🍎 Zawartość azotu w mleku płynnym pełnym lub odtłuszczonym — szybka metoda rutynowa półmikro: mniejsza naważka mineralizowana w probówkach 250 ml w bloku grzejnym mieszaniną stężonego kwasu siarkowego, nadtlenku wodoru (ok. 30 g/100 ml) i siarczanu potasu z katalizatorem (np. tabletki z siarczanem miedzi(II) i ditlenkiem tytanu, bez selenu i rtęci), uwolnienie amoniaku nadmiarem NaOH, destylacja z parą wodną do kwasu borowego i miareczkowanie kwasem solnym 0,1 lub 0,05 mol/l (ręcznie, półautomatycznie albo automatycznie z punktem końcowym fotometrycznym lub pH); wynik w % masy; PN-EN ISO 8968-3:2008

Chemia żywności PN-EN ISO 8968-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach iTeh: ISO 8968-3:2004 | IDF 20-3:2004 (tekst angielski) — przedmowy ISO i IDF, rozdziały 1–5 i rozdział 6 do punktu 6.5, do strony 3 — oraz SIST EN ISO 8968-3:2007 (strona tytułowa EN ISO 8968-3:2007, przedmowa europejska i nota o zatwierdzeniu, potem ten sam tekst ISO do rozdziału 3). PN-EN ISO 8968-3:2008 wprowadza EN ISO 8968-3:2007 i ISO 8968-3:2004 jako identyczne (wyszukiwarka PKN). Dalszej części aparatury, postępowania (w tym mineralizacji, destylacji i miareczkowania), obliczeń, precyzji i sprawozdania nie czytamy.

WEDŁUG TEKSTU EN ISO 8968-3:2007 I ISO 8968-3:2004. Normę przygotował ISO/TC 34 „Produkty żywnościowe”, podkomitet SC 5 „Mleko i przetwory mleczne”, wspólnie z IDF i we współpracy z AOAC International (zespół ds. związków azotu Stałego Komitetu ds. głównych składników mleka); wydanie zastępuje IDF 20-3:1993, technicznie zmienione. Seria ISO 8968 | IDF 20 „Mleko — Oznaczanie zawartości azotu”: część 1 — metoda Kjeldahla, część 2 — mineralizacja w bloku (metoda makro), część 3 — mineralizacja w bloku (szybka metoda rutynowa półmikro), część 4 — azot niebiałkowy, część 5 — azot białkowy. Tekst ISO przejął jako EN ISO 8968-3:2007 CEN/TC 302 „Mleko i przetwory mleczne — Metody pobierania próbek i analizy” (sekretariat NEN); CEN zatwierdził go 19.05.2007 bez zmian, a wdrożenia krajowe miały nastąpić najpóźniej w grudniu 2007 r. Ostrzeżenie: stosowanie normy może wiązać się z materiałami, operacjami i sprzętem niebezpiecznymi; użytkownik ustala zasady bezpieczeństwa. Zakres (1): oznaczanie zawartości azotu w mleku płynnym, pełnym lub odtłuszczonym, szybką metodą rutynową półmikro opartą na mineralizacji w bloku; metoda jest szybsza niż w ISO 8968-1 i 8968-2, bo czas mineralizacji skraca mniejsza naważka i nadtlenek wodoru stosowany razem z kwasem siarkowym i katalizatorem. Powołanie (2): ISO 385 (biurety). Definicja (3.1): zawartość azotu — ułamek masowy azotu oznaczony procedurą tej części normy, wyrażony w procentach masy. Zasada (4): naważkę mineralizuje się w bloku grzejnym mieszaniną stężonego kwasu siarkowego, nadtlenku wodoru i siarczanu potasu z katalizatorem, przeprowadzając azot organiczny w siarczan amonu; do ochłodzonego mineralizatu dodaje się nadmiar wodorotlenku sodu, by uwolnić amoniak; amoniak destyluje się w ręcznym, półautomatycznym lub w pełni automatycznym aparacie do destylacji z parą wodną — w dwóch pierwszych przypadkach do nadmiaru kwasu borowego i miareczkuje kwasem solnym, w aparacie automatycznym miareczkowanie odbywa się samoczynnie z wykrywaniem punktu końcowego fotometrycznie albo pomiarem pH; zawartość azotu oblicza się z ilości wytworzonego amoniaku. Odczynniki (5): tabletki katalizatora Kjeldahla — odpowiednie np. z 3,5 g siarczanu potasu, 0,105 g pentahydratu siarczanu miedzi(II) i 0,105 g ditlenku tytanu; inne tabletki, jeśli 7 g siarczanu potasu można odmierzyć całkowitą liczbą tabletek i nie zawierają soli metali toksycznych, takich jak selen czy rtęć; kwas siarkowy o ułamku masowym co najmniej 95–98 %, bez azotu (ok. 1,84 g/ml); nadtlenek wodoru ok. 30 g/100 ml; środek przeciwpienny (zalecany preparat silikonowy, np. 30 % emulsja wodna); NaOH bez azotu ok. 40 g/100 ml; kwas borowy 40,0 g/l z 3 ml wskaźnika (roztwór jasnopomarańczowy, w szkle borokrzemowym, chroniony przed światłem i oparami amoniaku) oraz 10,0 g/l do miareczkowania z fotometrycznym punktem końcowym (z czerwienią metylową i zielenią bromokrezolową, zobojętniony NaOH 0,1 mol/l do barwy zielonej — zwykle 3 ml na 1 l kwasu 1 %); wskaźnik do miareczkowania z punktem końcowym pH — czerwień metylowa i zieleń bromokrezolowa w etanolu 95 %, 1 część na 5 części; mianowany kwas solny c(HCl) = (0,1 ± 0,0005) mol/l, a przy miareczkowaniu ręcznym zalecany (0,05 ± 0,0005) mol/l; siarczan amonu o czystości co najmniej 99,9 % w suchej masie, suszony przed użyciem co najmniej 2 h w (102 ± 2) °C; tryptofan albo chlorowodorek lizyny o czystości co najmniej 99 % (bez suszenia w suszarce); sacharoza o zawartości azotu nie większej niż 0,002 % (bez suszenia). Aparatura (6, do 6.5): łaźnia wodna 38–40 °C, waga analityczna (1 mg, odczyt 0,1 mg), blok do mineralizacji (stop aluminium lub równoważny) z regulacją i pomiarem temperatury, probówki do mineralizacji 250 ml, kolektor wyciągowy pasujący do probówek.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 8968-3”, 03.10.2026) są dwa wyniki: PN-EN ISO 8968-3:2008 — wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 8968-3:2007 [IDT], ISO 8968-3:2004 [IDT]”, bez adnotacji o wycofaniu; oraz PN-EN ISO 8968-3:2007 — wersja angielska, „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 8968-3:2008 - wersja polska”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 8968-3 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów: AB 429 i AB 1334. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 429 wyd. nr 26 z 02.04.2026, AB 1334 wyd. nr 31 z 04.05.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać zapisu u obu: „PN-EN ISO 8968-3:2008”. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 8968-3”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA i kopii bazy). AB 429: mleko i przetwory mleczne — zawartość azotu ogólnego Kjeldahla (2,0–75,0) g/kg i zawartość białka ogólnego (z obliczeń), metoda miareczkowania potencjometrycznego. AB 1334: mleko i przetwory mleczne — zawartość azotu (0,06–16,00) % i zawartość białka (z obliczeń), metoda miareczkowania potencjometrycznego.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy matrycy: zakres normy to mleko płynne, pełne lub odtłuszczone (1), a obie pozycje w PCA obejmują „mleko i przetwory mleczne” — przy przetworach sprawozdanie powinno pokazać, na czym oparto stosowanie metody. Przy naważce i mineralizacji: szybkość metody bierze się z mniejszej naważki i nadtlenku wodoru (1) — nie przenosi się na nią naważek z części 1 i 2. Przy katalizatorze: tabletki bez selenu i rtęci, a liczba całych tabletek ma dawać 7 g siarczanu potasu (5.1). Przy odczynnikach: kwas siarkowy, NaOH i sacharoza bez azotu (sacharoza ≤ 0,002 % N) — azot z odczynników zawyża wynik (5.2, 5.5, 5.11). Przy kwasie borowym: roztwór 40 g/l chroni się przed światłem i oparami amoniaku (5.6.1); do fotometrycznego punktu końcowego służy osobny roztwór 10 g/l zobojętniony do zieleni (5.6.2). Przy titrancie: przy miareczkowaniu ręcznym zalecany HCl 0,05 mol/l (5.8). Przy kontroli: siarczan amonu suszy się przed użyciem w 102 °C, a tryptofanu, lizyny i sacharozy nie suszy (5.9–5.11). Przy białku: obie pozycje podają białko „z obliczeń” — współczynnika przeliczeniowego w czytanej części normy nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Warunków mineralizacji i destylacji, wzorów obliczeniowych, danych precyzji ani współczynnika przeliczenia azotu na białko nie przytaczamy — leżą poza próbkami. Treści ISO 8968-1, -2, -4 i -5 w tym wpisie nie streszczamy.

Zasada metody

Mleko mineralizuje się w probówkach w bloku grzejnym mieszaniną stężonego kwasu siarkowego, nadtlenku wodoru i siarczanu potasu z katalizatorem; azot organiczny przechodzi w siarczan amonu. Po ochłodzeniu dodaje się nadmiar wodorotlenku sodu, a uwolniony amoniak destyluje z parą wodną do kwasu borowego i miareczkuje kwasem solnym — ręcznie albo w aparacie automatycznym z fotometrycznym lub pH-metrycznym punktem końcowym. Zawartość azotu wylicza się z ilości amoniaku.

Zastosowania

• Mleko płynne, pełne lub odtłuszczone — rutynowe oznaczanie azotu (1)
• Szybsza alternatywa dla ISO 8968-1 (Kjeldahl) i ISO 8968-2 (blok, metoda makro) (1)
• Mleko i przetwory mleczne — azot ogólny, białko z obliczeń — 2 rekordy zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 8968-3:2008

Tytuł (PL)

Mleko — Oznaczanie zawartości azotu — Część 3: Metoda z zastosowaniem bloku do mineralizacji (szybka metoda rutynowa półmikro)

Title (EN)

Milk — Determination of nitrogen content — Part 3: Block-digestion method (Semi-micro rapid routine method)

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie odczynników

   Kwas borowy z wskaźnikiem, mianowany HCl, siarczan amonu suszony w 102 °C (5.6–5.9). PN-EN ISO 8968-3:2008 — bez adnotacji o wycofaniu (PKN, 03.10.2026).

2. Mineralizacja

   Naważka w probówce 250 ml, H2SO4 + H2O2 + katalizator, blok grzejny pod kolektorem (4, 6.3–6.5).

3. Destylacja

   Nadmiar NaOH, amoniak z parą wodną do kwasu borowego (4).

4. Miareczkowanie

   HCl ręcznie lub automatycznie (punkt końcowy fotometryczny lub pH) (4).

5. Wynik

   Azot w % masy z ilości amoniaku (3.1, 4); szczegóły obliczeń — poza próbką.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Stosowanie normy może wiązać się z materiałami, operacjami i sprzętem niebezpiecznymi — użytkownik ustala zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (ostrzeżenie)
• Katalizator bez soli metali toksycznych, takich jak selen czy rtęć (5.1)

Najczęstsze pytania