🌿 Akrylamid w powietrzu na stanowiskach pracy — wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną (HPLC-UV); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,007 mg/m³, NDS 0,07 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04486:2017-10

Środowisko PN-Z-04486

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania akrylamidu (nr CAS: 79-06-1) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie akrylamidu, jakie można oznaczać w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,007 mg/m3.” Karta nie podaje sposobu pobierania próbek ani objętości powietrza. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Akrylamid – nr 1(87) 2016”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 8: „Akrylamid [79-06-1]” — NDS 0,07 mg/m³, bez NDSCh, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,007 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04486:2017-10 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 20-10-2017, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04486” i „akrylamidu” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04486 stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 17.09.2026) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Pozycja AB 1226 (wyd. nr 26 z 17.09.2026) jest zapisana pogrubioną kursywą — akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r.; w kopii bazy przedmiot ma przy niej gwiazdkę. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04486:2017-10”, bez dokumentów obok. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04486”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 418, AB 849 i AB 875 — próbki powietrza pobrane do roztworu pochłaniającego, AB 1226 — bez dopisku. Wielkość: stężenie (zawartość) akrylamidu (u AB 418 „akrylamidu (akryloamidu)”). Zakresy w mg/m³: 0,0042–0,42 (AB 418), 0,0068–2,7 (AB 875), 0,007–0,140 (AB 849), 0,0070–0,14 (AB 1226, zawieszone); w próbce od 0,00050 mg (AB 418). Technika: wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną — HPLC-UV-VIS (AB 418), HPLC-UV/Vis (AB 849), HPLC-UV (AB 875), HPLC UV (AB 1226).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — granica oznaczalności: według karty 0,007 mg/m³; AB 849 i AB 1226 podają tę granicę, AB 875 — 0,0068, a AB 418 — 0,0042 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę. Trzecie — górne granice zakresów: u AB 849 i AB 1226 to 0,14 mg/m³, czyli dwukrotność NDS, u AB 418 — 0,42 mg/m³, u AB 875 — 2,7 mg/m³; przy wysokich stężeniach znaczenie ma, w którym laboratorium wynik mieści się w akredytowanym zakresie. Czwarte — zawieszenie: pozycja AB 1226 zawieszona do 07.12.2026 r.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy, a karta nie podaje sposobu pobierania — nie podajemy roztworu pochłaniającego, objętości ani strumienia pobierania powietrza, kolumny, fazy ruchomej, długości fali ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2016 r. nie znamy.

Zasada metody

Akrylamid w powietrzu stanowiska pracy oznacza się wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofotometryczną (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,07 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,007 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy; trzy laboratoria pobierają próbki do roztworu pochłaniającego.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — akrylamid — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów (jedna pozycja zawieszona)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,07 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 8 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04486:2017-10

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie akrylamidu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of acrylamide at workplaces by high-performance liquid chromatography with spectrophotometric detection

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Sposobu według normy NIE PODAJEMY — karta go nie podaje; w zakresach trzech laboratoriów — roztwór pochłaniający.

2. Przygotowanie próbki

   Warunków NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

3. Analiza

   Wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,07 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,007 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Akrylamid — notacja „skóra” w wykazie NDS; praca ze wzorcami pod wyciągiem, w rękawicach, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: dolna granica poniżej 0,007 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie; pozycja AB 1226 zawieszona do 07.12.2026 r.

Najczęstsze pytania