🌿 Aceton, benzen, toluen, etylobenzen, 2-etyloheksanol, ftalan dibutylu i ftalan bis(2-etyloheksylu) w mieszaninie z przetwórstwa plastyfikowanego PCW — powietrze na stanowiskach pracy; węgiel aktywny i włókno szklane, metanol w disiarczku węgla, chromatografia gazowa; PN-Z-04231-02:1993 (wycofana 15-08-2014)
Krótko: o co chodzi
Krajowa norma z 1993 roku o oznaczaniu siedmiu substancji w mieszaninie emitowanej podczas przetwórstwa plastyfikowanego poli(chlorku winylu): acetonu, benzenu, toluenu, etylobenzenu, 2-etyloheksanolu, ftalanu dibutylu i ftalanu bis(2-etyloheksylu). Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska, wycofana 15-08-2014); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014, karta bez pola „Zastąpiona przez”; następczyni dla tej mieszaniny nie znaleźliśmy. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze na stanowiskach pracy przy przetwórstwie plastyfikowanego poli(chlorku winylu) — ocena siedmiu substancji wobec ich NDS (Dz.U. 2026 poz. 447); norma wycofana bez następczyni.
W skrócie
- Norma: PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska, wycofana 15-08-2014)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014, karta bez pola „Zastąpiona przez”; następczyni dla tej mieszaniny nie znaleźliśmy
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04231-02:1993, wersja polska; publikacja 30-09-1993, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30
- Oznaczalność (karta PKN), mg/m³: aceton 6,2; benzen 0,3; toluen 3,0; etylobenzen 3,0; 2-etyloheksanol 1,8; ftalan dibutylu 0,2; ftalan bis(2-etyloheksylu) 0,04
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 30-09-1993, data wycofania 15-08-2014, 4 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Normy następczej dla tej mieszaniny nie znaleźliśmy. W tytule na karcie stoi „ftalanu, dwubutylu” z przecinkiem.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji oznaczanych związków na węglu aktywnym i włóknie szklanym, wyekstrahowaniu ich roztworem metanolu w dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanych roztworów. Oznaczalność metody wynosi: aceton-6,2mg/m sześcienny, benzen-0,3mg/m sześcienny, toluen-3,0mg/m sześcienny, etylobenzen-3.0mg/m sześcienny, 2-etyloheksanol-1,8mg/m sześcienny, ftalan dwubutylu-0,2mg/m sześcienny, ftalan dwu(2-etyloheksylu)-0,04mg/m sześcienny” (pisownia jak na karcie). Karta nie podaje detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza ani tego, którą część próbki zatrzymuje włókno szklane.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447): aceton (poz. 4) — NDS 600 mg/m³, NDSCh 1800 mg/m³; benzen (poz. 40) — NDS 0,66 mg/m³ (0,2 ppm), „skóra”; toluen (poz. 533) — NDS 100 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, „skóra”; etylobenzen (poz. 238) — NDS 200 mg/m³, NDSCh 400 mg/m³, „skóra”; 2-etyloheksan-1-ol (poz. 239) — NDS 5,4 mg/m³, NDSCh 10,8 mg/m³; ftalan dibutylu (poz. 268) — NDS 0,6 mg/m³, frakcja wdychalna; ftalan bis(2-etyloheksylu) (poz. 267) — NDS 0,8 mg/m³. Wartości przejściowe obu ftalanów z rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1017 obowiązywały do 4 kwietnia 2025 r. Oznaczalność z karty to wobec NDS: benzen około 45 %, 2-etyloheksanol i ftalan dibutylu około 1/3, ftalan bis(2-etyloheksylu) 5 %, toluen 3 %, etylobenzen 1,5 %, aceton 1 %. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.
DRUGIE ŹRÓDŁO PRZEBIEGU (liczby źródła, nie tej normy). Opisu przebiegu tej mieszaniny poza normą nie znaleźliśmy. Dla trzech jej składników — benzenu, toluenu i etylobenzenu — metoda NIOSH 1501 „Hydrocarbons, aromatic” stosuje tę samą zasadę: rurka z węglem z łupin kokosa (100 mg i 50 mg), desorpcja 1 ml disiarczku węgla przez 30 min i chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04231-02:1993 nie mieliśmy — nie podajemy ilości węgla i włókna szklanego, składu roztworu metanolu w disiarczku węgla, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że norma pobiera frakcję wdychalną, do której odnosi się NDS ftalanu dibutylu — karta tego nie mówi.
Zasada metody
Oznaczane związki adsorbuje się na węglu aktywnym i włóknie szklanym, ekstrahuje roztworem metanolu w disiarczku węgla i otrzymane roztwory analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik każdej substancji porównuje się z jej wartością NDS (Dz.U. 2026 poz. 447).
