🌿 Antymon i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — filtr membranowy i bibułowy, mineralizacja kwasem chlorowodorowym i azotowym(V), płomieniowa lub wodorkowa absorpcyjna spektrometria atomowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,125 mg/m³, NDS 0,5 mg/m³ (jako Sb); PN-Z-04146-3:2006 (wycofana 11-10-2022)
Krótko: o co chodzi
Polska norma z 2006 roku z metodą oznaczania antymonu i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy: próbkę pobiera się na filtr membranowy i filtr bibułowy, mineralizuje stężonym kwasem chlorowodorowym i azotowym(V), a roztwór analizuje płomieniową lub wodorkową absorpcyjną spektrometrią atomową; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN to 0,125 mg/m³. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04146-3:2006; Zakresy w zakresach akredytacji: od 0,0130 mg/m³ (AB 1144) do 2,55 mg/m³ (AB 1144); technika FAAS u wszystkich 5 laboratoriów. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze na stanowiskach pracy — antymon i jego związki nieorganiczne (z wyjątkiem stibanu) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów, mimo wycofania normy, Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ w przeliczeniu na Sb (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 26 wykazu).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04146-3:2006
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan karty na 04.10.2026): PN-Z-04146-3:2006 WYCOFANA — data wycofania 11-10-2022; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04146 wycofana
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04146-3:2006, wersja polska; publikacja 19-05-2006, 9 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 0,125 mg/m³ — 25 % NDS
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji antymonu i jego związków na filtrze membranowym i filtrze bibułowym, mineralizacji próbki stężonym kwasem chlorowodorowym i azotowym(V) i analizie otrzymanego roztworu metodą płomieniową lub wodorkowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Najmniejsze stężenie antymonu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,125 mg/m3” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (9 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Antymon – nr 3(25) 2000”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.
WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 26: „Antymon [7440-36-0] i jego związki nieorganiczne, z wyjątkiem stibanu – w przeliczeniu na Sb” — NDS 0,5 mg/m³, bez NDSCh. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,125 mg/m³, to 25 % wartości NDS.
STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04146-3:2006 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 19-05-2006, data wycofania 11-10-2022, 9 stron, grupa cenowa E, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04146” i „antymonu” (04.10.2026) pokazuje całą serię „Badania zawartości antymonu i jego związków” z etykietą „Wycofana”: arkusz 01:1985 (postanowienia ogólne i zakres normy), 02:1985 (metoda kolorymetryczna), 3:2006 i 4:2005 (stiban, wodorkowa AAS); aktualnej normy dla antymonu na stanowiskach pracy nie zwraca. Arkuszy 02 i 4 nie powołuje w kopii bazy żadne laboratorium.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04146-3 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 10.12.2025 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04146-3:2006”; AB 632 — obok instrukcji IB-13 wydanie 7 z 01.10.2023 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04146-3”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.
CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u 4 laboratoriów próbki pobrane na filtry. Wielkość: stężenie (zawartość) antymonu i jego związków nieorganicznych, z wyjątkiem stibanu — w przeliczeniu na Sb (u wszystkich 5 laboratoriów, czyli tak, jak pozycja wykazu NDS). Zakresy w mg/m³: 0,0130–2,55 (AB 1144), 0,015–1,46 (AB 886), 0,028–1,38 (AB 1642), 0,037–0,88 (AB 632), 0,04–2,0 (AB 1287 — zakres i technika z dokumentu PCA, w kopii bazy bez nich); w próbce od 0,0050 mg (AB 1144). Technika: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS) — wszystkie 5 laboratoriów; wodorkowej AAS, którą karta dopuszcza obok płomieniowej, nie wymienia żadne.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 11-10-2022, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla antymonu innej normy; 5 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych od grudnia 2025 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze oznaczalne stężenie to 0,125 mg/m³; wszystkie laboratoria podają niższą dolną granicę (od 0,0130 do 0,04 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — co jest oznaczane: karta mówi o „antymonie i jego związkach”, wykaz NDS — o związkach nieorganicznych z wyjątkiem stibanu; laboratoria zapisują to drugie, ale czy norma wyłącza związki organiczne i stiban, z karty nie wynika. Czwarte — stiban (wodorek antymonu) ma w serii osobny, też wycofany arkusz 4; pomiar na filtrze go nie obejmuje.
CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju filtrów, objętości i proporcji kwasów, warunków mineralizacji, długości fali, warunków generowania wodorków ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04146-3:2006 — PKN takiej nie wskazuje.
Zasada metody
Antymon i jego związki z powietrza stanowiska pracy pobiera się na filtr membranowy i filtr bibułowy, próbkę mineralizuje stężonym kwasem chlorowodorowym i azotowym(V), a roztwór analizuje płomieniową lub wodorkową absorpcyjną spektrometrią atomową (karta PKN). Wynik w przeliczeniu na Sb porównuje się z NDS 0,5 mg/m³; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,125 mg/m³. Norma jest wycofana (11-10-2022); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.
Zastosowania
- Powietrze na stanowiskach pracy — antymon i jego związki nieorganiczne (z wyjątkiem stibanu) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów, mimo wycofania normy
- Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ w przeliczeniu na Sb (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 26 wykazu)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty na 04.10.2026) | PN-Z-04146-3:2006 WYCOFANA — data wycofania 11-10-2022; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04146 wycofana |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04146-3:2006, wersja polska; publikacja 19-05-2006, 9 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta) | 0,125 mg/m³ — 25 % NDS |
| NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 26) | antymon i jego związki nieorganiczne, z wyjątkiem stibanu — 0,5 mg/m³ w przeliczeniu na Sb; bez NDSCh |
| Zakresy w zakresach akredytacji | od 0,0130 mg/m³ (AB 1144) do 2,55 mg/m³ (AB 1144); technika FAAS u wszystkich 5 laboratoriów |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 04.10.2026) | 5 laboratoriów, 5 rekordów w kopii bazy, 5 wierszy w PCA; zakładka „Laboratoria” („PN-Z-04146-3”) — 5, tak samo na serwerze produkcyjnym |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04146-3:2006
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości antymonu i jego związków — Część 3: Oznaczanie antymonu i jego związków na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for antimony and its compounds content — Part 3: Determination of antimony and its compounds at workplaces by atomic absorption spectrometry
Procedura krok po kroku
-
Status
PN-Z-04146-3:2006 wycofana 11-10-2022, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).
-
Pobieranie
Na filtr membranowy i filtr bibułowy (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.
-
Mineralizacja i pomiar
Stężony kwas chlorowodorowy i azotowy(V), następnie płomieniowa lub wodorkowa AAS (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenie w przeliczeniu na Sb w mg/m³; porównanie z NDS 0,5 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,125 mg/m³.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej (płomieniowy lub z generatorem wodorków) | Oznaczanie (karta PKN); w zakresach laboratoriów — tylko FAAS | — |
| Zestaw do pobierania powietrza z filtrem membranowym i filtrem bibułowym | Pobieranie (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Stężony kwas chlorowodorowy | — | Do mineralizacji próbki (karta PKN) |
| Stężony kwas azotowy(V) | — | Do mineralizacji próbki (karta PKN) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Stężone kwasy chlorowodorowy i azotowy(V) — czynności pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
- UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 11-10-2022; dolna granica poniżej 0,125 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04146-3:2006 — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości antymonu i jego związków — Część 3: Oznaczanie antymonu i jego związków na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for antimony and its compounds content — Part 3: Determination of antimony and its compounds at workplaces by atomic absorption spectrometry”.
Na czym polega ta metoda?
Antymon i jego związki z powietrza stanowiska pracy pobiera się na filtr membranowy i filtr bibułowy, próbkę mineralizuje stężonym kwasem chlorowodorowym i azotowym(V), a roztwór analizuje płomieniową lub wodorkową absorpcyjną spektrometrią atomową (karta PKN). Wynik w przeliczeniu na Sb porównuje się z NDS 0,5 mg/m³; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,125 mg/m³.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty na 04.10.2026): PN-Z-04146-3:2006 WYCOFANA — data wycofania 11-10-2022; karta nie wskazuje normy zastępującej; cała seria PN-Z-04146 wycofana; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04146-3:2006, wersja polska; publikacja 19-05-2006, 9 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 0,125 mg/m³ — 25 % NDS; NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 26): antymon i jego związki nieorganiczne, z wyjątkiem stibanu — 0,5 mg/m³ w przeliczeniu na Sb; bez NDSCh.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej (płomieniowy lub z generatorem wodorków), Zestaw do pobierania powietrza z filtrem membranowym i filtrem bibułowym.
Gdzie stosuje się to badanie?
Powietrze na stanowiskach pracy — antymon i jego związki nieorganiczne (z wyjątkiem stibanu) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów, mimo wycofania normy; Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ w przeliczeniu na Sb (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 26 wykazu).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Stężone kwasy chlorowodorowy i azotowy(V) — czynności pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego; UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 11-10-2022; dolna granica poniżej 0,125 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04146-3.