🌿 4-Metylopentan-2-on (keton metylowo-izobutylowy, MIBK) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja na węglu aktywnym, desorpcja roztworem metanolu w disiarczku węgla, chromatografia gazowa, PN-Z-04372

Środowisko PN-Z-04372

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par 4-metylopentan-2-onu na węglu aktywnym, desorpcji związku roztworem metanolu w disiarczku węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie 4-metylopentan -2-onu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 8 mg/m3" (spacja w nazwie jak na karcie). Karta nie podaje detektora, objętości i przepływu powietrza, składu roztworu do desorpcji, kolumny ani wzorcowania. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE. Według rozporządzenia MRPiPS z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447, załącznik, poz. 389) dla 4-metylopentan-2-onu [108-10-1] NDS wynosi 83 mg/m³, a NDSCh 200 mg/m³; wykaz nie podaje przy nim notacji „skóra".

STATUS (stan kart na 29–30.09.2026). Karta PN-Z-04372:2009 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 25-02-2009, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; norma krajowa, bez pól „Wprowadza" i „Zastępuje". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04372" (29.09.2026) pokazuje tylko to jedno wydanie. Starsza norma na tę substancję — PN-Z-04165-02:1986 „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metylobutyloketonu — Oznaczanie metyloizobutyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki" — jest WYCOFANA: karta (wersja polska, odczyt 30.09.2026) podaje publikację 23-05-1986, „Data wycofania: 17-10-2011", 3 strony, bez pola „Zastąpiona przez", a w polu „Zakres": adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja acetonem, analiza chromatograficzna, oznaczalność 50 mg/m³. Arkusz 01 tej serii też jest wycofany, a aktualny jest arkusz PN-Z-04165-3:2001 (heksan-2-on).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 29.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04372: 12 pozycji u 11 laboratoriów (kopia rozbija pozycję AB 1144 na dwa rekordy); wszędzie „PN-Z-04372:2009". Procedura obok normy — AB 300 (IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025), AB 562 (PB_42 edycja 5 z 2022-08-16), AB 882 (PB-01 wyd. 5 z 12.01.2026 i PB-10 wyd. 1 z 31.08.2022), AB 1207 (PB-06A wyd. 7 z 20.01.2025) i AB 1854 (instrukcja robocza IR-23 wyd. 3 z 05.01.2023). Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04372" i pokaże wszystkie 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 11. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 24.11.2025 do 08.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

PRZEDMIOT, TECHNIKA I ZAKRESY. Powietrze na stanowiskach pracy — wszystkie 11 laboratoriów; AB 1207 także powietrze atmosferyczne i pomieszczeń. Technika: GC-FID — 10 laboratoriów; GC-MS — AB 1207 i druga pozycja AB 882. Zakresy stężenia: dolne od 0,050 mg/m³ (AB 1642) i 0,17 mg/m³ (AB 1207) do 5 mg/m³ (AB 562) i 8,3 mg/m³ (AB 632); górne od 400 mg/m³ (AB 632, AB 1144) do 4000 mg/m³ (AB 562) i 4533 mg/m³ (AB 882); AB 719 i AB 1854 podają tylko masę w próbce — (0,0050 – 19,0) mg i (75 – 2000) μg. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty wynosi 8 mg/m³ — dolną granicę niższą ma 8 z 9 laboratoriów podających zakres stężenia (wszystkie poza AB 632).

OBOK TEJ NORMY. 4-Metylopentan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy bez tej normy oznacza 11 laboratoriów: według wycofanej PN-Z-04165-02:1986 — AB 340 ((0,90 – 1440,0) mg/m³) i AB 746 (zapis „PN-86/Z-04165.02", (0,62 – 400) mg/m³); według metody z kwartalnika „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy" 2001, 4 (30) i procedury PB-17-27 — AB 522; według NIOSH Method 1300 Issue 2 (1994), razem z acetonem — AB 1226; według procedur własnych — AB 481 (TSO/PB-08), AB 863 (PB-07), AB 869 (EKOLAB/LB/PB-08), AB 875 (PB 025), AB 940 (PB-13 i PB-23) i AB 1072 (M/24/6/2025); w zakresie elastycznym — AB 934; AB 719 ma MIBK dodatkowo w identyfikacji GC-MS według PA-52. U dwóch z tych laboratoriów pozycje są ZAWIESZONE: obie pozycje AB 522 od 18.08.2026 do 14.02.2027 i pozycja AB 1226 od 10.06.2026 do 07.12.2026 (pogrubiona kursywa i przypis w aktualnych dokumentach PCA, odczyt 29–30.09.2026); pozostałe wiersze stoją bez zawieszenia. Uwaga na podobną nazwę: PN-Z-04368:2008 dotyczy innej substancji — 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu (według karty: węgiel aktywny, desorpcja roztworem izopropanolu w disiarczku węgla, oznaczalność 24 mg/m³); powołuje ją 6 laboratoriów (AB 632, AB 746, AB 849, AB 882, AB 1207, AB 1642). W tych samych zakresach stoją PN-Z-04119-10 (u 8 z tych 11 laboratoriów), PN-Z-04449 (u 8), PN-Z-04304 (u 7) i PN-Z-04178-02 (u 6) — każda ma w Bazie Wiedzy osobny wpis.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Karta podaje oznaczalność 8 mg/m³, czyli blisko jednej dziesiątej NDS (83 mg/m³), a 8 z 9 laboratoriów zaczyna zakres niżej, nawet od 0,050 mg/m³ — wynik z dolnej części takiego zakresu opiera się na warunkach laboratorium, nie na samej normie. Po drugie, podobne nazwy: 4-metylopentan-2-on (MIBK), 4-hydroksy-4-metylopentan-2-on (PN-Z-04368) i 4-metylopentan-2-ol mają osobne pozycje NDS i osobne metody — w sprawozdaniu liczy się pełna nazwa i numer CAS [108-10-1]. Po trzecie, ta sama substancja stoi w zakresach także według wycofanej PN-Z-04165-02:1986 — z ekstrakcją acetonem i oznaczalnością 50 mg/m³ według jej karty, a AB 340 podaje przy niej zakres od 0,90 mg/m³ i AB 746 od 0,62 mg/m³; zapytaj o dokument i granicę oznaczalności.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (7 stron). Nie podajemy objętości i przepływu powietrza, ilości węgla, stężenia metanolu w roztworze do desorpcji, kolumny i warunków rozdziału, detektora, wzorcowania, wzoru ani precyzji.

Zasada metody

Według karty PKN pary 4-metylopentan-2-onu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, związek desorbuje roztworem metanolu w disiarczku węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatografią gazową; najmniejsze oznaczalne stężenie — 8 mg/m³. Objętości powietrza, składu roztworu i warunków rozdziału NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• 4-Metylopentan-2-on (MIBK) w powietrzu na stanowiskach pracy — w zakresach 11 laboratoriów (NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³)
• Powietrze atmosferyczne i pomieszczeń — AB 1207 (GC-MS)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04372:2009 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie 4-metylopentan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of 4-methylpentan-2-one at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-Z-04372:2009 aktualna (stan karty na 29.09.2026); starsza PN-Z-04165-02:1986 wycofana.

2. Pobieranie próbki

   Adsorpcja par na węglu aktywnym; objętości powietrza i przepływu NIE PODAJEMY.

3. Desorpcja

   Roztworem metanolu w disiarczku węgla (karta PKN); składu i objętości NIE PODAJEMY.

4. Analiza

   Chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie 8 mg/m³; w zakresach — FID albo MS.

5. Wynik

   Stężenie w mg/m³ do porównania z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³; wzoru NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i metanol są łatwopalne i toksyczne — przygotowanie roztworu i desorpcja pod sprawnym wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu
• UWAGA MERYTORYCZNA: 4-metylopentan-2-on, 4-hydroksy-4-metylopentan-2-on i 4-metylopentan-2-ol to różne substancje z różnymi normami i NDS — sprawdź nazwę i numer CAS w sprawozdaniu

Najczęstsze pytania