🔩 Badania magnetyczno-proszkowe odlewów z ferromagnetycznego żeliwa i staliwa — wskazania SM, LM i AM, poziomy nasilenia oceniane w ramce 105 mm × 148 mm; PN-EN 1369:2013-04 (EN 1369:2012)

Materiały i NDT PN-EN 1369:

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 1369:2013-04 (ten sam opis stoi na karcie wersji niemieckiej i na karcie wycofanej PN-EN 1369:2002), w całości: „Niniejszą Normę Europejską stosuje się do badań magnetyczno-proszkowych odlewów z ferromagnetycznego żeliwa i staliwa. Podano kryteria akceptacji za pomocą poziomów nasilenia określonych charakterem, powierzchnią i wymiarami występujących nieciągłości. Niniejszą normę stosuje się do wszystkich odlewów ferromagnetycznych, niezależnie od metody odlewania. Odlew żeliwny lub staliwny jest ferromagnetyczny, wtedy gdy dla pola magnetycznego o natężeniu 24 kA/m jego indukcja magnetyczna jest wyższa niż 1 T (Tesla). Stosuje się tylko dla tych odlewów, które są wyznaczone do badań i do tej liczby procentowej odlewów, która podlega badaniom” (na karcie bez kropki). UWAGA NA LICZBĘ: tekst EN 1369:2012 podaje w uwadze do rozdziału 1 dla tej samej definicji natężenie pola 2,4 kA/m, a nie 24 kA/m; skąd różnica w opisie na karcie, nie ustaliliśmy. Treść metody czytamy we fragmencie próbnym EN 1369:2012 (słoweńskie wydanie SIST EN 1369:2013, tekst angielski) od okładki do punktu 6.3, ze spisem treści; nie mamy tablic 1–3, rozdziałów 7–8 ani załączników A–F.

WEDŁUG TEKSTU EN 1369:2012 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–4). Normę przygotował CEN/TC 190 „Foundry technology” (sekretariat DIN), grupa robocza WG 11 „Surface inspection”; wydanie zastąpiło EN 1369:1996, a istotne zmiany techniczne wylicza załącznik F, którego nie mamy. Norma uzupełnia zasady ogólne z EN ISO 9934-1 o wymagania dla odlewów, a badanie jest częścią oceny jakości odlewu uzgadnianej między producentem a odbiorcą przy przyjęciu zamówienia. Powołania (2): EN ISO 9712 (kwalifikacja personelu), EN ISO 3059 (warunki obserwacji), EN ISO 9934-1 (zasady ogólne) i EN ISO 9934-2 (środki do wykrywania). Warunki (3): etap produkcji, na którym bada się odlew, badane powierzchnie oraz odsetek albo liczbę odlewów uzgadnia się przy zamówieniu; czułość zależy od wybranej metody; zamówienie określa co najmniej metodę (rodzaj środka do wykrywania) i to, czy odlew ma być po badaniu rozmagnesowany (największe dopuszczalne pole szczątkowe), a dla każdego badanego obszaru — rodzaj nieciągłości i poziom nasilenia, które mogą być różne dla różnych obszarów. Figury wzorcowe służą tylko pomocniczo; w sporze rozstrzygają tablice. Wykonanie (4): tryb według EN ISO 9934-1, środki do wykrywania według EN ISO 9934-2; jeżeli nie ustalono inaczej, magnesuje się kolejno w dwóch kierunkach prostopadłych, żeby każda nieciągłość przecinała strumień przynajmniej w jednym z nich; przy znanym kierunku naprężeń wystarcza jeden kierunek; obraz magnetyczny nie musi odpowiadać nieciągłości, bo pojawiają się wskazania pozorne. Personel — kwalifikowany według EN ISO 9712 albo równoważnego systemu certyfikacji, jeżeli nie uzgodniono inaczej. Powierzchnia — czysta, bez rdzy, piasku, zgorzeliny, resztek masy i powłok formierskich, oleju i smaru; piaskowanie albo śrutowanie możliwie lekkie, żeby nie zamknąć nieciągłości; dla kontrastu można ją pomalować; wykończenie według tablicy 3, a do jego oceny norma zaleca wzorzec chropowatości wzrokowo-dotykowy zamiast przyrządu (EN 1370). Obserwacja okiem nieuzbrojonym albo przy powiększeniu najwyżej 3×, w warunkach według EN ISO 3059.

