🔩 Badania penetracyjne odlewów wykonanych metodą wytapianych modeli (odlewów precyzyjnych) — badanie według EN ISO 3452-1 na uzgodnionych powierzchniach, po oczyszczeniu bez śrutowania (albo z lekkim śrutowaniem, w razie ryzyka zamknięcia nieciągłości z trawieniem), obserwacja okiem nieuzbrojonym lub przy powiększeniu co najmniej 3×, klasyfikacja wskazań liniowych (LP, L ≥ 3 W), ułożonych w linii (AP) i nieliniowych pojedynczych (SP) lub skupionych (CP) w ramce 25 mm × 25 mm wobec poziomów jakości z tablic 1 i 2, PN-EN 1371-2

Materiały i NDT PN-EN 1371-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 1371-2:2015 (tekst EN 1371-2:2015, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wstęp i rozdziały 1–9 do tablicy 1 z przypisami na stronie 9 włącznie. Poza próbką zostają tablica 2 (wskazania liniowe i ułożone w linii), tablica 3 (stan powierzchni) oraz załączniki A–F (przeliczenie poziomów z wydania 1998, rodzaje nieciągłości, rysunki odniesienia, wzór sprawozdania, zmiany techniczne).

WEDŁUG TEKSTU EN 1371-2:2015 (przedmowa, wstęp, rozdziały 1–9, tablica 1). Normę przygotował CEN/TC 190 „Technologia odlewnicza” (sekretariat DIN), grupa robocza WG 11 „Kontrola powierzchni”; CEN zatwierdził ją 12.12.2014, zastąpiła EN 1371-2:1998. Jest jedną z dwóch norm badań penetracyjnych odlewów — druga, EN 1371-1, dotyczy odlewów piaskowych, kokilowych i niskociśnieniowych. Wstęp: norma uzupełnia ogólne zasady EN ISO 3452-1 o wymagania dla odlewów precyzyjnych, uwzględniając inny wymiar pola odniesienia i inny charakter nieciągłości; badanie penetracyjne, jak każde badanie nieniszczące, jest częścią oceny jakości uzgadnianej przy przyjęciu zamówienia. Zakres (1): odlewy wykonane metodą wytapianych modeli do ogólnego zastosowania, ze wszystkich metali poza odlewami ze stopów miedź–cyna i miedź–cyna–ołów, w których miedź jest głównym składnikiem. Powołania (2): EN 1370, EN 4179, EN ISO 3059, EN ISO 3452-1, -2, -5, -6, EN ISO 9712. Warunki (3): etap produkcji, uzgodnione powierzchnie i odsetek lub liczbę odlewów ustala się przy zamówieniu; dla każdej strefy podaje się rodzaj nieciągłości i poziom jakości; czułość zależy od wybranej metody, stanu powierzchni, zastosowania odlewu i etapu wytwarzania, więc penetranty i metoda mają wykrywać wymagany poziom; przeliczenie poziomów z tablicy 3 wydania 1998 na tablicę 2 obecnego wydania jest w tablicy A.1. Metoda (4): badanie według EN ISO 3452-1, -2, -5 i -6, właściwości materiałów penetracyjnych według specyfikacji uzgodnionych przez strony; personel kwalifikowany (np. EN ISO 9712 lub EN 4179); powierzchnia czysta, bez rdzy, zgorzeliny, resztek formy, oleju, smaru, farby — czyszczenie mechaniczne, chemiczne lub łączone; śrutowania się nie zaleca, a jeśli jest konieczne — możliwie lekkie, by nie zamknąć nieciągłości, a gdy ryzyko jest nie do przyjęcia — po nim trawienie chemiczne z zapisem składu kąpieli, stężenia, temperatury, czasu, neutralizacji i płukania; stan powierzchni według tablicy 3, ocena wzorcami chropowatości według EN 1370 (zalecana); obserwacja okiem nieuzbrojonym lub przy powiększeniu co najmniej 3 razy, warunki według EN ISO 3059. Kryteria (5): wskazania nieliniowe (pojedyncze SP lub skupione CP), ułożone w linii (AP) lub liniowe (LP); ocenia się długość L wskazania, nie rzeczywisty wymiar nieciągłości; LP — największy wymiar co najmniej trzykrotnie większy od najmniejszego (L ≥ 3 W); nieliniowe — L < 3 W; skupione — wielu wskazań nie da się rozdzielić pomiarem; AP — liniowe, gdy odstęp jest mniejszy od długości najdłuższej nieciągłości w szeregu, lub nieliniowe, gdy odstęp jest mniejszy niż 2 mm i są co najmniej trzy wskazania; poziomy jakości dla każdego rodzaju wskazania ustala zamawiający przy zamówieniu, a producent je akceptuje; tablice 1 i 2 podają największe wymiary najmniejszych uwzględnianych wskazań i są od siebie niezależne. Klasyfikacja (6): ramkę 25 mm × 25 mm kładzie się w najmniej korzystnym