🔩 Badania radiograficzne złączy spawanych metali z detektorami cyfrowymi — radiografia komputerowa (CR) i detektory płaskie (DDA), klasy techniki A i B, zasady kompensacji, PN-EN ISO 17636-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 17636-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Mamy fragment próbny ISO 17636-2:2022 (wydanie drugie) — od przedmowy do punktu 6.5; tekst wprowadza PN-EN ISO 17636-2:2023-04 bez zmian (IDT). Zakres (rozdz. 1): techniki radiografii cyfrowej zapewniające zadowalające i powtarzalne wyniki, dla złączy spawanych metodą spawania stopieniowego materiałów metalowych — połączeń blach i rur („rura" obejmuje też rurociągi, bębny kotłowe i zbiorniki ciśnieniowe); wymagania dla radiografii X i gamma z radiografią komputerową (CR) albo detektorami płaskimi (DDA), z kontrolą ręczną i zautomatyzowaną DDA; procedura daje minimalne wymagania, przy których cyfrowe radiogramy mają czułość wykrywania niezgodności równoważną radiografii błonowej (ISO 17636-1). Norma nie ustala poziomów akceptacji wskazań — te są w ISO 10675; jeśli strony przyjmą niższe kryteria, jakość może być znacznie niższa. Przedmowa wylicza zmiany wobec wydania 2013, m.in.: kontrola ręczna i zautomatyzowana DDA (6.6, 6.7, 7.8), dopuszczenie krótszej niż 10 mm widoczności drutu dla rur o średnicy zewnętrznej poniżej 50 mm, drutowe wskaźniki ASTM i inne za zgodą stron, nowy punkt 6.8 o ocenie jakości obrazu, usunięcie dolnej granicy grubości dla Se-75, wyjaśnienie użycia wskaźników przy technice DWDI, dopuszczenie niższego SNR_N (7.3.1), gdy napięcie lampy jest niższe niż 80 % wartości z rysunku 20 (zalecane napięcia lampy) albo gdy użyto detektorów rozróżniających energię, rozszerzenie zasady kompensacji CP II do trzech par drutów, nowe załączniki F i G.

POJĘCIA I KLASY TECHNIKI (rozdz. 3–6 fragmentu). Radiografia komputerowa — płyta z luminoforem pamięciowym (IP) i czytnik zamieniający obraz utajony na cyfrowy; DDA — detektor zamieniający promieniowanie na sygnały dyskretne, cyfryzowane i przesyłane do komputera; szum strukturalny, wartość szarości i wartość szarości zlinearyzowana; podstawowa rozdzielczość przestrzenna detektora (SRb detector) i obrazu (SRb image) — połowa nieostrości zmierzonej wskaźnikiem podwójnych drutów (ISO 19232-5); SNR i znormalizowany SNR_N = SNR × 88,6 / SRb image; CNR i znormalizowany CNR_N; strefa oceny (WAE — spoina ze strefami wpływu ciepła) i obszar zainteresowania (AoI — także litery, znaczniki i wskaźniki jakości obrazu); strefa wpływu ciepła — po obu stronach spoiny o szerokości lica, co najmniej 10 mm. Dwie klasy techniki: A — podstawowa, B — ulepszona, stosowana, gdy A jest za mało czuła; wybór techniki uzgadniają strony; widoczność niezgodności przy klasach A i B jest równoważna radiografii błonowej i musi być wykazana wskaźnikami jakości obrazu według ISO 19232-1 albo ISO 19232-2 i ISO 19232-5. Gdy warunku klasy B nie da się spełnić (np. rodzaj źródła, odległość źródło–obiekt), strony mogą przyjąć warunek klasy A, a utratę czułości kompensuje się większą wartością szarości i SNR_N (zalecane zwiększenie SNR_N ponad 1,4 raza). Trzy zasady kompensacji: CP I — mniejszy kontrast (np. wyższe napięcie) wyrównuje się większym SNR (np. większym prądem lampy lub czasem ekspozycji); CP II — niedostateczną ostrość detektora (SRb większe niż wymagane) — większym SNR, o jeden drut lub otwór więcej za każdą brakującą parę drutów; CP III — nieostrość z korekcji wadliwych pikseli DDA — większym SNR. Przygotowanie: ochrona przed promieniowaniem jonizującym; powierzchni zwykle nie przygotowuje się, chyba że nierówności lub powłoki utrudniają wykrycie wad; badanie po ostatnim etapie wytwarzania (np. szlifowaniu, obróbce cieplnej); gdy spoina nie jest widoczna na obrazie, po obu stronach poza WAE umieszcza się znaczniki o dużej gęstości; każdy odcinek oznacza się symbolami widocznymi na radiogramie.

