🌿 4-Metylopentan-2-on (metyloizobutyloketon) w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, aceton, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; oznaczalność według normy 50 mg/m³; NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³; PN-Z-04165-02:1986 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04165-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par metyloizobutyloketonu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go acetonem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 50 mg w 1 metrze sześciennym powietrza” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP notuje artykuł „4-Metylopentan-2-on” w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy” nr 4(30) z 2001 r. — nie czytaliśmy go.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 389: „4-Metylopentan-2-on [108-10-1]” — NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, bez notacji „skóra” i bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Oznaczalność według karty tej normy, 50 mg/m³, to około 60 % NDS; według karty PN-Z-04372:2009 — 8 mg/m³, czyli około 10 % NDS.

STATUS (stan kart na 05.10.2026). Karta PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 23-05-1986, data wycofania 17-10-2011, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Seria nosi nazwę „Badania zawartości metylobutyloketonu”, a arkusz -02 dotyczy metyloizobutyloketonu. Karta PN-Z-04372:2009 („… Oznaczanie 4-metylopentan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”) nie ma nagłówka „Wycofana” ani pola „Zastępuje”: publikacja 25-02-2009, 7 stron, węgiel aktywny, desorpcja roztworem metanolu w disiarczku węgla, oznaczalność 8 mg/m³; opisuje ją osobny wpis tej bazy. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04165” — 3 arkusze serii: -01:1986 (postanowienia ogólne) i -02:1986 z etykietą „Wycofana” oraz aktualny -3:2001 (heksan-2-on); pod hasłem „metyloizobutyloketonu” — tylko ta norma; pod hasłem „metylopentan-2-onu” — PN-Z-04372:2009 i PN-Z-04368:2008 (4-hydroksy-4-metylopentan-2-on); pod hasłem „heksonu” — brak wyników.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04165-02 stoi u 3 laboratoriów — w 4 rekordach kopii bazy, bo pozycja AB 886 jest w kopii rozbita na 2 rekordy; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 12.02.2026 do 18.08.2026) — w 3 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04165-02:1986” — AB 340; „PN-86/Z-04165.02” — AB 746; „PN-86/Z-04165/02” — AB 886, obok procedury PB-02 wydanie nr 12 z dnia 16.10.2023 r. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04165-02”, „PN-86/Z-04165.02” i „PN-86/Z-04165/02” pokazują po 1 laboratorium, razem 3 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Żadne z tych 3 laboratoriów nie powołuje PN-Z-04372:2009, którą według kopii bazy ma w zakresie 11 innych laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 746 — próbki pobrane do rurek z sorbentem, AB 886 — na rurki sorpcyjne. Wielkość: stężenie (zawartość) 4-metylopentan-2-onu; AB 746 dopisuje „(metyloizobutyloketonu, heksonu)”. Zakresy: AB 886 — 0,17–1000 mg/m³ (0,005–30 mg w próbce); AB 746 — 0,62–400 mg/m³ (0,010–5,0 mg w próbce); AB 340 — 0,90–1440 mg/m³. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie trzy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — norma wycofana: od 17-10-2011 ta norma nie obowiązuje, a aktualna PN-Z-04372:2009 opisuje inną desorpcję (roztwór metanolu w disiarczku węgla zamiast acetonu); sprawozdanie powinno wprost odnotować normę wycofaną. Drugie — dolna granica: karta podaje oznaczalność 50 mg/m³, czyli około 60 % NDS, a wszystkie trzy laboratoria zaczynają poniżej 1 mg/m³, co wymaga warunków innych niż w karcie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — nazwy: seria nosi nazwę „metylobutyloketonu”, a jej aktualny arkusz -3:2001 dotyczy heksan-2-onu, innej substancji z inną pozycją NDS; metyloizobutyloketon to 4-metylopentan-2-on [108-10-1]. Czwarte — podobna nazwa: PN-Z-04368:2008 dotyczy 4-hydroksy-4-metylopentan-2-onu, nie tej substancji. Piąte — wyszukiwanie: numer występuje w trzech zapisach i żadne jedno hasło nie pokazuje wszystkich 3 laboratoriów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy detektora według normy, objętości ani strumienia pobierania powietrza, ilości węgla, objętości acetonu, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że PN-Z-04372:2009 zastąpiła tę normę — karty tego nie mówią. Treści artykułu CIOP z 2001 r. nie podajemy — nie czytaliśmy go.

Zasada metody

Pary metyloizobutyloketonu (4-metylopentan-2-onu) z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje acetonem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 50 mg/m³. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana od 17-10-2011; aktualna dla tej substancji jest PN-Z-04372:2009.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — 4-metylopentan-2-on — w aktualnych zakresach 3 laboratoriów mimo wycofania normy (aktualna PN-Z-04372:2009 — u 11 innych)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04165-02:1986

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metylobutyloketonu — Oznaczanie metyloizobutyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for methyl butyl ketone content — Determination of methyl isobutyl ketone at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par metyloizobutyloketonu na węglu aktywnym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja acetonem (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie 4-metylopentan-2-onu w mg/m³; porównanie z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• 4-Metylopentan-2-on i aceton — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 17-10-2011 — aktualna jest PN-Z-04372:2009; oznaczalność z karty (50 mg/m³) to około 60 % NDS i jest wyższa niż dolne granice wszystkich trzech laboratoriów

Najczęstsze pytania