miejscu; przy odlewach mniejszych niż 25 mm × 25 mm kryteria proporcjonalnie do pola; odlew jest niezgodny, gdy obserwowany poziom jest gorszy od zamówionego, zgodny — gdy równy lub lepszy; wiążą tylko wartości z tablic 1 i 2, rysunki są informacyjne; zapis wymagań np. „SP 2”, „LP 5”, „AP 5”; według uwag numery poziomów są umowne i nie tworzą jednej skali między tablicami. Ponowne badanie (7) i oczyszczanie końcowe (8) — według EN ISO 3452-1, w razie potrzeby ochrona przed korozją; sprawozdanie (9) — według EN ISO 3452-1, wzór trójjęzyczny w załączniku E. Tablica 1 (SP/CP, poziomy 1–8; poziomy 7 i 8 informacyjne dla szczególnych wymiarów): średnica najmniejszego uwzględnianego wskazania 0,3; 0,3; 0,5; 1; 1,5; 2; 3; 5 mm; największa liczba wskazań nieliniowych (SP + CP) 0; 2; 2; 2; 2; 2; 2; 1; największy wymiar wskazania — SP 0,3; 1; 1,5; 2; 3; 5; 7; 10 mm, CP 0,3; 2; 3; 4; 6; 8; 11; 15 mm; wskazania mogą z czasem się powiększać.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 1371-2”, 03.10.2026) są 3 pozycje: PN-EN 1371-2:2015-03 (wersja angielska, „Wprowadza: EN 1371-2:2015 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofane PN-EN 1371-2:2002 w wersji polskiej (zastąpiona przez PN-EN 1371-2:2015-03) i angielskiej. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 1371-2:2015 ma status „Published” i etap 90.93 „Decision to confirm — Review Enquiry” (z datą początku 05.06.2025). Odlewy piaskowe, kokilowe i niskociśnieniowe opisuje osobny wpis o PN-EN 1371-1, a ogólne zasady badań penetracyjnych — wpis o PN-EN ISO 3452-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 1371-2 stoi w 10 rekordach u 6 laboratoriów: AB 001 (5 rekordów), AB 313, AB 608, AB 904, AB 1827, AB 1978. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 23.04.2025 do 02.09.2026) numer stoi w 10 wierszach tych samych laboratoriów (AB 001 — 5, w pięciu lokalizacjach: Poznań, Warszawa, Płock, Kraków, Gliwice; pozostałe po 1). Postać „PN-EN 1371-2:2015-03” (AB 001, AB 313, AB 1827, AB 1978) i „PN-EN 1371-2” bez roku (AB 608, AB 904 — zakres elastyczny „E”); zawsze razem z PN-EN 1371-1, zwykle także z PN-EN ISO 3452-1 (u AB 904 także PN-EN ISO 3059, u AB 001 obok PN-EN 571-1:1999). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 1371-2”) pokazuje te same 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Odlewy (AB 001, AB 1827, AB 1978; u AB 313 „odlewy metalowe”, u AB 904 „odlewy” w zakresie „E”, u AB 608 „Odlewy / Castings” w zakresie „E”, dwujęzycznie) — nieciągłości otwarte na badaną powierzchnię, nieciągłości powierzchniowe (zewnętrzne), metoda penetracyjna. Żadna pozycja nie rozróżnia odlewów precyzyjnych od piaskowych — obie części EN 1371 stoją w jednym wierszu. Zakresy pomiarowe nie są podane; u AB 001 pozycje oznaczono gwiazdką (laboratorium formułuje opinie i interpretacje).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy powierzchni: śrutowanie może zamknąć nieciągłości — nie zaleca się go, a jeśli jest konieczne i ryzyko zamknięcia nieciągłości jest nie do przyjęcia — po nim trawienie z zapisem parametrów (4.3). Przy wymaganiach: rodzaj wskazania i poziom dla każdej strefy ustala się przy zamówieniu — bez tego nie ma kryterium oceny (3, 5.3.1). Przy klasyfikacji: ramka 25 mm × 25 mm w najmniej korzystnym miejscu; przy małych odlewach kryteria proporcjonalnie do pola (6). Przy pomiarze: ocenia się wymiar wskazania, nie nieciągłości (5.1.1, uwaga). Przy skalach: numery poziomów w tablicach 1 i 2 nie są porównywalne (6, uwaga 1). Przy materiale: nie dla odlewów ze stopów miedź–cyna(–ołów) z przewagą miedzi (1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Tablic 2 i 3 (wymiary wskazań liniowych i ułożonych w linii, wymagany stan powierzchni), przeliczenia poziomów z wydania 1998, rodzajów nieciągłości, rysunków odniesienia ani wzoru sprawozdania nie czytaliśmy. Nie podajemy też parametrów procesu penetracyjnego z EN ISO 3452-1 (czasy penetracji, wywoływania).