STATUS (stan kart na 29.09.2026). Karta PN-EN ISO 17636-2:2023-04 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana" — wydanie jest AKTUALNE: publikacja 06-04-2023, 78 stron, grupa cenowa W, Sektor Hutnictwa, KT 165 Spawania i Procesów Pokrewnych, ICS 25.160.40, „Wprowadza: EN ISO 17636-2:2022 [IDT], ISO 17636-2:2022 [IDT]", „Zastępuje: PN-EN ISO 17636-2:2013-06 - wersja angielska". Karta PN-EN ISO 17636-2:2013-06 (wersja angielska): „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 17636-2:2023-04", publikacja 25-06-2013, „Data wycofania: 06-04-2023", 66 stron, „Wprowadza: EN ISO 17636-2:2013 [IDT], ISO 17636-2:2013 [IDT]". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 17636-2" (29.09.2026) pokazuje tylko te dwa wydania; żadne laboratorium nie powołuje w kopii wydania 2013.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 17636-2: 12 pozycji u 12 laboratoriów, wszystkie w postaci „PN-EN ISO 17636-2:2023-04". Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 17636-2" i pokaże 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 11; AB 1646 zostaje poza nią (zapisuje „PN-EN ISO 17636-1:2023-02 PN-EN ISO 17636-2:2023-04 ASME s. V art. 2 ed. 2023" jednym ciągiem). Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 20.12.2024 do 25.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona.

PRZEDMIOT I ZAKRESY. Złącza spawane materiałów metalowych — 10 laboratoriów; AB 001 szerzej: nieciągłości wyrobów hutniczych, odlewów i złączy spawanych metali do 30 mm i tworzyw sztucznych, promieniowaniem rentgenowskim (z oznaczeniem badań, na podstawie których laboratorium formułuje opinie i interpretacje); AB 1754 — wyroby i materiały metalowe do 100 mm. Grubości: do 30 mm (AB 001), do 40 mm (AB 042, AB 1141 — „równoważnej dla stali", AB 1623 i AB 1921 — „Fe"), do 60 mm (AB 1646), do 100 mm (AB 1425 — „Fe", AB 1429, AB 1754) i do 170 mm (AB 1307). Oznaczane: nieciągłości (w tym „spawalnicze wewnętrzne"); technika zapisywana jako „metoda radiograficzna z użyciem detektorów cyfrowych", „radiografii cyfrowej" albo po prostu „radiograficzna".

OBOK TEJ NORMY. Część 1 (radiografia błonowa, PN-EN ISO 17636-1:2023-02 — osobny wpis Bazy Wiedzy) ma w zakresie 10 z 12 laboratoriów (poza AB 1921 i AB 1927): w tej samej pozycji — AB 1429, AB 1646 i AB 1754, w osobnym wierszu przy tych samych złączach — AB 042, AB 313, AB 1141, AB 1307, AB 1425 i AB 1623, a AB 001 — w osobnej pozycji, przy złączach do 30 mm Fe. W tej samej pozycji co ta norma stoją też: PN-EN ISO 5579:2014-02 (zasady ogólne radiografii metali, osobny wpis) — AB 1429 i AB 1754, ASME sekcja V art. 2 — AB 1646, PN-EN 12681-2:2017-12 (radiografia cyfrowa odlewów) — AB 001, AB 313 i AB 1927. Radiografię cyfrową złączy spawanych rur stalowych według PN-EN ISO 10893-7:2019-04 ma w osobnym wierszu AB 1623. Wszystko sprawdzone w wierszach dokumentów PCA.

