🔩 Badania wizualne (VT) złączy spawanych — oględziny bezpośrednie i pośrednie przy oświetleniu min. 350 lx

Materiały i NDT PN-EN ISO 17637

Przegląd

Norma określa badania wizualne spoin wykonanych przez stapianie w materiałach metalowych; może być stosowana także do badania wizualnego złącza przed spawaniem. Drugie wydanie ISO 17637:2016 unieważnia i zastępuje pierwsze wydanie ISO 17637:2003, które zostało zmienione technicznie. Norma nie zawiera odwołań normatywnych ani definicji terminów.

Badania wizualne są pierwszym etapem kontroli jakości wyrobu; dla złączy spawanych są obligatoryjne. Pozwalają szybko i tanio wykryć nieprawidłową geometrię (np. niewłaściwy kształt spoiny) oraz nieciągłości powierzchniowe: pęknięcia, pory, zawalcowania, podtopienia, przyklejenia i kratery, a także wady eksploatacyjne od zużycia korozyjnego, erozyjnego i zmęczeniowego. Metoda wizualna pozwala wykrywać pęknięcia o szerokości od około 0,01 mm, długości od około 0,1 mm i głębokości od około 0,1 mm. Prawdopodobieństwo wykrycia zależy od położenia i wymiarów nieciągłości, geometrii obiektu, przygotowania i chropowatości powierzchni, natężenia światła, kierunku padania wiązki, odległości obserwacji, doświadczenia badającego i ostrości jego wzroku.

Norma nie określa zakresu badań wizualnych — powinien on zostać ustalony z góry, np. przez odwołanie do normy wyrobu lub normy stosowania. Norma opisuje badanie przygotowania złącza, badanie w trakcie spawania, badanie złącza gotowego (czyszczenie i obróbka, kształt i wymiary, grań i powierzchnie, obróbka cieplna po spawaniu) oraz badanie złączy naprawianych. Kryteria akceptacji przyjmuje się z normy wyrobu albo z uzgodnionych kryteriów, np. ISO 5817 lub ISO 10042. Jeżeli wynik badania wizualnego jest niejednoznaczny, zaleca się uzupełnienie go innymi powierzchniowymi metodami nieniszczącymi.

Zasada metody

Powierzchnię złącza spawanego i strefy przyległe ogląda się i ocenia względem kryteriów akceptacji. Przy badaniu bezpośrednim dostęp musi umożliwiać umieszczenie oka w odległości do 600 mm od badanej powierzchni i pod kątem nie mniejszym niż 30°. Natężenie oświetlenia powierzchni światłem białym musi wynosić co najmniej 350 lx, przy czym zalecane jest 500 lx; noszenie okularów przyciemnianych (np. przeciwsłonecznych) podnosi wymagane minimum. Można stosować dodatkowe źródło światła dla zwiększenia kontrastu i uwypuklenia niezgodności względem tła. Gdy dostęp wymagany dla badania bezpośredniego jest niemożliwy albo gdy tak stanowi norma stosowania, przewiduje się badanie pośrednie z użyciem luster, boroskopów, kabli światłowodowych lub kamer.

Zastosowania

• Kontrola przygotowania złącza przed spawaniem: kształt i wymiary ukosowania, czystość powierzchni przylegania, ustalenie części względem siebie
• Kontrola międzyoperacyjna w trakcie spawania: czyszczenie ściegów, brak pęknięć i jam, przejścia między ściegami, głębokość i kształt żłobienia
• Badanie odbiorcze złącza gotowego: nadlew, szerokość i regularność lica, wklęśnięcie grani, przetop, podtopienia, pory, pęknięcia, ślady zajarzenia łuku
• Badanie złączy naprawianych przed ponownym spawaniem i po nim
• Etap poprzedzający badania penetracyjne, magnetyczno-proszkowe, ultradźwiękowe i radiograficzne

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 17637:2017-02

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące złączy spawanych — Badania wizualne złączy spawanych

Title (EN)

Non-destructive testing of welds — Visual testing of fusion-welded joints

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie zakresu i dokumentacji

   Zakres badania ustalić z góry, np. przez odwołanie do normy wyrobu lub normy stosowania. Badający musi mieć dostęp do niezbędnej dokumentacji kontrolnej i produkcyjnej. Badanie zaplanować, dopóki fizyczny dostęp do złącza jest możliwy.

