🌿 Akrylan metylu w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; NDS 14 mg/m³, NDSCh 28 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04113-05:1986 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04113-05

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par arkrylanu metylu na węglu aktywnym desorpcji dwusiarczkiem węgla i chromatografowaniu otrzymanego roztworu. Metodę stosuje się do oznaczania stężenia par arkrylanu metylu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Ustalono wytyczne ogólne aparaturę i przyrządy, sposób przygotowywania odczynników i roztworów, warunki pracy chromatografu gazowego i sporządzanie krzywej wzorcowej oraz oznaczanie współczynnika desorpcji” (pisownia „arkrylanu” i interpunkcja jak na karcie; we wpisie piszemy „disiarczek węgla”). Karta nie podaje oznaczalności. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o akrylanie metylu (przeszukanie 04.10.2026; jest tylko „2-Cyjanoakrylan metylu”).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 15: „Akrylan metylu [96-33-3]” — NDS 14 mg/m³, NDSCh 28 mg/m³, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”).

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04113-05:1986 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 23-07-1986, data wycofania 17-10-2011, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04113” (04.10.2026) pokazuje całą serię „Badania zawartości związków akrylowych” (arkusze 00–12) z etykietą „Wycofana”; pod hasłem „akrylanu metylu” nie zwraca aktualnej normy dla akrylanu metylu na stanowiskach pracy — z aktualnych norm o akrylanach pokazuje PN-Z-04570:2026-08 dla akrylanu etylu i PN-Z-04384:2009 dla 2-cyjanoakrylanu metylu.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04113-05 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 6 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-86/Z-04113/05” — AB 875, AB 1144 i AB 1207 (obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.); postać „PN-Z-04113-05:1986” — AB 1168 i AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r.); AB 1642 zapisuje „PN-Z-04113-05:1989” — rok niezgodny z kartą (1986), tak samo w dokumencie PCA (wydanie nr 23 z 28.07.2026 r.). Zakładka „Laboratoria”: „PN-86/Z-04113/05” pokazuje 3 laboratoria, „PN-Z-04113-05” — 3 (razem z AB 1642, bo hasło nie zawiera roku), razem 6, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u części laboratoriów próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) akrylanu metylu. Zakresy w mg/m³: 0,120–680 (AB 1642), 0,50–480 (AB 1207, GC-MS), 0,530–272 (AB 1144), 1,0–100 (AB 875), 1,21–302 (AB 882, GC-MS), 1,39–178 (AB 1168). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 4 laboratoria; chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS) — AB 882 i AB 1207, według procedur własnych PB-10 i PB-06A.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 17-10-2011, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla akrylanu metylu innej normy; 6 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — oznaczenie normy: u AB 1642 rok „1989” nie odpowiada żadnemu wydaniu w katalogu PKN; sprawozdanie przepisujące ten zapis powołuje dokument, którego nie ma. Trzecie — granica oznaczalności: karta jej nie podaje; przy NDS 14 mg/m³ dolne granice laboratoriów (od 0,120 do 1,39 mg/m³) mieszczą się poniżej 10 % NDS, ale nie da się ich porównać z normą. Czwarte — detektor: pozycje GC-MS (AB 882, AB 1207) prowadzi się według procedur własnych, z normą obok. Piąte — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru wobec NDSCh 28 mg/m³ NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, kolumny, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji, oznaczalności ani obliczeń, choć według karty norma je zawiera. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04113-05:1986 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary akrylanu metylu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatografią gazową z krzywą wzorcową i współczynnikiem desorpcji (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 14 mg/m³ i NDSCh 28 mg/m³. Karta nie podaje oznaczalności. Norma jest wycofana (17-10-2011); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — akrylan metylu — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 14 mg/m³ i NDSCh 28 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 15 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04113-05:1986

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości związków akrylowych — Oznaczanie akrylanu metylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for acrylic compounds content — Determination of methyl acrylate at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04113-05:1986 wycofana 17-10-2011, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa, krzywa wzorcowa i współczynnik desorpcji (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 14 mg/m³ i NDSCh 28 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jako desorbent — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 17-10-2011; karta nie podaje oznaczalności; zapis „PN-Z-04113-05:1989” u AB 1642 ma błędny rok

Najczęstsze pytania