🌿 Aceton w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa: a) z wzbogacaniem próbki, b) bez wzbogacania próbki; przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji — kolumna o innej polarności; NDS 600 mg/m³, NDSCh 1800 mg/m³; PN-Z-04057-01:1979 (wycofana 07-07-2015)

Środowisko PN-Z-04057-01

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Przedmiotem normy jest oznaczanie acetonu w powietrzu na stanowiskach pracy metodami: a) chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki, b) b) chromatografii gazowej bez wzbogacania próbki. Metody stosuje się do oznaczania stężenia par acetonu w powietrzu na stanowiskach pracy przy przeprowadzaniu kontroli warunków sanitarno-higienicznych. W przypadku obecności substancji o tym samym lub zbliżonym czasie retencji co aceton, maskujących na chromatogramie pik substancji oznaczanej, należy zastosować kolumnę o innej polarności, zapewniającą rozdział acetonu od substancji towarzyszących.” (oznaczenie „b)” powtórzone na karcie). Karta nie podaje oznaczalności ani sposobu wzbogacania. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o acetonie (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 4: „Aceton [67-64-1]” — NDS 600 mg/m³, NDSCh 1800 mg/m³, bez notacji „skóra”.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04057-01:1979 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 29-11-1979, data wycofania 07-07-2015, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04057” i „acetonu” (04.10.2026) pokazuje dla stanowisk pracy tylko normy z etykietą „Wycofana”: PN-Z-04057-00:1979 (postanowienia ogólne i zakres normy), PN-Z-04057-01:1979, PN-Z-04231-02:1993 (aceton w mieszaninie z przetwórstwa plastyfikowanego poli(chlorku winylu), razem z benzenem, toluenem, etylobenzenem, 2-etyloheksanolem i ftalanami) i PN-Z-04023-02:1989 (substancje z wyrobów lakierowych nitrocelulozowych); aktualnej normy dla acetonu nie zwraca.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04057-01 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza, także ze spacjami) stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 04.09.2025 do 18.08.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci zapisu: „PN-Z-04057-01:1979” — AB 340 i AB 935; „PN-79/Z-04057/01 pkt 1.1.a” — AB 663; „PN-79/Z-04057.01” — AB 622; „PN-79-Z-04057.01” — AB 1642; AB 591 — „PN-79/Z -04057/01 z wył. pkt.2.1.7 i pkt. 2.1.12.” (wynik w próbce) i „PN-79/ Z -04057/01 pkt.2.1.7 i pkt.2.1.12” (stężenie z obliczeń). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04057-01” pokazuje 2 laboratoria, „PN-79/Z-04057/01”, „PN-79/Z-04057.01”, „PN-79-Z-04057.01”, „PN-79/Z -04057/01” i „PN-79/ Z -04057/01” — po 1 (dwa ostatnie to AB 591), razem 6, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). PN-Z-04231-02 występuje w dokumentach PCA 2 laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u części laboratoriów próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorbent stały. Wielkość: stężenie (zawartość) acetonu. Zakresy w mg/m³: 0,10–2000 (AB 1642), 0,5–800 (AB 935), 0,80–1240,0 (AB 340), 1–1250 (AB 663), 2,6–3600 (AB 591, z obliczeń), 24–1857 (AB 622). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 6 laboratoriów (u AB 591 przy stężeniu z obliczeń techniki nie podano).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 07-07-2015, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla acetonu innej normy; 6 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych od września 2025 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — która z dwóch metod: karta wymienia metodę a) z wzbogacaniem i b) bez wzbogacania; AB 663 powołuje „pkt 1.1.a”, a AB 591 wyłącza punkty 2.1.7 i 2.1.12 przy wyniku w próbce i powołuje je przy stężeniu z obliczeń — co te punkty zawierają i czy „1.1.a” oznacza metodę a), bez tekstu normy NIE PODAJEMY; pozostałe laboratoria nie wskazują metody. Trzecie — interferencje: według karty przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji trzeba użyć kolumny o innej polarności — przy mieszaninach rozpuszczalników sprawozdanie powinno wykazać rozdział. Czwarte — granica oznaczalności: karta jej nie podaje, więc dolnych granic laboratoriów (od 0,10 mg/m³) nie da się z nią porównać. Piąte — NDSCh 1800 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania i wzbogacania próbki, sorbentu, rozpuszczalnika, kolumn, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04057-01:1979 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary acetonu w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową — według karty normy metodą a) z wzbogacaniem próbki albo b) bez wzbogacania; przy substancjach o tym samym lub zbliżonym czasie retencji stosuje się kolumnę o innej polarności. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 600 mg/m³ i NDSCh 1800 mg/m³. Norma jest wycofana (07-07-2015); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — aceton — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 600 mg/m³ i NDSCh 1800 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 4 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04057-01:1979

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości acetonu — Oznaczanie acetonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for acetone content — Determination of acetone at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04057-01:1979 wycofana 07-07-2015, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Wybór metody

   Metoda a) z wzbogacaniem albo b) bez wzbogacania próbki; szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; przy substancjach o zbliżonym czasie retencji — kolumna o innej polarności (karta PKN).

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 600 mg/m³ i NDSCh 1800 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 07-07-2015; karta nie podaje oznaczalności; przy zbliżonym czasie retencji wymagana kolumna o innej polarności

Najczęstsze pytania