🌿 Akrylaldehyd (akroleina) w powietrzu na stanowiskach pracy — chemisorpcja na żelu krzemionkowym pokrytym 2,4-dinitrofenylohydrazyną, ekstrakcja pochodnej acetonitrylem, wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,0125 mg/m³, NDS 0,05 mg/m³, NDSCh 0,1 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04045-16:2010 (wycofana 03-11-2021)

Środowisko PN-Z-04045-16

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na chemisorpcji akrylaldehydu na żelu krzemionkowym pokrytym 2,4-dinitrofenylohydrazyną, ekstrakcji otrzymanej pochodnej acetonitrylem i analizie otrzymanego ekstraktu metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej. Najmniejsze stężenie akrylaldehydu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,0125 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje metodę dla akrylaldehydu w „Podstawach i Metodach Oceny Środowiska Pracy” nr 4(38) z 2003 r.; tego artykułu nie czytaliśmy (dostęp przez BazTech wymaga przejścia testu captcha), więc nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 7: „Akrylaldehyd [107-02-8]” — NDS 0,05 mg/m³ (0,02 ppm), NDSCh 0,1 mg/m³ (0,04 ppm), notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 0,0125 mg/m³, to 25 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04045-16:2010 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 16-11-2010, data wycofania 03-11-2021, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04045-16” i „akrylaldehydu” (04.10.2026) zwraca tylko tę wycofaną normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04045-16 stoi w 10 rekordach u 7 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 30.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów (kopia rozbija pozycję AB 886 na cztery rekordy); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04045-16:2010” — 6 laboratoriów; AB 849 zapisuje „PN-Z 04045-16:2010” (spacja zamiast łącznika). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04045-16”) pokazuje 6 laboratoriów; AB 849 znajduje się dopiero pod hasłem „PN-Z 04045-16” — razem 7, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem; u AB 719 w grupie pozycji z próbkami pobranymi na filtry, filtry preparowane, rurki sorpcyjne preparowane z żelem krzemionkowym lub do płuczek. Wielkość: stężenie (zawartość) akrylaldehydu (akroleiny). Zakresy w mg/m³: 0,0029–1,41 (AB 882, także 0,00124–0,60 ppm), 0,003–2,7 (AB 886), 0,0033–10 (AB 481), 0,005–2,5 (AB 1302, także 0,0021–1,1 ppm), 0,009–0,250 (AB 849); w próbce: 0,00040–0,0400 mg (AB 719), 0,15–3,5 µg (AB 869). Technika: HPLC z detekcją spektrofotometryczną (UV, UV-Vis) — AB 849, AB 869, AB 882, AB 886, AB 1302; HPLC z detektorem diodowym (DAD) — AB 481 i AB 719.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 03-11-2021, a karta nie wskazuje następczyni; laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą to 0,0125 mg/m³; pięć laboratoriów podaje dolną granicę niższą (od 0,0029 do 0,009 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — jednostki: NDS jest w wykazie w mg/m³ i ppm (0,05 mg/m³ i 0,02 ppm); dwa laboratoria podają zakres także w ppm. Czwarte — wyszukiwanie: zapis „PN-Z 04045-16” (AB 849) nie trafia pod hasło z łącznikiem. Piąte — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru wobec NDSCh 0,1 mg/m³ NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu i ilości sorbentu, objętości acetonitrylu, kolumny, fazy ruchomej, długości fali, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma lub metoda zastąpiła PN-Z-04045-16:2010 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Akrylaldehyd z powietrza stanowiska pracy wiąże się chemicznie (chemisorpcja) na żelu krzemionkowym pokrytym 2,4-dinitrofenylohydrazyną; powstałą pochodną ekstrahuje się acetonitrylem, a ekstrakt analizuje wysokosprawną chromatografią cieczową. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,0125 mg/m³. Norma jest wycofana (03-11-2021); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — akrylaldehyd (akroleina) — w aktualnych zakresach 7 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 7 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04045-16:2010

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Część 16: Oznaczanie akrylaldehydu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for aldehydes — Part 16: Determination of acrylaldehyde at workplaces by high performance liquid chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04045-16:2010 wycofana 03-11-2021, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026); w sprawozdaniu warto to odnotować.

2. Pobieranie

   Chemisorpcja akrylaldehydu na żelu krzemionkowym z 2,4-dinitrofenylohydrazyną; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Ekstrakcja pochodnej acetonitrylem, HPLC; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,05 mg/m³ i NDSCh 0,1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,0125 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Acetonitryl jako rozpuszczalnik ekstrakcji — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 03-11-2021; dolna granica poniżej 0,0125 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania