⚡ Badania wspólne aparatury rozdzielczej wysokiego napięcia — PN-EN 62271-1

Elektronika PN-EN 62271-1

Przegląd

ZAKRES Z KARTY KATALOGOWEJ PKN, PRZYTOCZONY DOSŁOWNIE: „Niniejsza część normy IEC 62271 dotyczy aparatury rozdzielczej i sterowniczej prądu przemiennego przeznaczonej do instalowania w warunkach wnętrzowych i napowietrznych, pracującej w sieciach o napięciach powyżej 1 000 V przy częstotliwościach roboczych do 60 Hz włącznie. Norma ma zastosowanie do wszelkiego rodzaju wysokonapięciowej aparatury rozdzielczej i sterowniczej, o ile nie postanowiono inaczej w odpowiednich normach IEC dotyczących poszczególnych rodzajów aparatury rozdzielczej i sterowniczej."

TO NORMA NADRZĘDNA, NIE WYROBOWA — I STĄD BIERZE SIĘ JEJ OBECNOŚĆ W TYLU ZAKRESACH. Rodzina 62271 liczy kilkadziesiąt arkuszy: wyłączniki, odłączniki, rozłączniki, rozdzielnice w osłonach metalowych, aparatura izolowana gazem. Część 1 zbiera to, co dla nich wspólne: definicje wielkości znamionowych, warunki pracy, wymagania konstrukcyjne i — co najważniejsze dla laboratorium — rodzaje badań oraz zasady ich prowadzenia. Laboratorium badające jakikolwiek aparat z tej rodziny sięga po dwa dokumenty naraz: część 1 i arkusz właściwy dla rodzaju aparatu.

ZDANIE „O ILE NIE POSTANOWIONO INACZEJ" JEST KLUCZEM DO POPRAWNEGO STOSOWANIA. Postanowienia części 1 ustępują postanowieniom norm szczegółowych. Wynika z tego reguła praktyczna: sprzeczności między częścią 1 a arkuszem wyrobowym nie rozstrzyga się na korzyść dokumentu nowszego ani bardziej szczegółowego w zapisie, lecz zawsze na korzyść arkusza właściwego dla danego rodzaju aparatury. Sprawozdanie, które powołuje wyłącznie część 1, nie wskazuje jeszcze, według jakich wymagań aparat oceniono.

DWIE GRANICE ZAKRESU, KTÓRE TRZEBA SPRAWDZIĆ PRZED PRZYJĘCIEM ZLECENIA. Pierwsza to napięcie: powyżej 1 000 V. Aparatura niskiego napięcia ma własną rodzinę norm i nie ocenia się jej tym dokumentem. Druga to częstotliwość: do 60 Hz włącznie. Aparatura przeznaczona do wyższych częstotliwości wykracza poza zakres, choćby napięcie się zgadzało.

WNĘTRZOWE I NAPOWIETRZNE W JEDNYM DOKUMENCIE. Zakres obejmuje oba warunki instalowania. Różnice między nimi — narażenia środowiskowe, wymagania izolacyjne przy zabrudzeniu i zawilgoceniu — są przedmiotem postanowień w tekście normy, ale sam zakres ich nie rozdziela.

POPRAWKA Z 2022 ROKU. Do wydania z 2018 roku istnieje w zbiorze PN poprawka PN-EN 62271-1:2018-02/A1:2022-06 (wersja angielska). Powołanie „PN-EN 62271-1:2018-02" bez wskazania, czy uwzględniono poprawkę, jest niepełne — to ta sama klasa niejednoznaczności, co powołania norm z dopiskiem „+A1" w innych dziedzinach.

CIĄGŁOŚĆ NUMERU. Wydanie z 2018 roku zastąpiło PN-EN 62271-1:2009 wraz z jej poprawką A1:2011. W zakresach akredytacji spotyka się jeszcze powołania wydania z 2009 roku — są nieaktualne.

SKĄD W STARSZYCH DOKUMENTACH BIERZE SIĘ „IEC 60694". Postanowienia wspólne miały wcześniej inny numer. PN-EN 60694:2004 „Postanowienia wspólne dotyczące norm na wysokonapięciową aparaturę rozdzielczą i sterowniczą" została WYCOFANA 23-07-2009 i — zgodnie z kartą katalogową — ZASTĄPIONA przez PN-EN 62271-1:2009. Dlatego specyfikacje, artykuły branżowe i starsze zakresy akredytacji powołują się na IEC 60694 tam, gdzie dziś obowiązuje 62271-1; to nie jest inny dokument, tylko poprzednia postać tego samego.