CZEGO NIE PODAJEMY. Fragment kończy się na punkcie 6.5, więc nie podajemy układów badania (7.1), doboru napięcia lampy (7.2, rysunek 20) i źródeł izotopowych, minimalnej odległości źródło–obiekt, wymagań dla detektorów i minimalnych wartości SNR_N, CNR_N i SRb (7.3 i tablice), położenia i doboru wskaźników jakości obrazu (6.7–6.9), przetwarzania obrazu ani treści załączników A–G.

Zasada metody

Złącze spawane prześwietla się promieniowaniem X albo gamma, a obraz rejestruje płyta fosforowa odczytywana w czytniku (CR) albo detektor płaski (DDA); obraz w skali szarości ocenia się na monitorze. Jakość obrazu wykazuje się wskaźnikami jakości (drutowymi lub stopniowo-otworowymi i podwójnymi drutami) oraz znormalizowanym stosunkiem sygnału do szumu SNR_N i podstawową rozdzielczością przestrzenną SRb; klasa B daje wyższą czułość niż A, a braki jednych parametrów można kompensować większym SNR (zasady CP I–III). Norma nie ustala kryteriów akceptacji (ISO 10675) (fragment ISO 17636-2:2022, rozdz. 1–6.5).

Zastosowania

• Złącza spawane blach i rur metalowych, także rurociągów, bębnów kotłowych i zbiorników ciśnieniowych — wykrywanie niezgodności; w zakresach 12 laboratoriów
• Grubości od 30 mm do 170 mm (AB 1307); AB 001 także wyroby hutnicze, odlewy i tworzywa sztuczne

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 17636-2:2023-04 (wersja angielska; EN ISO 17636-2:2022, ISO 17636-2:2022 IDT)

Tytuł (PL)

Badania nieniszczące spoin — Badanie radiograficzne — Część 2: Techniki promieniowania X i gamma z detektorami cyfrowymi

Title (EN)

Non-destructive testing of welds — Radiographic testing — Part 2: X- and gamma-ray techniques with digital detectors

Procedura krok po kroku

1. Uzgodnienia

   Strony uzgadniają technikę radiografii cyfrowej i klasę (A albo B); kryteriów akceptacji norma nie podaje (ISO 10675).

2. Przygotowanie

   Ochrona przed promieniowaniem; badanie po ostatnim etapie wytwarzania; szlifowanie lub usunięcie powłok, gdy utrudniają wykrycie wad; znaczniki położenia spoiny i oznaczenie odcinków.

3. Ekspozycja

   Promieniowanie X albo gamma, detektor CR albo DDA; układy badania, napięcia i odległości NIE PODAJEMY — poza fragmentem.

4. Jakość obrazu

   Wskaźniki jakości obrazu, SNR_N i SRb; braki kompensuje się większym SNR (CP I–III); wartości minimalnych NIE PODAJEMY.

5. Ocena

   Ocena cyfrowego radiogramu na monitorze w strefie WAE / AoI; kryteria akceptacji według ISO 10675 (poza tą normą).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Promieniowanie jonizujące X i gamma jest bardzo szkodliwe — obowiązują przepisy ochrony radiologicznej (norma zawiera takie ostrzeżenie)
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma określa technikę badania, nie kryteria oceny — pytając o badanie, podaj także poziom akceptacji (np. według ISO 10675) i klasę techniki

Najczęstsze pytania