🌿 Acetonitryl w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja benzenem, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 15 mg/m³, NDS 70 mg/m³, NDSCh 140 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04244-2:1996 (wycofana 07-11-2022)

Środowisko PN-Z-04244-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda ta polega na adsorpcji par acetonitrylu na węglu aktywnym, desorpcji benzenem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Najmniejsze stężenie, jakie można oznaczyć stosując tą metodę wynosi 15 mg/m3” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o acetonitrylu (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 5: „Acetonitryl [75-05-8]” — NDS 70 mg/m³, NDSCh 140 mg/m³, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 15 mg/m³, to ok. 21 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04244-2:1996 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 29-02-1996, data wycofania 07-11-2022, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04244” i „acetonitrylu” (04.10.2026) zwraca tylko dwa arkusze serii — PN-Z-04244-1:1996 (postanowienia ogólne) i PN-Z-04244-2:1996 — oba z etykietą „Wycofana”; aktualnej normy dla acetonitrylu nie pokazuje. Wydania z 2006 r. katalog nie zna.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04244-2 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 7 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 11.06.2026 do 18.08.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Obie pozycje AB 522 (wyd. nr 26 z 18.08.2026) są zapisane pogrubioną kursywą — akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu od 18.08.2026 r. do 14.02.2027 r. Postać „PN-Z-04244-2:1996” — AB 632, AB 1642, AB 1207 (obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r.) i AB 882 (dwie pozycje: obok PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r., GC-FID; obok PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r., GC-MS); AB 522 pisze arkusz z zerem i dwa różne roczniki: „PN-Z-04244-02:1996” (zawartość w próbce, obok procedury PB-17-27 wydanie 7 z 20.06.2022 r. „z wyłączeniem pkt. 5.4”) i „PN-Z-04244-02:2006” (stężenie, obok tej samej procedury) — tak samo w dokumencie PCA. Zakładka „Laboratoria”: „PN-Z-04244-2” pokazuje 4 laboratoria, „PN-Z-04244-02” — 1 (AB 522), razem 5, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u części laboratoriów próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) acetonitrylu. Zakresy w mg/m³: 0,33–670 (AB 1207, GC-MS), 0,46–925,33 (AB 522, zawieszone), 4,7–300 (AB 1642), 4,9–1230 (AB 882, GC-FID), 6,28–1757 (AB 882, GC-MS), 7,0–280 (AB 632); AB 522 — także 8,3–16656 µg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — AB 522, AB 632, AB 1642 i pozycja AB 882; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 07-11-2022, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla acetonitrylu innej normy; 5 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. Drugie — desorbent: według karty acetonitryl desorbuje się benzenem; czy laboratoria stosują ten rozpuszczalnik, z zakresów nie wynika — pozycje GC-MS (AB 1207, AB 882) i pozycje z procedurami własnymi (AB 522, AB 882) prowadzi się według tych procedur. Trzecie — granica oznaczalności: według karty 15 mg/m³; wszystkie laboratoria z zakresem w mg/m³ podają niższą dolną granicę (od 0,33 do 7,0 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Czwarte — oznaczenie normy: zapis „PN-Z-04244-02:2006” u AB 522 nie odpowiada żadnemu wydaniu w katalogu PKN; obie pozycje AB 522 są zawieszone do 14.02.2027 r. Piąte — skóra: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, masy węgla, objętości benzenu, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń; treści punktu 5.4 procedury PB-17-27 nie znamy. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04244-2:1996 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary acetonitrylu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje benzenem, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 70 mg/m³ i NDSCh 140 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 15 mg/m³. Norma jest wycofana (07-11-2022); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — acetonitryl — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów, mimo wycofania normy (pozycje AB 522 zawieszone)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 70 mg/m³ i NDSCh 140 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 5 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04244-2:1996

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości acetonitrylu — Oznaczanie acetonitrylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for acetonitrile content — Determination of acetonitrile at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04244-2:1996 wycofana 07-11-2022, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja i analiza

   Desorpcja benzenem, analiza chromatograficzna (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 70 mg/m³ i NDSCh 140 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 15 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Benzen jako desorbent i acetonitryl (notacja „skóra”) — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 07-11-2022; zapis „PN-Z-04244-02:2006” u AB 522 ma błędny rok, obie pozycje AB 522 zawieszone

Najczęstsze pytania