JAK POSTANOWIENIA WSPÓLNE DZIAŁAJĄ W PRAKTYCE — PRZYKŁAD Z ARKUSZA WYROBOWEGO. Opracowanie branżowe omawiające PN-EN 62271-202 (stacje transformatorowe prefabrykowane) pokazuje mechanizm wprost: arkusz wyrobowy stanowi, że stacja jest przeznaczona do pracy w NORMALNYCH WARUNKACH według postanowień wspólnych, a przy oddziaływaniu wiatru na obudowę odsyła do konkretnego podrozdziału tego dokumentu. Arkusz wyrobowy nie powtarza więc warunków pracy ani definicji — bierze je z części wspólnej i dopisuje tylko to, co swoiste dla danego wyrobu (w tym przypadku między innymi badanie łuku wewnętrznego i odporność na uderzenia mechaniczne). Stąd praktyczny wniosek dla laboratorium: sprawozdanie musi powoływać oba dokumenty, bo żaden z nich osobno nie opisuje całości wymagań.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie. NIE PODAJEMY: wykazu ani opisu poszczególnych badań typu i badań wyrobu, wartości napięć probierczych, wymagań co do prądów znamionowych, warunków normalnych i szczególnych pracy, kryteriów oceny wyników ani wymagań wobec układów probierczych. Te informacje są treścią normy i arkuszy wyrobowych.

Zasada metody

Ocena aparatury polega na sprawdzeniu zgodności z wymaganiami wspólnymi zebranymi w części 1 oraz z wymaganiami arkusza właściwego dla danego rodzaju aparatu. Część 1 definiuje wielkości znamionowe i rodzaje badań, arkusz wyrobowy określa ich zakres i kryteria dla konkretnego aparatu. Badanie prowadzi się w warunkach określonych w obu dokumentach, a przy rozbieżności rozstrzyga arkusz wyrobowy. Szczegółów badań nie podajemy — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Badania typu wyłączników, odłączników i rozłączników wysokiego napięcia
• Badania rozdzielnic w osłonach metalowych i aparatury izolowanej gazem
• Badania wyrobu i badania odbiorcze aparatury rozdzielczej prądu przemiennego
• Ocena zgodności aparatury przeznaczonej do instalacji wnętrzowych i napowietrznych
• Ustalanie wspólnych warunków badań przy pracach nad arkuszami wyrobowymi rodziny 62271

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 62271-1:2018-02 (wersja angielska; poprawka A1:2022-06)

Tytuł (PL)

Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza i sterownicza — Część 1: Postanowienia wspólne dla aparatury rozdzielczej i sterowniczej prądu przemiennego

Title (EN)

High-voltage switchgear and controlgear — Part 1: Common specifications for alternating current switchgear and controlgear

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie obu granic zakresu

   Napięcie sieci powyżej 1 000 V oraz częstotliwość robocza do 60 Hz włącznie. Aparatura niskiego napięcia i aparatura na wyższe częstotliwości nie podlega tej normie.

2. Ustalenie arkusza wyrobowego

   Odszukać normę właściwą dla rodzaju aparatury (wyłącznik, odłącznik, rozdzielnica w osłonie metalowej i tak dalej). Bez niej część 1 nie wystarcza do oceny.

3. Rozstrzygnięcie rozbieżności

   Jeżeli postanowienia części 1 i arkusza wyrobowego się różnią, stosuje się arkusz wyrobowy — tak stanowi zakres części 1.

4. Sprawdzenie wydania i poprawki

   Obowiązuje PN-EN 62271-1:2018-02 z poprawką A1:2022-06. Powołania wydania z 2009 roku są nieaktualne; powołanie bez wskazania poprawki jest niejednoznaczne.

5. Wykonanie badań

   Badania prowadzi się według wymagań obu dokumentów. ZAKRESU BADAŃ, WARUNKÓW ANI KRYTERIÓW NIE PODAJEMY — są w tekście normy i arkuszy.

6. Zapis w sprawozdaniu

   Wskazać oba dokumenty odniesienia: część 1 wraz z poprawką oraz arkusz wyrobowy. Powołanie samej części 1 nie mówi, według jakich wymagań aparat oceniono.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badania prowadzi się przy napięciach powyżej 1 000 V — obowiązuje pełny reżim prac pod napięciem, blokady dostępu i uziemianie przed wejściem do pola probierczego
• Badania zwarciowe wiążą się z uwolnieniem dużej energii — obowiązkowe osłony, strefy wyłączone z dostępu i procedura zdalnego wyzwalania
• Łuk elektryczny stwarza zagrożenie oparzeniowe i świetlne — środki ochrony przed skutkami łuku
• Gazy izolacyjne w aparaturze: przy rozszczelnieniu mogą wypierać tlen, a produkty rozkładu po wyładowaniu są toksyczne — wentylacja i procedura opróżniania
• Po badaniu aparaty mogą pozostawać naładowane — rozładowanie i uziemienie przed dotknięciem

Najczęstsze pytania