🌿 Aceton, benzen, toluen, etylobenzen, 2-etyloheksanol, ftalan dibutylu i ftalan bis(2-etyloheksylu) w mieszaninie z przetwórstwa plastyfikowanego PCW — powietrze na stanowiskach pracy; węgiel aktywny i włókno szklane, metanol w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; PN-Z-04231-02:1993 (wycofana 15-08-2014)

Środowisko PN-Z-04231-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji oznaczanych związków na węglu aktywnym i włóknie szklanym, wyekstrahowaniu ich roztworem metanolu w dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanych roztworów. Oznaczalność metody wynosi: aceton-6,2mg/m sześcienny, benzen-0,3mg/m sześcienny, toluen-3,0mg/m sześcienny, etylobenzen-3.0mg/m sześcienny, 2-etyloheksanol-1,8mg/m sześcienny, ftalan dwubutylu-0,2mg/m sześcienny, ftalan dwu(2-etyloheksylu)-0,04mg/m sześcienny” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu; w tytule na karcie stoi „ftalanu, dwubutylu” z przecinkiem). Karta nie podaje detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza. Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447; żadna z tych substancji nie występuje w przepisach przejściowych § 2). Aceton [67-64-1] (poz. 4) — NDS 600 mg/m³, NDSCh 1800 mg/m³; oznaczalność z karty to około 1 % NDS. Benzen [71-43-2] (poz. 40) — NDS 0,66 mg/m³ (0,2 ppm), bez NDSCh, „skóra”; oznaczalność 0,3 mg/m³ to około 45 % NDS. Toluen [108-88-3] (poz. 533) — NDS 100 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, „skóra”; około 3 % NDS. Etylobenzen [100-41-4] (poz. 238) — NDS 200 mg/m³, NDSCh 400 mg/m³, „skóra”; około 1,5 % NDS. 2-Etyloheksan-1-ol [104-76-7] (poz. 239) — NDS 5,4 mg/m³ (1 ppm), NDSCh 10,8 mg/m³ (2 ppm); oznaczalność 1,8 mg/m³ to około 33 % NDS. Ftalan dibutylu [84-74-2] (poz. 268) — NDS 0,6 mg/m³ z dopiskiem „frakcja wdychalna” (przypis 6), bez NDSCh; oznaczalność 0,2 mg/m³ to około 33 % NDS. Ftalan bis(2-etyloheksylu) [117-81-7] (poz. 267) — NDS 0,8 mg/m³, bez NDSCh i bez dopisku o frakcji; oznaczalność 0,04 mg/m³ to 5 % NDS. Octan winylu [108-05-4] (poz. 443), którego norma nie obejmuje — NDS 10 mg/m³, NDSCh 30 mg/m³.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 30-09-1993, data wycofania 15-08-2014, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04231” — 2 arkusze serii „Badania zawartości substancji szkodliwych emitowanych podczas przetwórstwa tworzyw sztucznych”: -01:1993 (postanowienia ogólne) i -02:1993, oba z etykietą „Wycofana”; wśród 50 pierwszych wyników hasła „przetwórstwa” innych norm o powietrzu na stanowiskach pracy przy przetwórstwie tworzyw nie ma; wśród 50 pierwszych wyników hasła „octanu winylu” normy o octanie winylu w powietrzu na stanowiskach pracy to tylko wycofane arkusze PN-Z-04178-01 i -02:1987. Poszczególne substancje mają osobne wpisy tej bazy, w tym aceton (PN-Z-04057-01), etylobenzen (PN-Z-04081-01) i octan winylu (PN-Z-04178-02), które już wspominają tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04231-02 stoi w 5 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 13.01.2026 i 08.09.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-93/Z-04231/02” — AB 300, obok instrukcji IN-59 wyd. 3 z dnia 18.12.2025 r. (trzy pozycje) albo IN-66 wyd. 1 z dnia 29.07.2025 r. (jedna pozycja); „PN-Z-04231-02:1993” — AB 1854, obok Instrukcji Roboczej IR-23 wydanie 3 z dnia 05.01.2023 r. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-93/Z-04231/02” i „PN-Z-04231-02” pokazują po 1 laboratorium, razem 2 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z sorbentem. AB 300 — stężenie i zawartość: etylobenzenu 0,5–1800 mg/m³ (0,020–9 mg w próbce), toluenu 0,5–2000 mg/m³ (0,020–10 mg w próbce; dwie pozycje — z IN-59 i z IN-66), acetonu 0,8–3600 mg/m³ (0,03–18 mg w próbce). AB 1854 — zawartość octanu winylu 8,5–330 µg w próbce (zakres w mg/m³ nie jest podany). Benzenu, 2-etyloheksanolu i obu ftalanów według tej normy nie oznacza żadne laboratorium. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie pozycje.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — substancja spoza normy: AB 1854 powołuje tę normę przy octanie winylu, którego według karty norma nie obejmuje, a w tej pozycji norma stoi obok Instrukcji Roboczej IR-23 — zamawiający powinien zapytać, według którego dokumentu oznaczono octan winylu. Drugie — mieszanina a pojedyncza substancja: norma dotyczy mieszaniny emitowanej przy przetwórstwie plastyfikowanego PCW, a AB 300 stosuje ją do pojedynczych substancji bez wskazania źródła emisji. Trzecie — benzen: oznaczalność z karty (0,3 mg/m³) to około 45 % NDS 0,66 mg/m³, a 2-etyloheksanolu i ftalanu dibutylu — około jednej trzeciej NDS; dla tych substancji margines pod NDS jest mały. Czwarte — frakcja: NDS ftalanu dibutylu dotyczy frakcji wdychalnej, a karta nie mówi, jaką frakcję pobiera się na włókno szklane. Piąte — norma wycofana: od 15-08-2014 bez następczyni; dolne granice AB 300 (0,5–0,8 mg/m³) są niższe niż oznaczalności z karty dla toluenu, etylobenzenu i acetonu.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy ilości węgla i włókna szklanego, składu roztworu metanolu w disiarczku węgla, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że norma opisuje pobieranie frakcji wdychalnej.