Zastosowania
- Powietrze na stanowiskach pracy przy przetwórstwie plastyfikowanego poli(chlorku winylu) — ocena siedmiu substancji wobec ich NDS (Dz.U. 2026 poz. 447); norma wycofana bez następczyni
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 15-08-2014, karta bez pola „Zastąpiona przez”; następczyni dla tej mieszaniny nie znaleźliśmy |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04231-02:1993, wersja polska; publikacja 30-09-1993, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30 |
| Oznaczalność (karta PKN), mg/m³ | aceton 6,2; benzen 0,3; toluen 3,0; etylobenzen 3,0; 2-etyloheksanol 1,8; ftalan dibutylu 0,2; ftalan bis(2-etyloheksylu) 0,04 |
| NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447), mg/m³ | aceton 600/1800; benzen 0,66, „skóra”; toluen 100/200, „skóra”; etylobenzen 200/400, „skóra”; 2-etyloheksan-1-ol 5,4/10,8; ftalan dibutylu 0,6 (frakcja wdychalna); ftalan bis(2-etyloheksylu) 0,8 |
| Oznaczalność wobec NDS | benzen około 45 %; 2-etyloheksanol i ftalan dibutylu około 1/3; ftalan bis(2-etyloheksylu) 5 %; toluen 3 %; etylobenzen 1,5 %; aceton 1 % |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska, wycofana 15-08-2014)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości substancji szkodliwych emitowanych podczas przetwórstwa tworzyw sztucznych — Oznaczanie acetonu, benzenu, toluenu, etylobenzenu, 2-etyloheksanolu, ftalanu dwubutylu i ftalanu dwu(2-etyloheksylu) na stanowiskach pracy w mieszaninie emitowanej podczas przetwórstwa plastyfikowanego poli(chlorku winylu) metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for harmful substances emitted during plastics processing — Determination of acetone, benzene, toluene, ethylbenzene, 2-ethylhexanol, dibutyl phthalate and di(2-ethylhexyl) phthalate at workplaces in the mixture emitted during processing of plasticised poly(vinyl chloride) by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: PN-Z-04231-02:1993 wycofana 15-08-2014, bez następczyni (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Adsorpcja oznaczanych związków na węglu aktywnym i włóknie szklanym (karta PKN).
-
Ekstrakcja i analiza
Ekstrakcja roztworem metanolu w disiarczku węgla i analiza chromatograficzna otrzymanych roztworów (karta PKN).
-
Wynik i ocena
Stężenie każdej z siedmiu substancji w mg/m³; porównanie z jej NDS i NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447). Oznakowanie „skóra” przy benzenie, toluenie i etylobenzenie: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Zestaw do pobierania powietrza z węglem aktywnym i włóknem szklanym | Adsorpcja oznaczanych związków (karta PKN); ilości sorbentów, objętości i strumienia normy nie znamy | — |
| Chromatograf gazowy | Analiza roztworów w metanolu z disiarczkiem węgla (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Roztwór metanolu w disiarczku węgla | — | Do ekstrakcji (karta PKN); składu i objętości normy nie znamy |
| Substancje wzorcowe siedmiu oznaczanych związków | — | Do krzywych wzorcowych; stężeń roztworów normy nie znamy |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Benzen, toluen i etylobenzen mają w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; według metody NIOSH 1501 wzorce i próbki przygotowuje się pod sprawnie działającym wyciągiem
- UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność z karty dla benzenu (0,3 mg/m³) to około 45 % NDS, a dla 2-etyloheksanolu i ftalanu dibutylu — około jednej trzeciej NDS
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04231-02:1993 (wersja polska, wycofana 15-08-2014) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości substancji szkodliwych emitowanych podczas przetwórstwa tworzyw sztucznych — Oznaczanie acetonu, benzenu, toluenu, etylobenzenu, 2-etyloheksanolu, ftalanu dwubutylu i ftalanu dwu(2-etyloheksylu) na stanowiskach pracy w mieszaninie emitowanej podczas przetwórstwa plastyfikowanego poli(chlorku winylu) metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for harmful substances emitted during plastics processing — Determination of acetone, benzene, toluene, ethylbenzene, 2-ethylhexanol, dibutyl phthalate and di(2-ethylhexyl) phthalate at workplaces in the mixture emitted during processing of plasticised poly(vinyl chloride) by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Oznaczane związki adsorbuje się na węglu aktywnym i włóknie szklanym, ekstrahuje roztworem metanolu w disiarczku węgla i otrzymane roztwory analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik każdej substancji porównuje się z jej wartością NDS (Dz.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 15-08-2014, karta bez pola „Zastąpiona przez”; następczyni dla tej mieszaniny nie znaleźliśmy; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04231-02:1993, wersja polska; publikacja 30-09-1993, 4 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Oznaczalność (karta PKN), mg/m³: aceton 6,2; benzen 0,3; toluen 3,0; etylobenzen 3,0; 2-etyloheksanol 1,8; ftalan dibutylu 0,2; ftalan bis(2-etyloheksylu) 0,04; NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447), mg/m³: aceton 600/1800; benzen 0,66, „skóra”; toluen 100/200, „skóra”; etylobenzen 200/400, „skóra”; 2-etyloheksan-1-ol 5,4/10,8; ftalan dibutylu 0,6 (frakcja wdychalna); ftalan bis(2-etyloheksylu) 0,8.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Zestaw do pobierania powietrza z węglem aktywnym i włóknem szklanym, Chromatograf gazowy.
Gdzie stosuje się to badanie?
Powietrze na stanowiskach pracy przy przetwórstwie plastyfikowanego poli(chlorku winylu) — ocena siedmiu substancji wobec ich NDS (Dz.U. 2026 poz. 447); norma wycofana bez następczyni.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Benzen, toluen i etylobenzen mają w wykazie NDS oznakowanie „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; według metody NIOSH 1501 wzorce i próbki przygotowuje się pod sprawnie działającym wyciągiem; UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność z karty dla benzenu (0,3 mg/m³) to około 45 % NDS, a dla 2-etyloheksanolu i ftalanu dibutylu — około jednej trzeciej NDS.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04231-02.