🌱 Azot całkowity w moczniku i nawozach mocznikowych bez azotanów — przeprowadzenie mocznika w amoniak przez gotowanie z kwasem siarkowym (tabletki Kjeldahla z selenem), destylacja amoniaku z roztworu zasadowego do nadmiaru mianowanego kwasu siarkowego, odmiareczkowanie nadmiaru zasadą, PN-EN 15478

Fizykochemia PN-EN 15478

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN 15478:2009 (wersja polska), w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metodę oznaczania azotu całkowitego w moczniku. Niniejsza metoda ma zastosowanie wyłącznie do nawozów mocznikowych, nie zawierających azotanów.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym SIST EN 15478:2009 (EN 15478:2009) od okładki do rysunku 2 (aparat do destylacji nr 2, strona 7); dalszej części — rysunków 3 i 4, pobierania i przygotowania próbki (7), procedury (8), obliczeń (9), precyzji (10), sprawozdania (11) i załącznika A z wynikami badań międzylaboratoryjnych — nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU EN 15478:2009 (przedmowa, rozdziały 1–6.1, rysunki 1–2). Normę przygotował CEN/TC 260 „Fertilizers and liming materials” (sekretariat DIN) na mandat Komisji Europejskiej i EFTA; zastąpiła specyfikację techniczną CEN/TS 15478:2006. Zakres (rozdział 1): azot całkowity w moczniku; metodę stosuje się wyłącznie do nawozów mocznikowych bez azotanów. Powołania normatywne: EN 1482-2 (przygotowanie próbki nawozów), EN 12944-1:1999 i EN 12944-2:1999 (terminologia nawozów), EN ISO 3696:1995 (woda do analiz). Zasada (rozdział 4): mocznik przekształca się ilościowo w amoniak przez gotowanie w obecności kwasu siarkowego; amoniak oddestylowuje się ze środowiska zasadowego, a destylat zbiera w nadmiarze mianowanego kwasu siarkowego; nadmiar kwasu odmiareczkowuje się mianowanym roztworem zasady. Odczynniki (rozdział 5): tylko o uznanej czystości analitycznej; woda destylowana albo demineralizowana, wolna od dwutlenku węgla i wszelkich związków azotu (klasa 3 według EN ISO 3696:1995); tabletki Kjeldahla po 5 g, zawierające 100 części K2SO4 na 1 część selenu (5.2); kwas siarkowy stężony, ρ20 = 1,84 g/ml (5.3); roztwór wodorotlenku sodu ok. 500 g/l (5.4); kwas siarkowy c = 0,05 mol/l i roztwór wodorotlenku sodu albo potasu bez węglanów c = 0,1 mol/l — do próby ślepej (5.5, 5.6); kwas siarkowy c = 0,5 mol/l (5.7) i roztwór wodorotlenku sodu albo potasu bez węglanów c = 1,0 mol/l (5.8); wskaźnik mieszany (5.9.1): roztwór A — 1 g czerwieni metylowej w 37 ml roztworu wodorotlenku sodu 0,1 mol/l, uzupełnione wodą do 1 l, roztwór B — 1 g błękitu metylenowego w 1 l wody, miesza się 1 objętość A z 2 objętościami B; wskaźnik jest fioletowy w roztworze kwaśnym, szary w obojętnym i zielony w zasadowym, używa się 0,5 ml (10 kropli); zamiast niego można użyć 4–5 kropli czerwieni metylowej (5.9.2), czerwonej w roztworze kwaśnym i żółtej w zasadowym; granulki przeciw przegrzaniu, np. pumeks przemyty kwasem solnym i wyprażony (5.10); mocznik cz.d.a. (5.11). Aparatura (6.1): aparat do destylacji z kolby okrągłodennej o odpowiedniej pojemności połączonej z chłodnicą przez nasadkę z odbojnikiem, ze szkła borokrzemowego; zalecane typy aparatu przedstawiają rysunki 1–4; można stosować automatyczne aparaty do destylacji, jeżeli wyniki są statystycznie równoważne. Rysunek 1: kolba okrągłodenna z długą szyjką 1000 ml, rurka destylacyjna z odbojnikiem połączona z chłodnicą szlifem kulistym nr 18 (albo łącznikiem gumowym), lejek z kranem PTFE do dodawania wodorotlenku sodu, chłodnica sześciokulowa, kolba 500 ml na destylat. Rysunek 2: kolba okrągłodenna z krótką szyjką 1000 ml ze szlifem kulistym nr 35, rurka destylacyjna z odbojnikiem i bocznym lejkiem z kranem PTFE, chłodnica sześciokulowa, kolba 500 ml na destylat; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN 15478:2009 