JAK KLASYFIKUJE SIĘ WSKAZANIA (rozdziały 5–6). Nieciągłości typowe dla odlewów wymienia załącznik B (oznaczenia A, B, C, D, E, F, H i K). O rodzaju wskazania decyduje stosunek jego długości L do szerokości W: nieliniowe SM — L mniejsza niż 3W; liniowe LM — L równa 3W lub większa; ułożone w linii AM — wskazania nieliniowe, gdy są co najmniej trzy w odstępach mniejszych niż 2 mm, albo liniowe, gdy odstęp między dwoma wskazaniami jest mniejszy niż długość najdłuższego w linii; taki ciąg liczy się jako jedno wskazanie o długości całkowitej od początku pierwszego do końca ostatniego. Poziomy nasilenia dla SM (tablica 1) wyznaczają: najmniejsza uwzględniana długość L1, w razie potrzeby największa łączna powierzchnia wskazań w ramce 105 mm × 148 mm (format A6) i największa długość L2; dla LM i AM (tablica 2) — L1 i największa długość L2, pojedyncza albo sumaryczna. Tablice są niezależne; zapis w zamówieniu ma postać np. SM 2 albo LM 5/AM 5. Ocena: ramkę 105 mm × 148 mm kładzie się w miejscu najmniej korzystnym; dla SM uwzględnia się tylko wskazania dłuższe niż L1, dopuszcza najwyżej dwa wskazania o największej długości z tablicy 1 i sumuje powierzchnię wskazań (gdy powierzchnia odlewu jest mniejsza od ramki — proporcjonalnie mniej); dla LM i AM sumę długości wskazań w ramce porównuje się z długością „sumaryczną” z tablicy 2. SM 5 i AM 7/LM 7 to poziomy największych wskazań, SM 001, AM 001 i LM 001 — najmniejszych. Odlew jest zgodny z normą, gdy stwierdzony poziom jest równy albo lepszy od zamówionego.

STATUS (stan kart PKN na 08.10.2026). PN-EN 1369:2013-04 — wersja angielska (publikacja 30-04-2013) i wersja niemiecka (publikacja 04-11-2013), obie bez etykiety wycofania: tytuł „Odlewnictwo -- Badania magnetyczno-proszkowe”, 26 stron, grupa cenowa M, Sektor Hutnictwa, KT 301 Odlewnictwa, „Wprowadza: EN 1369:2012 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 1369:2002 - wersja polska”, ICS 77.180 i 19.100. Polska wersja PN-EN 1369:2002 (publikacja 23-12-2002, 24 strony, wprowadzała EN 1369:1996) ma etykietę „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN 1369:2013-04 - wersja angielska, PN-EN 1369:2013-04 - wersja niemiecka” i datę wycofania 30-04-2013. Wyszukiwarka PKN, hasło „EN 1369” (08.10.2026): 42 pozycje, z numerem 1369 cztery — dwie wersje wydania 2013 i dwie (polska i angielska) wycofanego wydania 2002. Aktualne wydanie nie ma wersji polskiej.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji i aktualne dokumenty PCA, odczyt 08.10.2026). Numer stoi w 14 rekordach u 10 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (wydania od 23.04.2025 do 02.09.2026) — w 14 pozycjach u tych samych laboratoriów; żadna nie jest zawieszona (zawieszenie części zakresu AB 197 od 15.06.2026 nie obejmuje tej pozycji). Postaci: „PN-EN 1369:2013-04” — 11 pozycji u 7 laboratoriów (AB 001 pięć pozycji, wszystkie oznaczone gwiazdką, czyli z opiniami i interpretacjami; AB 197, AB 313, AB 1336, AB 1505, AB 1827, AB 1978 po jednej); „PN-EN 1369” bez roku — AB 369, AB 608 i AB 904. W tej samej komórce dokumentów odniesienia u sześciu laboratoriów stoi PN-EN ISO 9934-1 (AB 001, AB 197, AB 1827, AB 1978 — z rokiem 2017-02; AB 369, AB 904 — bez roku), u AB 904 także PN-EN ISO 3059, a u AB 369 — PN-EN ISO 17638 (złącza spawane) i PN-EN 10228-1 (odkuwki) przy przedmiocie „Wyroby i materiały konstrukcyjne metalowe”. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od „PN-EN 1369:” i pokazuje 7 laboratoriów (11 pozycji) — NIE pokazuje AB 369, AB 608 i AB 904, które piszą numer bez roku. Hasło bez dwukropka pokazałoby 14 laboratoriów, w tym cztery z normami o innym numerze (PN-EN 13696, PN-EN 13697, PN-EN 13698 — AB 053, AB 079, AB 1531, AB 1977); dlatego wpis szuka z dwukropkiem.

