🌿 Akrylaldehyd (akroleina) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, chromatografia gazowa z wzbogaceniem próbki; karta PKN nie podaje oznaczalności; NDS 0,05 mg/m³ (0,02 ppm), NDSCh 0,1 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04045-06:1982 (wycofana 27-11-2012)

Środowisko PN-Z-04045-06

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par akroleiny na węglu aktywnym i chromatograficznym badaniu otrzymanego roztworu. Metodę stosuje się do oznaczania stężenia par akroleiny w powietrzu przy stanowiskach pracy. Ustalono aparaturę i przyrządy, warunki pracy chromatografu, sposób przygotowania odczynników i roztworów, pobieranie próbek i sporządzanie krzywej wzorcowej” (na karcie bez kropki na końcu; w tytule „z wzbogaceniem próbki”). Karta nie podaje rozpuszczalnika, detektora ani najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Akrylaldehyd – nr 4(38) 2003”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 7: „Akrylaldehyd [107-02-8]” — NDS 0,05 mg/m³ (0,02 ppm), NDSCh 0,1 mg/m³ (0,04 ppm), notacja „skóra”.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04045-06:1982 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 21-09-1982, data wycofania 27-11-2012, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): hasło „akroleiny” zwraca cztery normy — PN-Z-04054:1958, PN-Z-04054:1969, PN-Z-04045-06:1982 i PN-Z-04045-11:1994 (HPLC) — wszystkie z etykietą „Wycofana”; hasło „akrylaldehydu” — tylko wycofaną PN-Z-04045-16:2010 (HPLC, osobny wpis tej bazy); hasło systematyczne „prop-2-enalu” — żadnej normy. Pod hasłem „PN-Z-04045” widać wszystkie arkusze serii „Badania zawartości aldehydów”; z aktualnych tylko części 12 (formaldehyd), 13 (acetaldehyd) i 14 (n-heksanal).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04045-06 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 28.07.2026 i 17.09.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04045-06:1982” — AB 940 i AB 1642, bez procedur. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04045-06”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (dokumenty PCA i kopia bazy). AB 940 — środowisko pracy, powietrze: stężenie akrylaldehydu 0,004–20,0 mg/m³ (0,0017–8,61 ppm) według dokumentu PCA wyd. nr 21 z 17.09.2026; kopia bazy podaje dolną granicę 0,006 mg/m³. AB 1642 — próbki powietrza pobrane na sorbent stały: stężenie i zawartość akrylaldehydu (akroleiny) 0,0040–4,10 mg/m³ (0,01–1,76 ppm; 0,000240–0,030 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 27-11-2012, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; pod hasłami „akroleiny”, „akrylaldehydu” i „prop-2-enalu” wyszukiwarka PKN nie pokazuje aktualnej normy dla tej substancji — także późniejsze PN-Z-04045-11:1994 i PN-Z-04045-16:2010 są wycofane. Drugie — oznaczalność: karta jej nie podaje, a NDS jest bardzo niski (0,05 mg/m³); dolne granice laboratoriów (0,004 mg/m³) nie dają się porównać z normą. Trzecie — rozbieżność danych: dla AB 940 kopia bazy ma 0,006 mg/m³, a aktualny dokument PCA — 0,004 mg/m³; wiążący jest dokument PCA. Czwarte — nazwy: norma pisze „akroleina”, wykaz NDS — „akrylaldehyd”. Piąte — skóra: NDS ma notację „skóra”, a pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy węgla aktywnego, objętości ani strumienia pobierania powietrza, rozpuszczalnika, kolumny, detektora, warunków chromatografu, krzywej wzorcowej, oznaczalności ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2003 r. nie znamy. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04045-06:1982 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary akroleiny z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, a otrzymany roztwór bada się chromatograficznie (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³ dla akrylaldehydu (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana (27-11-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — akrylaldehyd (akroleina) — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 7 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04045-06:1982

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie akroleiny na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogaceniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of acrolein at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04045-06:1982 wycofana 27-11-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 05.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par akroleiny na węglu aktywnym (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatograficzne badanie otrzymanego roztworu (karta PKN); rozpuszczalnika i warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Akrylaldehyd — notacja „skóra” w wykazie NDS; zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 27-11-2012; wyszukiwarka PKN pod trzema nazwami substancji nie pokazuje aktualnej normy dla akrylaldehydu

Najczęstsze pytania