🔩 Nieciągłości wewnętrzne złączy spawanych o grubości od 6 mm — badanie ultradźwiękowe techniką czasu przejścia wiązki dyfrakcyjnej (TOFD), poziomy badania A–D, PN-EN ISO 10863

Materiały i NDT PN-EN ISO 10863

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszym dokumencie określono zastosowanie techniki czasu przejścia wiązki dyfrakcyjnej (TOFD) do pół lub w pełni automatycznego badania złączy spawanych materiałów metalowych o grubości równej lub wyższej niż 6 mm. Jest stosowana do spawanych złączy o prostej geometrii z pełnym przetopem w blachach, rurach i zbiornikach, w których zarówno spoina i materiał podstawowy wykonane są z niskostopowej stali węglowej. Tam, gdzie jest to wyspecyfikowane i uzgodnione, TOFD może być także stosowana do innych typów materiału, które wykazują małe tłumienie ultradźwięków (w szczególności spowodowane rozpraszaniem). Tam, gdzie w niniejszym dokumencie określono zależne od materiału parametry ultradźwiękowe, są one oparte na stalach o prędkości dźwięku (5 920 ± 50) m/s dla fal podłużnych i (3 255 ± 30) m/s dla fal poprzecznych. Ten fakt należy wziąć pod uwagę przy badaniu materiałów o innej prędkości dźwięku. Niniejszy dokument odwołuje się do podstawowej normy ISO 16828 i zawiera wskazówki dotyczące konkretnych możliwości i ograniczeń TOFD w zakresie wykrywania, lokalizowania, wymiarowania i charakteryzowania nieciągłości w połączeniach spawanych. Technika TOFD może być stosowana jako samodzielna metoda lub w połączeniu z innymi metodami lub technikami nieniszczącymi (NDT), do kontroli produkcji i do inspekcji w trakcie eksploatacji. Niniejszy dokument określa cztery poziomy badania (A, B, C, D) zgodnie z ISO 17635 i odpowiada rosnącemu poziomowi niezawodności badań. Podano wytyczne dotyczące wyboru poziomów badania. Niniejszy dokument pozwala na ocenę wskazań TOFD dla celów akceptacji. Ocena ta opiera się na ocenie transmitowanych, odbijanych i ugiętych sygnałów ultradźwiękowych w obrębie generowanego obrazu TOFD. Niniejszy dokument nie zawiera poziomów akceptacji dla nieciągłości."

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-EN ISO 10863:2020-12 (wersja angielska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 04-12-2020, 50 stron, KT 165 Spawania i Procesów Pokrewnych, ICS 25.160.40; „Wprowadza: EN ISO 10863:2020 [IDT], ISO 10863:2020 [IDT]"; „Zastępuje: PN-EN ISO 10863:2011 - wersja angielska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „10863" (29.09.2026) pokazuje oba wydania; 2011 („… Zastosowanie techniki dyfrakcji fal ultradźwiękowych (TOFD)") z etykietą „Wycofana".

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 10863: 15 pozycji u 14 laboratoriów (AB 001 — dwie). Postaci: „PN-EN ISO 10863:2020-12" — 11 laboratoriów (AB 313 zapisuje obok także wycofane wydanie 2011); bez roku — AB 608 i AB 1881; „PN EN ISO 10863:2020-12" bez łącznika — AB 1927. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 10863" i pokaże 13 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 13; AB 1927 zostaje poza nią. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 23.04.2025 do 04.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona; pełne zapisy dokumentów odniesienia zgodne z kopią.

