🌿 4-Metylopentan-2-on (metyloizobutyloketon) w powietrzu na stanowiskach pracy — węgiel aktywny, aceton, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; oznaczalność według normy 50 mg/m³; NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³; PN-Z-04165-02:1986 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04165-02

Krótko: o co chodzi

Krajowa norma z 1986 roku o oznaczaniu metyloizobutyloketonu (4-metylopentan-2-onu) w powietrzu na stanowiskach pracy: adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja acetonem i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska, wycofana 17-10-2011); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla tej substancji PN-Z-04372:2009 (karta bez pola „Zastępuje”). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Ocena narażenia na 4-metylopentan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04372:2009.

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska, wycofana 17-10-2011)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla tej substancji PN-Z-04372:2009 (karta bez pola „Zastępuje”)
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04165-02:1986, wersja polska; publikacja 23-05-1986, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30
  • Oznaczalność (karty PKN): 50 mg/m³ — około 60 % NDS; PN-Z-04372:2009: 8 mg/m³ — około 10 % NDS

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 23-05-1986, data wycofania 17-10-2011, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Seria nosi nazwę „Badania zawartości metylobutyloketonu”, a arkusz -02 dotyczy metyloizobutyloketonu. Aktualna norma dla tej substancji to PN-Z-04372:2009 („Oznaczanie 4-metylopentan-2-onu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”, publikacja 25-02-2009, 7 stron, bez adnotacji o wycofaniu); jej karta nie ma pola „Zastępuje”, więc karty nie łączą obu norm.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par metyloizobutyloketonu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go acetonem i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 50 mg w 1 metrze sześciennym powietrza”. Dokumentacja NDS 4-metylopentan-2-onu (CIOP-PIB 2004) wskazuje tę normę (PN-86/Z-04165/02) jako metodę oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy. Karta PN-Z-04372:2009 opisuje inną desorpcję — roztworem metanolu w disiarczku węgla zamiast acetonem — i oznaczalność 8 mg/m³.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 389 „4-Metylopentan-2-on” [108-10-1]: NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, bez oznakowania „skóra”; przepisy przejściowe aktów zmieniających tej substancji nie wymieniają. Oznaczalność z karty tej normy (50 mg/m³) to około 60 % NDS, a z karty PN-Z-04372:2009 (8 mg/m³) — około 10 % NDS. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949) każe stosować metody z Polskich Norm, a w ich braku — metody rekomendowane i zwalidowane przez laboratoria z § 15.

DRUGIE ŹRÓDŁO PRZEBIEGU (liczby źródła, nie tej normy). Metoda NIOSH 1300 „Ketones I” (1994), obejmująca metyloizobutyloketon, stosuje rurkę z węglem z łupin kokosa (100 mg i 50 mg), strumień 0,01–0,2 l/min, do 10 l powietrza, desorpcję 1 ml disiarczku węgla przez 30 min i chromatografię gazową z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym; próbki z metyloizobutyloketonem przesyła się w chłodzie.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04165-02:1986 nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, ilości węgla, objętości acetonu, detektora, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Liczby metody NIOSH nie są liczbami tej normy.

Zasada metody

Pary metyloizobutyloketonu adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje acetonem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 50 mg/m³. Wynik porównuje się z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla tej substancji PN-Z-04372:2009 (karta bez pola „Zastępuje”)
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04165-02:1986, wersja polska; publikacja 23-05-1986, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30
Oznaczalność (karty PKN)50 mg/m³ — około 60 % NDS; PN-Z-04372:2009: 8 mg/m³ — około 10 % NDS
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, bez oznakowania „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389
Metoda NIOSH 1300 (drugie źródło)węgiel 100 mg/50 mg; 0,01–0,2 l/min, do 10 l; 1 ml disiarczku węgla; GC-FID

Norma

Numer normy
PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska, wycofana 17-10-2011)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metylobutyloketonu — Oznaczanie metyloizobutyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
Title (EN)
Air purity protection — Tests for methyl butyl ketone content — Determination of methyl isobutyl ketone at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04165-02:1986 wycofana 17-10-2011; aktualna PN-Z-04372:2009 (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Adsorpcja par metyloizobutyloketonu na węglu aktywnym (karta PKN).

  3. Ekstrakcja i analiza

    Ekstrakcja acetonem i analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu; oznaczalność 50 mg/m³ (karta PKN).

  4. Wynik i ocena

    Stężenie 4-metylopentan-2-onu w mg/m³; porównanie z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowyAnaliza roztworu acetonowego (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy—
Rurki z węglem aktywnym i pompa ssącaAdsorpcja par (karta PKN); objętości i strumienia normy nie znamy—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Węgiel aktywny—Sorbent par metyloizobutyloketonu (karta PKN)
Aceton67-64-1Do ekstrakcji (karta PKN); objętości normy nie znamy

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04165-02:1986 (wersja polska, wycofana 17-10-2011) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości metylobutyloketonu — Oznaczanie metyloizobutyloketonu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for methyl butyl ketone content — Determination of methyl isobutyl ketone at workplaces by gas chromatography with sample enrichment”.

Na czym polega ta metoda?

Pary metyloizobutyloketonu adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje acetonem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 50 mg/m³. Wynik porównuje się z NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 17-10-2011, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualna dla tej substancji PN-Z-04372:2009 (karta bez pola „Zastępuje”); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04165-02:1986, wersja polska; publikacja 23-05-1986, 3 strony, KT 159, ICS 13.040.30; Oznaczalność (karty PKN): 50 mg/m³ — około 60 % NDS; PN-Z-04372:2009: 8 mg/m³ — około 10 % NDS; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 83 mg/m³, NDSCh 200 mg/m³, bez oznakowania „skóra” — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy, Rurki z węglem aktywnym i pompa ssąca.

Gdzie stosuje się to badanie?

Ocena narażenia na 4-metylopentan-2-on w powietrzu na stanowiskach pracy wobec NDS 83 mg/m³ i NDSCh 200 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 389); norma wycofana — aktualna jest PN-Z-04372:2009.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

W metodzie NIOSH 1300 desorbentem jest disiarczek węgla — toksyczny i stwarzający poważne zagrożenie pożarowe i wybuchowe; pracuje się z nim tylko pod wyciągiem (NIOSH 1300); UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność według karty (50 mg/m³) to około 60 % NDS — przy wynikach poniżej tej wartości norma nie daje wyniku liczbowego; metoda NIOSH 1300 zaleca przechowywanie próbek z metyloizobutyloketonem w chłodzie.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04165-02.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie