🌿 Oznaczanie 4-nonylofenolu (mieszaniny izomerów) i 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenolu w niefiltrowanej wodzie pitnej, podziemnej i powierzchniowej (0,005–0,2 µg/l i 0,02–0,2 µg/l) oraz, zależnie od matrycy, w ściekach (0,1–50 µg/l) — próbka 1 l zakwaszona do pH 2, wzorzec wewnętrzny 4-n-nonylofenol(pierścień-13C6), ekstrakcja 40 ml toluenu co najmniej 4 h w butelce do pobierania, suszenie siarczanem sodu, zatężanie do 50–100 µl, w razie potrzeby oczyszczanie na żelu krzemionkowym, GC-MS w trybie EI 70 eV z jonami diagnostycznymi m/z 135 i 107 (wzorzec wewnętrzny 113), kalibracja całej procedury wzorcem wewnętrznym; PN-EN ISO 18857-1:2009

Środowisko PN-EN ISO 18857-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 18857-1:2005 (tekst angielski) — PN-EN ISO 18857-1:2009 wprowadza EN ISO 18857-1:2006 i ISO 18857-1:2005 jako identyczne (wyszukiwarka PKN): przedmowa, rozdziały 1–8 i rozdział 9 do punktu 9.3 — próbka kończy się na stronie 7. Dalszej części kalibracji (9.3–9.4), obliczeń (10), wyrażania wyników (11), sprawozdania i załączników A–E (kolumny kapilarne, przykładowe chromatogramy, odzyski nonylofenolu, przykład rozdzielacza, dane walidacyjne) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 18857-1:2005. Normę przygotował ISO/TC 147 „Jakość wody”, podkomitet SC 2 „Metody fizyczne, chemiczne i biochemiczne”; część 2 serii dotyczy próbek filtrowanych z ekstrakcją do fazy stałej. Ostrzeżenie: badania mają wykonywać odpowiednio wykwalifikowani pracownicy. Zakres (1): oznaczanie 4-nonylofenolu (mieszaniny izomerów) i 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenolu w niefiltrowanych próbkach wody pitnej, podziemnej i powierzchniowej, w zakresie 0,005–0,2 µg/l dla 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenolu i 0,02–0,2 µg/l dla 4-nonylofenolu; zależnie od matrycy także ścieki w zakresie 0,1–50 µg/l; wyższe stężenia po rozcieńczeniu. Powołania (2): ISO 3696, ISO 5667-1, -2, -3. Zasada (3): związki ekstrahuje się toluenem z zakwaszonej próbki, ekstrakt w razie potrzeby oczyszcza na żelu krzemionkowym, alkilofenole rozdziela na kolumnach kapilarnych, identyfikuje spektrometrią mas i oznacza ilościowo wzorcem wewnętrznym w całej procedurze; współczynnik odpowiedzi dla 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenolu i technicznej mieszaniny izomerów 4-nonylofenolu wyznacza się codziennie. Zakłócenia (4): zależne od próbki; źródła zanieczyszczeń — odczynniki w czasie przechowywania, ponownie używany sprzęt, przeniesienie z uszczelek butelek, fiolek i septów GC; polimery organiczne mogą tworzyć alkilofenole i zawyżać wyniki — unikać bezpośredniego kontaktu z tworzywami sztucznymi, które mogą zawierać alkilofenole. Odczynniki (5): o pomijalnie małej zawartości oznaczanych alkilofenoli, sprawdzane ślepymi próbami; woda klasy 1; kwas (np. HCl 37 % albo H2SO4 1 mol/l); żel krzemionkowy (pory 6 nm, ziarno 0,063–0,2 mm) wyprażany co najmniej 10 h w (550 ± 20) °C, z dodatkiem ok. 3 % wody, homogenizowany 2 h; heksan; toluen (inne rozpuszczalniki — jeśli dają równoważne odzyski, załącznik C); siarczan sodu bezwodny; aceton; wzorzec wewnętrzny 4-n-nonylofenol(pierścień-13C6) 1 ng/µl (10 mg w 100 ml acetonu, rozcieńczone 1:100); dopuszczalne inne wzorce wewnętrzne spełniające wymagania (trwałe, nie zakłócają, budową możliwie podobne do analitu, nieobecne w matrycy); wzorce kalibracyjne 1 ng/µl: 4-nonylofenol (techniczna mieszanina izomerów, CAS 84852-15-3) i 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenol (CAS 140-66-9) — po 10 mg w 100 ml toluenu, rozcieńczone 1:100 toluenem albo acetonem przy kalibracji całej procedury; roztwory w lodówce, chronione od światła, sprawdzane co tydzień; azot o czystości ≥ 99,996 %. Aparatura (6): szkło płukane acetonem (bez detergentów w zmywarce) albo wyprażane co najmniej 2 h w ≥ 250 °C; objętości dobrane do ekstrakcji 1000 ml; wytrząsarka; butelki płaskodenne 1000 ml, najlepiej z brązowego szkła, z prostymi ramionami, korkiem szklanym lub nakrętką z wkładką PTFE — butelka ma pozwalać na ekstrakcję bezpośrednio w niej; wata kwarcowa; kolumienka do oczyszczania 8 × 120 mm; zlewka kwarcowa; piec muflowy ≥ 600 °C; urządzenie do odparowania; rozdzielacz faz (przykład w załączniku D); kolumna susząca 600 × 30 mm; kolba stożkowa 100 ml; fiolki z brązowego szkła; chromatograf gazowy z detektorem mas pracującym na wybranych m/z. Pobieranie (7): według ISO 5667-1, -2, -3; butelki zakwasza się do pH 2 i nie napełnia do pełna (np. do ramion), by można dodać ekstrahent; przechowywanie w lodówce (2–5 °C), analiza możliwie szybko, najpóźniej 2 tygodnie po pobraniu; ekstrakcja w butelce, którą waży się z dokładnością 1 g. Ekstrakcja i zatężanie (8.1): 100–1000 µl wzorca wewnętrznego na 1000 ml próbki, tak by stężenie było w środku zakresu kalibracji (np. 20 ng/l dla wód podziemnych i powierzchniowych, 500 ng/l dla ścieków); 40 ml toluenu, wytrząsanie co najmniej 4 h; rozdział faz w rozdzielaczu; emulsję rozbija się wirowaniem lub siarczanem sodu; ekstrakt przepuszcza przez kolumnę z 1–2 cm siarczanu sodu (wstępnie przemytą 10 ml toluenu), płucze 10 ml toluenu, odparowuje do ok. 2 ml, a pod łagodnym strumieniem azotu w < 40 °C do 50–100 µl; w razie potrzeby (ścieki, zanieczyszczone wody powierzchniowe) oczyszczanie według 8.2; bez oczyszczania — do fiolki i do 100–500 µl; objętość próbki = masa netto butelki przed i po (g ≙ ml). Oczyszczanie (8.2): kolumienka z watą kwarcową, siarczanem sodu i zawiesiną 2 g żelu krzemionkowego w heksanie, kondycjonowana 5 ml heksanu; ekstrakt rozcieńczony 1 ml heksanu, przemycie 10 ml heksanu (faza heksanowa odrzucana), elucja 20 ml toluenu, zatężanie do 50–100 µl. GC-MS (8.3): jonizacja elektronami 70 eV, program temperatury ustalany doświadczalnie, przykładowe warunki w załączniku B. Ślepa próba (8.4): woda klasy 1 traktowana jak próbka. Identyfikacja (8.5): czas retencji zgodny w granicach ± 1 % (najwyżej ± 6 s) z ostatnim wzorcem; obecne dwa jony diagnostyczne m/z 135 i 107; wzór pików 4-nonylofenolu w dużej mierze zgodny ze wzorcem technicznym; uwaga: techniczny 4-nonylofenol daje zwykle 8–10 głównych pików, wzór może różnić się między partiami, a stały stosunek intensywności jonów 135 i 107 dla całego wzoru pików nie jest osiągany; tabela 1: oba alkilofenole — jony 135 i 107, wzorzec wewnętrzny — 113. Kalibracja (9.1): roztwór obu alkilofenoli; liniowość sprawdzana co najmniej pięcioma stężeniami (ISO 8466-1); funkcja ważna tylko w zbadanym zakresie i sprawdzana regularnie, rutynowo dwoma punktami; trzy warianty — tylko etap GC-MS wzorcem zewnętrznym (9.2), cała procedura wzorcem zewnętrznym (9.3), cała procedura wzorcem wewnętrznym (9.4); dwa pierwsze służą do oszacowania odzysku, w analizach rutynowych stosuje się wyłącznie kalibrację całej procedury wzorcem wewnętrznym. Kalibracja GC-MS (9.2): co najmniej pięć punktów, np. 0,005–0,2 µg/l (tabela 3: 5–200 µl roztworu 1 ng/µl na 1 l); ta sama objętość nastrzyku przy kalibracji i pomiarze; regresja liniowa y = a·ρ + b. Kalibracja całej procedury wzorcem zewnętrznym (9.3): porcje roztworów wzorcowych dodaje się do 1000 ml wody i prowadzi jak próbkę.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 18857-1”, 03.10.2026) są dwa wyniki: PN-EN ISO 18857-1:2009 — wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 18857-1:2006 [IDT], ISO 18857-1:2005 [IDT]”, bez adnotacji o wycofaniu; oraz PN-EN ISO 18857-1:2006 — wersja angielska, „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 18857-1:2009 - wersja polska”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 18857-1 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów: AB 165 i AB 213. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 213 wyd. nr 28 z 17.04.2026, AB 165 wyd. nr 27 z 15.06.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postacie: „PN-EN ISO 18857-1:2009” (AB 213) i „PN-EN ISO 18857-1” bez roku (AB 165). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 18857-1”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 165: woda — stężenie alkilofenoli, metoda chromatografii gazowej z detekcją spektrometrią mas (GC-MS), bez zakresu liczbowego. AB 213: woda, woda do spożycia przez ludzi, ścieki — stężenie alkilofenoli: 4-nonylofenol (0,02–0,20) µg/l, 4-tert-oktylofenol (0,005–0,20) µg/l, metoda chromatografii gazowej z detekcją tandemową spektrometrią mas (GC-MS-MS).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy zanieczyszczeniu: alkilofenole mogą pochodzić z tworzyw sztucznych, septów i uszczelek, a polimery mogą je tworzyć (4) — stąd szkło, PTFE, ślepe próby i odczynniki sprawdzone na zawartość analitów (5, 8.4). Przy próbce: norma dotyczy próbek niefiltrowanych, ekstrahowanych w całości w butelce do pobierania; objętość liczy się z masy (7, 8.1). Przy czasie: najpóźniej 2 tygodnie od pobrania, w 2–5 °C (7). Przy identyfikacji: nonylofenol techniczny to 8–10 pików o zmiennym wzorze — stały stosunek jonów 135/107 nie jest kryterium dla całego wzoru (8.5, uwaga); wzorzec kalibracyjny musi być mieszaniną izomerów, a nie 4-n-nonylofenolem (5.9). Przy kalibracji: w analizach rutynowych tylko kalibracja całej procedury wzorcem wewnętrznym (9.1). Przy ściekach: zakres 0,1–50 µg/l obowiązuje „zależnie od matrycy” (1), a oczyszczanie na żelu krzemionkowym jest wtedy potrzebne (8.1); AB 213 podaje dla ścieków ten sam zakres co dla wód (od 0,005 i 0,02 µg/l). Przy technice: norma opisuje GC z detekcją wybranych mas; AB 213 stosuje GC-MS-MS. Przy nazwie: AB 213 podaje „4-tert-oktylofenol” z zakresem (0,005–0,20) µg/l — tej nazwy w czytanym tekście normy nie ma; ten sam zakres norma podaje dla 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenolu (CAS 140-66-9). Przy zakresie AB 165: pozycja nie podaje ani analitów, ani zakresów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Wzorów obliczeniowych (10), zasad wyrażania wyników (11), przykładowych warunków GC-MS i chromatogramów (załączniki A, B), wyników odzysków (C) ani danych walidacyjnych (E) nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści ISO 18857-2 ani wymagań prawnych dla nonylofenolu i oktylofenolu w wodach w tym wpisie nie streszczamy.