PRZEDMIOT I OZNACZENIE. „Złącza spawane materiałów metalowych" (w różnych odmianach) — 12 laboratoriów; AB 042 — połączenia spawane metali i ich stopów; AB 001 — pozycja zbiorcza: złącza spawane od 6 mm, wewnętrzne nieciągłości wyrobów hutniczych od 6 do 400 mm i złącza spawane PE od 6 mm (z PN-EN ISO 16828:2014-06 i PN-EN 13100-3:2006). Oznaczenie: nieciągłości wewnętrzne (także „niezgodności spawalnicze" u AB 1429); grubość „od 6 mm" zapisują AB 001, AB 042, AB 608, AB 1141, AB 1336 i AB 1938. Technika — metoda ultradźwiękowa, wprost z TOFD u AB 042, AB 1141, AB 1336, AB 1881, AB 1938 i AB 1970.

OBOK TEJ NORMY. W tych samych pozycjach: PN-EN ISO 16828 (TOFD — zasady ogólne; zwykle wydanie 2014-06, które według karty PKN wycofano 08-01-2026 i zastąpiono przez PN-EN ISO 16828:2026-01; u AB 313 oba wydania) — AB 001, AB 313, AB 608, AB 1336, AB 1425, AB 1429, AB 1767 i AB 1927; PN-EN ISO 17640 (badania ultradźwiękowe spoin) — AB 1425, AB 1429, AB 1754, AB 1767, AB 1927; PN-EN ISO 13588 (technika głowic mozaikowych) — AB 313, AB 608, AB 1425, AB 1429, AB 1754, AB 1927; PN-EN ISO 16810 i PN-EN ISO 23864 — AB 1927; PN-EN 13100-3 (spoiny tworzyw termoplastycznych) — AB 001. Pozycji z techniką TOFD bez tej normy nasza kopia nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (50 stron). Nie podajemy doboru głowic i ich rozstawu, ustawień czułości, wymagań dla poszczególnych poziomów badania, sposobu oceny obrazu TOFD ani kryteriów akceptacji (tych norma nie zawiera — karta).

Zasada metody

Według karty technikę czasu przejścia wiązki dyfrakcyjnej (TOFD) stosuje się do pół- lub w pełni automatycznego badania złączy spawanych od 6 mm, a wskazania ocenia na podstawie sygnałów transmitowanych, odbijanych i ugiętych w generowanym obrazie TOFD; parametry zależne od materiału przyjęto dla stali (prędkość fal podłużnych (5 920 ± 50) m/s, poprzecznych (3 255 ± 30) m/s). Norma określa cztery poziomy badania A–D według ISO 17635, ale nie zawiera poziomów akceptacji nieciągłości. Ustawień i doboru głowic NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Kontrola produkcji i inspekcje w eksploatacji złączy spawanych blach, rur i zbiorników o grubości od 6 mm — w zakresach 14 laboratoriów
• Uzupełnienie innych metod badań nieniszczących (karta) — w zakresach razem z PN-EN ISO 17640 i PN-EN ISO 13588

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 10863:2020-12 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 10863:2020 [IDT] i ISO 10863:2020 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące spoin — Badania ultradźwiękowe — Zastosowanie techniki czasu przejścia wiązki dyfrakcyjnej (TOFD)

Title (EN)

Non-destructive testing of welds — Ultrasonic testing — Use of time-of-flight diffraction technique (TOFD)

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-EN ISO 10863:2020-12 aktualna, zastąpiła wydanie 2011 (stan karty na 29.09.2026).

2. Poziom badania

   Wybór poziomu A, B, C albo D według ISO 17635 (karta: norma podaje wytyczne wyboru).

3. Badanie

   Pół- lub w pełni automatyczne skanowanie złącza techniką TOFD; ustawień NIE PODAJEMY.

4. Ocena

   Ocena sygnałów przechodzących, odbitych i ugiętych w obrazie TOFD; poziomy akceptacji — spoza tej normy (karta).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badania na konstrukcjach i zbiornikach — BHP pracy na wysokości i w przestrzeniach zamkniętych według zasad zakładu
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma nie zawiera poziomów akceptacji (karta) — w zamówieniu trzeba wskazać dokument z kryteriami akceptacji

Najczęstsze pytania