Zasada metody

Aceton, benzen, toluen, etylobenzen, 2-etyloheksanol, ftalan dibutylu i ftalan bis(2-etyloheksylu) z mieszaniny emitowanej przy przetwórstwie plastyfikowanego poli(chlorku winylu) adsorbuje się na węglu aktywnym i włóknie szklanym, ekstrahuje roztworem metanolu w disiarczku węgla i otrzymane roztwory analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalności według karty — od 0,04 mg/m³ (ftalan bis(2-etyloheksylu)) do 6,2 mg/m³ (aceton). Wynik każdej substancji porównuje się z jej NDS (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana bez następczyni.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy przy przetwórstwie plastyfikowanego PCW — siedem substancji z karty; w aktualnych zakresach AB 300 dla acetonu, toluenu i etylobenzenu
• U AB 1854 norma powołana przy octanie winylu, którego karta nie wymienia (NDS 10 mg/m³, NDSCh 30 mg/m³, poz. 443 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04231-02:1993

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości substancji szkodliwych emitowanych podczas przetwórstwa tworzyw sztucznych — Oznaczanie acetonu, benzenu, toluenu, etylobenzenu, 2-etyloheksanolu, ftalanu dwubutylu i ftalanu dwu(2-etyloheksylu) na stanowiskach pracy w mieszaninie emitowanej podczas przetwórstwa plastyfikowanego poli(chlorku winylu) metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for harmful substances emitted during plastics processing — Determination of acetone, benzene, toluene, ethylbenzene, 2-ethylhexanol, dibutyl phthalate and di(2-ethylhexyl) phthalate at workplaces in the mixture emitted during processing of plasticised poly(vinyl chloride) by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja oznaczanych związków na węglu aktywnym i włóknie szklanym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja roztworem metanolu w disiarczku węgla (karta PKN); składu i objętości NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Analiza chromatograficzna otrzymanych roztworów (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie każdej substancji w mg/m³; porównanie z jej NDS i NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Benzen, ftalany i disiarczek węgla — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma obejmuje według karty siedem substancji; AB 1854 powołuje ją przy octanie winylu, którego karta nie wymienia

Najczęstsze pytania