Zasada metody

Do zakwaszonej próbki wody (1 l, pH 2) dodaje się wzorzec wewnętrzny — nonylofenol znakowany izotopem 13C — i ekstrahuje alkilofenole toluenem bezpośrednio w butelce. Ekstrakt suszy się siarczanem sodu, zatęża, w razie potrzeby oczyszcza na żelu krzemionkowym i rozdziela chromatografią gazową; spektrometr mas rejestruje jony charakterystyczne (m/z 135 i 107 dla alkilofenoli, 113 dla wzorca). Stężenie wylicza się z kalibracji całej procedury wzorcem wewnętrznym.

Zastosowania

• Woda pitna, podziemna i powierzchniowa, próbki niefiltrowane — 4-(1,1,3,3-tetrametylobutylo)fenol 0,005–0,2 µg/l, 4-nonylofenol 0,02–0,2 µg/l (1)
• Ścieki, zależnie od matrycy — 0,1–50 µg/l; wyższe stężenia po rozcieńczeniu (1)
• Woda, woda do spożycia przez ludzi i ścieki — stężenie alkilofenoli — 2 rekordy zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 18857-1:2009

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie wybranych alkilofenoli — Część 1: Metoda dla próbek niefiltrowanych z zastosowaniem ekstrakcji ciecz-ciecz i chromatografii gazowej z detekcją wybranych mas

Title (EN)

Water quality — Determination of selected alkylphenols — Part 1: Method for non-filtered samples using liquid-liquid extraction and gas chromatography with mass selective detection

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i utrwalenie

   Butelka 1 l, pH 2, nie do pełna; 2–5 °C, do 2 tygodni; ważenie butelki (7). PN-EN ISO 18857-1:2009 — bez adnotacji o wycofaniu (PKN, 03.10.2026).

2. Ekstrakcja

   Wzorzec wewnętrzny 100–1000 µl, 40 ml toluenu, ≥ 4 h wytrząsania, rozdział faz (8.1).

3. Suszenie i zatężanie

   Siarczan sodu, odparowanie do ok. 2 ml, azot < 40 °C do 50–100 µl (8.1).

4. Oczyszczanie (w razie potrzeby)

   Żel krzemionkowy 2 g, przemycie heksanem, elucja 20 ml toluenu (8.2).

5. GC-MS i identyfikacja

   EI 70 eV; jony 135, 107 (113); czas retencji ± 1 %; wzór pików (8.3, 8.5).

6. Kalibracja

   Rutynowo cała procedura wzorcem wewnętrznym; ślepa próba na wodzie klasy 1 (8.4, 9.1).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badania mają wykonywać odpowiednio wykwalifikowani pracownicy; użytkownik ustala zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (ostrzeżenie)

Najczęstsze pytania