” (AB 1770, dwie pozycje).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: największe ziarno ma być mniejsze niż jedna piąta wysokości pierścienia, a mała próbka zwykle nie oddaje struktury gruntu naturalnego. Przy pierścieniu i kamieniach: pierścień nie może się rozszerzyć o więcej niż 0,05 %, kamienie mają być praktycznie nieściśliwe, nowe — wygotowane, używane — przeczyszczone i sprawdzone, czy pory nie są zatkane, bo przepuszczalność kamieni (i ewentualnej bibuły) ma nie opóźniać drenażu próbki (5.2); dla sztywnych iłów kamienie suszy się na powietrzu przed użyciem. Przy wodzie: woda destylowana zamiast wody o składzie zbliżonym do porowej może zmienić zachowanie gruntu wrażliwego na skład wody — norma zaleca wtedy wodę wodociągową. Przy obciążaniu: stopień utrzymuje się z dokładnością 1 % lub 1 kPa (wymaganie), a mechanizm powinien pozwalać przyłożyć go w ciągu 2 s (zalecenie); rama ma być stabilna przy pełnym obciążeniu i wolna od drgań (5.6). Przy interpretacji: w fundamentach ścieżki naprężeń i drenaż są trójwymiarowe, więc wielkość i tempo osiadań obliczone z edometru mogą się różnić od rzeczywistych; dla gruntów nienasyconych część parametrów może być nieodpowiednia. Przy nazwie wielkości: laboratoria podają „moduł edometryczny”, „moduł ściśliwości pierwotnej i wtórnej” albo „cechy ściśliwości i konsolidacji” — czytany fragment normy definiuje odkształcenie pionowe, wskaźnik porowatości i wykres ściśliwości, a wzory na moduły są w rozdziale 7 i załączniku B, których nie mamy. Przy specyfikacji: ciśnienie pęcznienia u AB 962 opiera się na wycofanej specyfikacji technicznej z 2009 r., nie na tej normie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy punktów 6.2.2.3–6.6 ani rozdziałów 7–8 i załączników A i B: kolejności i wielkości stopni obciążenia, czasu trwania stopnia, kryteriów zakończenia konsolidacji, wzorów na wysokość, odkształcenie, wskaźnik porowatości, moduły i współczynnik konsolidacji, zawartości sprawozdania — nie podajemy więc żadnej z tych liczb ani wzorów.

Zasada metody

Walcową próbkę gruntu w sztywnym pierścieniu, z drenażem przez kamienie porowate u góry i u dołu, obciąża się (i odciąża) pionowo kolejnymi stopniami (mechanizm powinien pozwalać przyłożyć stopień w ciągu 2 s) i mierzy osiadanie w czasie; z wysokości próbki na końcu każdego stopnia wyznacza się odkształcenie pionowe, wskaźnik porowatości i wykres ściśliwości.

Zastosowania

• Grunty spoiste i organiczne w rozpoznaniu geotechnicznym — ściśliwość, konsolidacja, moduł edometryczny; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Prognoza osiadań fundamentów (projektowanie według EN 1997-1 i EN 1997-2)
• Osady morskie i materiały budowlane badane w edometrze (zakres jednego laboratorium)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 17892-5:2017-06 (wersja polska; EN ISO 17892-5:2017 IDT, ISO 17892-5:2017 IDT)

Tytuł (PL)

Rozpoznanie i badania geotechniczne — Badania laboratoryjne gruntów — Część 5: Badanie edometryczne gruntów

Title (EN)

Geotechnical investigation and testing — Laboratory testing of soil — Part 5: Incremental loading oedometer test

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie

   Kamienie wygotowane lub przeczyszczone; sprawdzić krawędź pierścienia; największe ziarno < 1/5 wysokości pierścienia. PN-EN ISO 17892-5:2017-06 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Próbka

   Przycięcie z próbki nienaruszonej, wciśnięcie z tuby albo zagęszczenie/rekonstytucja; pierścień centrycznie na płaskiej powierzchni; w₀ ze ścinków według ISO 17892-1.

3. Montaż

   Pierścień z próbką między kamieniami w komorze, płyta obciążająca, rama; zalanie wodą — według 6.4 (poza czytanym fragmentem).

4. Obciążanie

   Kolejne stopnie (mechanizm powinien pozwalać przyłożyć stopień w ciągu 2 s), stałe w czasie stopnia (1 % lub 1 kPa); pomiar osiadania w czasie; odciążanie według programu (6.5).

5. Wyniki

   Wysokość, odkształcenie pionowe, wskaźnik porowatości i wykres ściśliwości według rozdziału 7 (wzorów nie mamy); sprawozdanie według rozdziału 8.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; rama obciążająca ma być stabilna przy pełnym obciążeniu, np. przykręcona do podłogi (5.6)
• UWAGA MERYTORYCZNA: wyniki z edometru dotyczą jednoosiowego odkształcenia małej próbki nasyconej; ścieżki naprężeń w fundamentach są trójwymiarowe

Najczęstsze pytania