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 25-09-2014, 18 stron, grupa cenowa J, Sektor Chemii, KT 156 Nawozów, ICS 65.080, „Wprowadza: EN 15478:2009 [IDT]”. Karta PN-EN 15478:2009 (wersja angielska): bez nagłówka „Wycofana”, publikacja 16-02-2009, 14 stron, grupa cenowa G, pole „Zakres”: „Opisano metodę oznaczania azotu całkowitego w moczniku. Metoda ma zastosowanie do nawozów mocznikowych nie zawierających azotanów”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 15478” (02.10.2026) pokazuje tylko te dwie wersje wydania 2009; żadna karta nie ma pozycji „Zastępuje” ani „Zastąpiona przez”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 15478 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów: AB 006, AB 180, AB 277, AB 284, AB 312, AB 759, AB 779, AB 789, AB 827. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania zakresów od 07.03.2025 do 05.08.2026): po jednej pozycji u każdego, wszędzie „PN-EN 15478:2009”; u AB 180 w tej samej pozycji stoją też PN-EN 15604:2012 i PN-EN 15750:2009 metoda A. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 15478” i pokazuje wszystkie 9 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026: 9 laboratoriów i 9 pozycji; pod „EN 15478” — 0.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: mocznik — AB 006, AB 284, AB 759, AB 789, AB 827; nawozy mineralne (nieorganiczne) — AB 180, AB 277, AB 312, AB 779 (u AB 312 i AB 779 wielkość nazwana „zawartość azotu całkowitego amidowego w moczniku”). Wielkość: „zawartość azotu całkowitego” — AB 180, AB 277, AB 284, AB 759, AB 789, AB 827; „zawartość azotu amidowego” — AB 006; „zawartość azotu całkowitego amidowego w moczniku” — AB 312, AB 779. Wszędzie „Metoda miareczkowa”. Zakresy: (22,0–46,5) % (AB 006), (1,00–47,0) % (AB 180, wspólnie dla trzech norm), (0,50–50,0) % (AB 277), (5,0–48,6) % (AB 284), (1,00–50,0) % (AB 312), (40,0–50,0) % (AB 759), (14,0–47,0) % (AB 779), (31,0–46,6) % (AB 789), (30,0–50,0) % (AB 827).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: metodę stosuje się WYŁĄCZNIE do nawozów mocznikowych bez azotanów — zakres normy wyłącza nawozy zawierające azotany; pozycje opisane ogólnie jako „nawozy mineralne (nieorganiczne)” (AB 180, AB 277) obejmują przedmiotowo więcej, niż pozwala zakres tej normy (u AB 180 w tej samej pozycji stoją też PN-EN 15604:2012 i PN-EN 15750:2009 metoda A — ich zakresów tu nie opisujemy). Przy nazwie: zakresy podają „azot całkowity”, „azot amidowy” albo „azot całkowity amidowy” — norma oznacza azot całkowity w moczniku; nazwy z zakresów nie są nazwami z normy. Przy odczynnikach: woda musi być wolna od CO2 i związków azotu (klasa 3), a roztwory zasad do miareczkowania — bez węglanów; próba ślepa ma osobne roztwory 0,05 mol/l i 0,1 mol/l. Przy aparaturze: aparat automatyczny wolno stosować tylko przy wynikach statystycznie równoważnych z aparatem z rysunków 1–4.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rysunków 3 i 4, rozdziału 7 (pobieranie i przygotowanie próbki według EN 1482-2), rozdziału 8 (masa naważki, ilość kwasu i tabletek, czas gotowania, objętości przy destylacji i miareczkowaniu, przebieg próby ślepej), rozdziału 9 (wzór na zawartość azotu), rozdziału 10 (powtarzalność i odtwarzalność) ani załącznika A — nie podajemy więc naważki, czasów, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Mocznik przekształca się ilościowo w amoniak przez gotowanie z kwasem siarkowym (z tabletkami Kjeldahla zawierającymi siarczan potasu i selen); po zalkalizowaniu roztworu wodorotlenkiem sodu amoniak oddestylowuje się do nadmiaru mianowanego kwasu siarkowego, a nadmiar kwasu odmiareczkowuje się mianowanym roztworem wodorotlenku sodu albo potasu bez węglanów wobec wskaźnika mieszanego (czerwień metylowa z błękitem metylenowym) albo czerwieni metylowej; z różnicy oblicza się azot całkowity.

Zastosowania

• Mocznik — azot całkowity albo amidowy w zakresach 5 laboratoriów (AB 006, AB 284, AB 759, AB 789, AB 827)
• Nawozy mineralne (nieorganiczne) — „azot całkowity amidowy w moczniku” (AB 312, AB 779) albo azot całkowity (AB 180, AB 277) — w granicach zakresu normy: nawozy mocznikowe bez azotanów
• Zawartość azotu w moczniku — zakresy w certyfikatach laboratoriów od 0,50 % do 50,0 % N

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15478:2009 (wersja polska i angielska; EN 15478:2009 IDT)

Tytuł (PL)

Nawozy — Oznaczanie azotu całkowitego w moczniku

Title (EN)

Fertilizers — Determination of total nitrogen in urea

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Pobranie i przygotowanie próbki według rozdziału 7 i EN 1482-2 — szczegółów NIE PODAJEMY; tylko nawozy mocznikowe bez azotanów. PN-EN 15478:2009 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Przemiana mocznika w amoniak

   Gotowanie naważki z kwasem siarkowym stężonym i tabletkami Kjeldahla (K2SO4 + Se) — masy naważki, ilości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Destylacja

   Zalkalizowanie roztworu wodorotlenkiem sodu ok. 500 g/l przez lejek z kranem PTFE i oddestylowanie amoniaku do nadmiaru mianowanego kwasu siarkowego w kolbie 500 ml; granulki przeciw przegrzaniu; objętości — NIE PODAJEMY.

4. Miareczkowanie

   Odmiareczkowanie nadmiaru kwasu mianowanym roztworem NaOH albo KOH bez węglanów wobec wskaźnika mieszanego (zmiana z fioletowej przez szarą na zieloną) albo czerwieni metylowej (z czerwonej na żółtą).

5. Próba ślepa i wynik

   Próba ślepa z kwasem 0,05 mol/l i zasadą 0,1 mol/l; obliczenie zawartości azotu całkowitego (rozdział 9) i precyzja (rozdział 10) — wzoru i wartości NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Tabletki Kjeldahla zawierają selen (toksyczny); stężony kwas siarkowy i roztwór NaOH 500 g/l są żrące; gotowanie z kwasem — opary, praca pod wyciągiem; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: metoda dotyczy wyłącznie nawozów mocznikowych bez azotanów — wynik dla nawozu z azotanami nie jest wynikiem według tej normy; nazwy „azot amidowy” w zakresach nie zmieniają tego, że norma oznacza azot całkowity w moczniku

Najczęstsze pytania