CO BADAJĄ LABORATORIA (dokumenty PCA). Wielkość: nieciągłości powierzchniowe i podpowierzchniowe (8 laboratoriów) albo tylko powierzchniowe (AB 369, AB 904); AB 313 dopisuje „leżące na głębokości nie większej niż 2 mm”. Przedmiot: odlewy z materiałów ferromagnetycznych (AB 001, AB 197, AB 904), odlewy z ferromagnetycznego żeliwa i staliwa (AB 313, AB 608, AB 1505), odlewy żeliwne i staliwne ferromagnetyczne (AB 1978), odlewy staliwne ferromagnetyczne (AB 1827), „Odlewy” bez dookreślenia (AB 1336); u AB 369 — wyroby i materiały konstrukcyjne metalowe, w jednej pozycji z normami dla złączy spawanych i odkuwek. Technika: metoda magnetyczno-proszkowa — wszystkie pozycje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — poziom nasilenia należy do zamówienia: norma nie daje jednego kryterium dla wszystkich odlewów; odlew jest zgodny, gdy stwierdzony poziom jest równy albo lepszy od zamówionego, więc wynik bez zamówionego poziomu (np. SM 2, LM 5/AM 5) i bez wskazania obszaru odlewu nie mówi, czy wymaganie jest spełnione. Drugie — wydanie: poziomy LM i AM z wydania 1996 (jego tablica 3) przelicza się na poziomy wydania 2012 (tablica 2) według tablicy A.1 w załączniku A; specyfikacja pisana według starego wydania wymaga przeliczenia, a zapis numeru bez roku (AB 369, AB 608, AB 904) nie mówi, o które wydanie chodzi. Trzecie — figury wzorcowe z załączników C i D są tylko pomocą; w sporze rozstrzygają tablice. Czwarte — kierunek magnesowania: domyślnie dwa prostopadłe; jeden kierunek jest dopuszczalny tylko przy znanym kierunku naprężeń. Piąte — przygotowanie powierzchni: zbyt mocne piaskowanie albo śrutowanie może zamknąć nieciągłości, a odlew wygląda wtedy na wolny od wskazań. Szóste — liczba w definicji odlewu ferromagnetycznego: 2,4 kA/m w tekście normy, 24 kA/m w opisie na karcie PKN.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy tablic 1–3 (wartości L1, L2 i powierzchni dla poszczególnych poziomów, wymagane wykończenie powierzchni), rozdziału 7 (czyszczenie po badaniu i rozmagnesowanie), rozdziału 8 (sprawozdanie) ani załączników A–F (tablica przeliczeń poziomów, rodzaje nieciągłości, figury wzorcowe, wzór sprawozdania, zmiany wobec wydania 1996). Parametrów magnesowania czytany fragment nie podaje — odsyła do EN ISO 9934-1, opisanej w osobnym wpisie tej bazy.