Zasada metody

Odlew precyzyjny po oczyszczeniu powierzchni (bez śrutowania albo ze śrutowaniem, w razie ryzyka zamknięcia nieciągłości z trawieniem) bada się penetracyjnie według EN ISO 3452-1 i ogląda okiem nieuzbrojonym lub przy powiększeniu co najmniej 3× w warunkach EN ISO 3059. Wskazania klasyfikuje się jako liniowe (LP, L ≥ 3 W), ułożone w linii (AP) lub nieliniowe pojedyncze (SP) i skupione (CP) i porównuje w ramce 25 mm × 25 mm z poziomem jakości uzgodnionym przy zamówieniu (tablice 1 i 2).

Zastosowania

• Odlewy wykonane metodą wytapianych modeli do ogólnego zastosowania — wszystkie metale poza stopami miedź–cyna(–ołów) z przewagą miedzi (1)
• Odbiór jakościowy odlewów według poziomów SP/CP i LP/AP uzgodnionych w zamówieniu (3, 6)
• Odlewy, w tym metalowe — nieciągłości otwarte na powierzchnię metodą penetracyjną w zakresach akredytacji 6 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1371-2:2015-03

Tytuł (PL)

Odlewnictwo — Badania penetracyjne — Część 2: Odlewy wykonane metodą wytapianych modeli

Title (EN)

Founding — Liquid penetrant testing — Part 2: Investment castings

Procedura krok po kroku

1. Uzgodnienia

   Etap produkcji, strefy, odsetek odlewów, rodzaj wskazań i poziomy jakości ustalone przy zamówieniu. PN-EN 1371-2:2015-03 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Przygotowanie powierzchni

   Czyszczenie mechaniczne lub chemiczne; bez śrutowania albo z możliwie lekkim śrutowaniem, a gdy ryzyko zamknięcia nieciągłości jest nie do przyjęcia — z trawieniem po nim (4.3).

3. Badanie penetracyjne

   Według EN ISO 3452-1 (i -2, -5, -6) przez personel kwalifikowany.

4. Obserwacja i klasyfikacja

   Okiem lub przy powiększeniu ≥ 3×; wskazania LP, AP, SP, CP w ramce 25 mm × 25 mm.

5. Ocena i sprawozdanie

   Zgodny, gdy poziom równy lub lepszy od zamówionego; sprawozdanie według EN ISO 3452-1.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Materiały penetracyjne i kąpiele trawiące — według kart charakterystyki; wentylacja, ochrona skóry i oczu
• Śrutowanie i obróbka mechaniczna — ochrona słuchu i oczu

Najczęstsze pytania