2. Warunki obserwacji

   Zapewnić oświetlenie światłem białym co najmniej 350 lx (zalecane 500 lx) i zmierzyć je luksomierzem, dostęp umożliwiający ustawienie oka do 600 mm od powierzchni i kąt obserwacji co najmniej 30°. Przy braku takiego dostępu przejść na badanie pośrednie.

3. Badanie przygotowania złącza

   Sprawdzić, czy kształt i wymiary przygotowania spełniają wymagania instrukcji technologicznej spawania (WPS), czy powierzchnie przylegania i przyległe są czyste i poddane wymaganej obróbce powierzchniowej oraz czy elementy są prawidłowo ustalone względem siebie zgodnie z rysunkami lub instrukcjami.

4. Badanie w trakcie spawania

   Sprawdzić czyszczenie każdego ściegu i warstwy przed nałożeniem następnej (ze szczególną uwagą na styk stopiwa z powierzchnią przylegania), brak widocznych niezgodności (pęknięcia, jamy), ukształtowanie przejść między ściegami i między spoiną a materiałem rodzimym oraz głębokość i kształt żłobienia; po naprawach sprawdzić zgodność z pierwotnymi wymaganiami WPS.

5. Czyszczenie i obróbka złącza gotowego

   Sprawdzić usunięcie żużla, brak śladów narzędzi i wżerów po zajarzeniu, brak przegrzania i śladów szlifowania przy obróbce lica oraz płynne przejście spoin pachwinowych i czołowych obrabianych na płasko w materiał rodzimy, bez zaniżenia.

6. Kształt i wymiary

   Sprawdzić kształt lica i wysokość nadlewu względem kryteriów akceptacji, regularność powierzchni i rozstaw ściegów, szerokość spoiny na całej długości złącza oraz — dla złączy czołowych — całkowite wypełnienie przygotowania.

7. Grań i powierzchnie

   Dla spoin czołowych jednostronnych ocenić przetop, wklęśnięcie grani, przepalenia i rowki skurczowe; sprawdzić podtopienia, pęknięcia i porowatość lica i strefy wpływu ciepła (w razie potrzeby z pomocą przyrządów optycznych), usunięcie elementów montażowych i brak pęknięć w miejscu ich mocowania oraz ślady zajarzenia łuku. Badanie końcowe wykonać po obróbce cieplnej.

8. Protokół

   W protokole podać wytwórcę elementu, jednostkę badającą, identyfikację obiektu, materiał, rodzaj złącza i grubość materiału, proces spawania, kryteria akceptacji, niezgodności przekraczające kryteria wraz z lokalizacją, zakres badania, użyte przyrządy, wynik odniesiony do kryteriów oraz nazwisko badającego i datę. Złącza zbadane i przyjęte powinny zostać oznakowane; przy wymaganej dokumentacji trwałej wykonać zdjęcia lub dokładne szkice.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Gorące elementy, żużel i rozprysk po spawaniu — rękawice, odczekanie na ostygnięcie przed oględzinami z bliska
• Promieniowanie łuku przy kontroli międzyoperacyjnej — ochrona wzroku, nie patrzeć na łuk
• Okulary przyciemniane podnoszą wymagane minimum oświetlenia — nie stosować ich zamiast właściwego oświetlenia stanowiska
• Praca w przestrzeniach zamkniętych i na wysokości (zbiorniki, rurociągi, konstrukcje) — wentylacja, asekuracja, zabezpieczenie przed upadkiem
• Ostre krawędzie, zadziory i odpryski — rękawice i okulary ochronne

Najczęstsze pytania