Zasada metody

Odlew z ferromagnetycznego żeliwa albo staliwa magnesuje się i nanosi środek do wykrywania; nieciągłości powierzchniowe i podpowierzchniowe dają wskazania magnetyczno-proszkowe. Tryb postępowania i środki — według EN ISO 9934-1 i EN ISO 9934-2; jeżeli nie ustalono inaczej, magnesuje się kolejno w dwóch kierunkach prostopadłych. Wskazania dzieli się według stosunku długości L do szerokości W na nieliniowe (SM, L < 3W), liniowe (LM, L ≥ 3W) i ułożone w linii (AM), ocenia w ramce 105 mm × 148 mm położonej w miejscu najmniej korzystnym i porównuje z poziomem nasilenia z zamówienia (EN 1369:2012, rozdziały 4–6).

Zastosowania

• Odlewy z ferromagnetycznego żeliwa i staliwa — wykrywanie nieciągłości powierzchniowych i podpowierzchniowych; w aktualnych zakresach akredytacji 10 laboratoriów, 14 pozycji
• Odbiór odlewu wobec poziomu nasilenia z zamówienia (np. SM 2, LM 5/AM 5), ustalanego osobno dla każdego badanego obszaru
• Badanie na uzgodnionym etapie produkcji, na uzgodnionych powierzchniach i uzgodnionym odsetku albo liczbie odlewów (rozdział 3)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1369:2013-04 (wersja angielska i wersja niemiecka; wprowadza EN 1369:2012 [IDT])

Tytuł (PL)

Odlewnictwo — Badania magnetyczno-proszkowe

Title (EN)

Founding — Magnetic particle testing

Procedura krok po kroku

1. Ustalenia w zamówieniu

   Uzgodnić etap produkcji, badane powierzchnie oraz odsetek albo liczbę odlewów; w zamówieniu wskazać co najmniej rodzaj środka do wykrywania, wymaganie rozmagnesowania (największe pole szczątkowe), a dla każdego obszaru — rodzaj nieciągłości i poziom nasilenia (rozdział 3).

2. Personel

   Badanie wykonuje personel kwalifikowany według EN ISO 9712 albo równoważnego systemu certyfikacji, jeżeli nie uzgodniono inaczej (4.2).

3. Przygotowanie powierzchni

   Oczyścić z rdzy, piasku, zgorzeliny, resztek masy i powłok formierskich, oleju i smaru; piaskować albo śrutować możliwie lekko, żeby nie zamknąć nieciągłości; w razie potrzeby pomalować dla kontrastu; wykończenie według tablicy 3 (4.3).

4. Magnesowanie i obserwacja

   Tryb według EN ISO 9934-1, środki według EN ISO 9934-2; magnesować kolejno w dwóch kierunkach prostopadłych (jeden kierunek tylko przy znanym kierunku naprężeń); obserwować okiem nieuzbrojonym albo przy powiększeniu najwyżej 3×, w warunkach według EN ISO 3059 (4.1, 4.4).

5. Klasyfikacja wskazań

   Zmierzyć długość L i szerokość W wskazań i zaliczyć je do SM, LM albo AM (5.2); ramkę 105 mm × 148 mm położyć w miejscu najmniej korzystnym; dla SM sumować powierzchnię wskazań dłuższych niż L1, dla LM i AM — ich długości, i porównać z tablicami 1 i 2 (6.1); wartości tablic NIE PODAJEMY.

6. Ocena

   Odlew jest zgodny, gdy stwierdzony poziom nasilenia jest równy albo lepszy od zamówionego; figury wzorcowe tylko pomocniczo — w sporze rozstrzygają tablice (3, 6.3).

7. Po badaniu

   Czyszczenie, rozmagnesowanie (rozdział 7) i sprawozdanie (rozdział 8) — tych rozdziałów nie mamy, ich treści NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Wymagania bezpieczeństwa dotyczące urządzeń do magnesowania, środków do wykrywania i oświetlenia są w normach powołanych (EN ISO 9934-1, EN ISO 9934-2, EN ISO 3059); tutaj ich nie przytaczamy
• UWAGA MERYTORYCZNA: bez zamówionego poziomu nasilenia (np. SM 2, LM 5/AM 5) wynik nie mówi o zgodności; poziomy LM i AM z wydania 1996 przelicza się na wydanie 2012 według załącznika A; w definicji odlewu ferromagnetycznego tekst normy podaje 2,4 kA/m, a opis na karcie PKN 24 kA/m

Najczęstsze pytania